De keizer van Peru kan niet stilhouden

Alberto Fujimori wordt zondag zo goed als zeker herkozen als president van Peru. Kritiek op het autocratische bestuur van de 'keizer' is weliswaar toegestaan, maar nu de guerrillabeweging 'Lichtend Pad' lijkt verslagen en Peru opkrabbelt uit de economische put, lijken weinig Peruanen daarvoor in de stemming. Een dagje met de 'geisha's' in het gevolg van 'de Chinees'.

CALLAO, 4 APRIL. Het record staat op tien scholen binnen tien uur, zegt één van de persmeisjes die de bewegingen van de Peruaanse president Alberto Fujimori moeten volgen. En waar gaat hij vandaag naar toe? “Dat weten we niet. Hij maakt zijn plannen nooit van tevoren bekend en verandert ze op het laatste moment.”

Tegenover het presidentieel paleis aan de Plaza de Armas in de hoofdstad Lima staan de jeep van Radio Programas de Perú, het bestelwagentje van Americana Televisión, de pick-up truck van Agencia Andina en een tiental andere media in de startblokken. De bemanning is steevast driekoppig. Een cameraman die onlangs de korte voor een lange broek heeft verruild, de verslaggeefster die net de school voor de journalistiek heeft verlaten, en het seniore lid van het reportageteam - de chauffeur, die de belangrijkste taak heeft: het volgen van de president.

Met het geweld van een tsunami, de Japanse vloedgolf, raast Fujimori door zijn land in een campagne voor zijn herverkiezing als president. Komende zondag gaat Peru naar de stembus, en het moet raar lopen wil de nu 56-jarige zoon van Japanse immigranten niet worden herkozen.

Hij hoeft er niet eens ècht campagne voor te voeren. Met een doorlopende reeks openingen van openbare werken, scholen en andere leuke-dingen-voor-de-mensen, onderstreept Fujimori dat hij het land in de afgelopen viereneenhalf jaar dramatisch heeft veranderd. En dat de komende vijf jaar nóg beter zullen worden. “El Perú no puede parar”, Peru kan niet stilstaan, luidt de slagzin van zijn beweging Cambio '90/Nieuwe Meerderheid. De president ook niet.

En daar is Fujimori! De zwarte, gepantserde Mercedes-Benz 500 SEL schiet de hekken van het paleis uit, gevolgd door vijf auto's lijfwachten en andere presidentiële entourage. De pers komt in actie. Met gierende banden sprinten hun auto's weg, in een dolle achtervolging van de president, door de straten van Lima en langs ternauwernood door verkeerspolitie afgezette kruispunten.

In de reportagewagen van Global Televisión legt Lourdes Bonilla - met veertien lange jaren als politieverslaggever en paleiscorrespondent één van de meest ervarenen onder haar collega's - het boek opzij dat ze het afgelopen kwartier van rust heeft zitten lezen. “De president schijnt naar de haven van Callao te gaan. Ze zeggen dat hij een nieuwe gevangenis in gebruik gaat stellen. Dit is gekkenwerk”. Dat laatste geldt vooral een alerte actie van haar chauffeur om bij honderd kilometer per uur een kettingbotsing te vermijden. We staan stil bij het eerste programmapunt van de middag.

Peru is in naam weliswaar een democratie en er zijn ook tegenstanders in de race om het presidentschap - zoals Javier Perez de Cuellar, oud-secretaris generaal van de Verenigde Naties - maar Fujimori's presidentschap is vooral een daadkrachtige eenmansactie. Don Fuji heerst over Peru als een keizer of een Latijnse caudillo ('sterke man'), beweren zijn critici. Zij wijzen op de aanhoudende armoede, de schendingen van de mensenrechten, of de corruptie binnen het regeringsapparaat en de strijdkrachten. Fujimori's vrouw Susana werd om die kritiek vorig jaar het paleis uitgegooid.

Maar zijn medestanders zien vooral de zonzijde van Fujimori's eigenzinnige bestuur. De onbekende landbouwkundig ingenieur die als onafhankelijke kandidaat in 1990 razendsnel het presidentschap wist te veroveren, is zijn beloften immers nagekomen. Zo is de terroristische beweging Sendero Luminoso ('Lichtend Pad') vrijwel verslagen. De economie die kort geleden nog hyperinflatie kende, groeit nu als kool. En het recente oorlogje aan de grens met het noordelijke buurland Ecuador heeft de natie verenigd achter opperbevelhebber Fujimori. Geen wonder dat de helft van de kiezers zegt zondag te zullen stemmen op de president.

Het doortastende, maar autocratische optreden van Fujimori lijkt ook de instemming te hebben van het grootste gedeelte van de pers. Kritiek op de president mág wel, maar slechts weinigen lijken ervoor in de stemming te zijn nu het land net is ontwaakt uit een meerjarige nachtmerrie.

Het is ondankbaar werk voor de jeugdige verslaggeefsters, onaardig geisha's genoemd. Oudere journalisten zijn niet te bekennen tijdens de lange, zware dagen in het stof van de sloppenwijken en op de hobbelige wegen in de provincie als de president zijn marathon lint-doorknippen houdt. Als Fujimori besluit tot een abrupte pitstop voor vragen, wil het wel eens misgaan. “De president keek me ineens aan, met een blik van 'nou, zeg maar wat je te vragen hebt' en ik kon gewoon niks bedenken”, bekent één van de verslaggeefsters. En dan tegen haar chauffeur: “Zag je hoe hij naar me knipoogde?”

De bestuurder van de jeep heeft geen tijd voor zulke ontboezemingen. Met het gaspedaal diep ingedrukt, snijdt hij een concurrend televisiestation af en belandt op de beste plek, direct achter de laatste auto van de veiligheidsdienst.

Die middag in Callao blijft Fujimori ver onder zijn record. Behalve de haven en een nieuw weggedeelte langs de recent ingedijkte rivier de Rimac doet de president slechts drie scholen aan. Het ritueel is steevast hetzelfde: volkslied, toespraken van het schoolhoofd, de voorzitter van de oudervereniging en van het staatshoofd zelf, gevolgd door het onthullen van een herdenkingsplaquette en een vliegend vertrek.

Bij elke bijeenkomst onderstreept Fujimori het spontane karakter ervan, het feit dat hij zich niet met politiek bezighoudt, laat staan met zijn herverkiezing, en kan hij ter plekke steeds een even spontaan verzoek van het schoolbestuur belonen met het gevraagde scheikundelokaal, computers of een bus. “De mensen zijn tevreden met de werken die de regering uitvoert”, dicteert hij in een microfoon en zijn gehoor beloont hem met een gescandeerd “Her-ver-kiezing, her-ver-kiezing!” of “Fu-ji-mo-ri, Fu-ji-mo-ri!”. Een grapje kan er ook af. “In de provincies roepen ze Chino (Chinees) tegen me. Ik ben nog steeds jullie eigen Chino Fujimori, hoor.”

De dankbaarheid van de Peruanen jegens Fujimori voor de rust, de veiligheid en de ommekeer in de economie lijkt niet te lijden onder het gegeven dat driekwart van de Peruaanse beroepsbevolking onvoldoende werk heeft en tien procent geheel werkloos is. De officiële propaganda wijst erop, dat de resultaten van Fujimori's eerste termijn de basis vormen voor het scheppen van werkgelegenheid in een tweede termijn. Die boodschap lijkt aan te slaan. “We moeten het oog nu richten op het jaar 2000”, zegt Fernando Rojas, één van de ouders die bij de opening van een nieuwe school in Callao aanwezig is.

Ook de oppositie lijkt zich te richten op het jaar 2000, als de volgende presidentsverkiezingen zullen worden gehouden en Fujimori grondwettelijk niet langer kandidaat mag zijn. Een aantal partijen heeft besloten ditmaal geen kandidaten te leveren voor de presidentsverkiezingen, maar zich geheel te concentreren op de verkiezingen voor het Congres.

Dat kan een verstandige keuze blijken te zijn. Want hoewel Fujimori zelf vrijwel zeker is van de overwinning, geldt dat niet voor zijn partij. Cambio '90/Nieuwe Meerderheid zal volgens recente opiniepeilingen slechts een derde van de stemmen veroveren. Daardoor zal de president te maken krijgen met een parlement waarin hij geen meerderheid heeft. Compromissen en coalities zullen dan de Peruaanse politiek gaan bepalen en een einde kunnen maken aan de feitelijke alleenheerschappij van de president, die tijdens een autogolpe ('zelf-staatsgreep') in april 1992 het oude Congres naar huis stuurde, maar beloofd heeft dat niet nogmaals te doen.

Maar zover is het nog lang niet. Tot aan de verkiezingen zal de 'keizer' nog door het land snellen, op de bumper gevolgd door de geisha's in hun reportagewagentjes. En 's avonds op het televisiejournaal zien de Peruanen een keurig verslag van de opening van weer nieuwe bruggen, wegen, scholen, zuiveringsinstallaties en elektriciteitscentrales door een breed lachende president Fujimori, die zich naar alle waarschijnlijkheid aanstaande zondag al Fuji II mag noemen.