Spannende keuze tussen Franse appels en peren

PARIJS, 3 APRIL. Het ongelooflijke is bezig te gebeuren: de Franse presidentsverkiezingen worden spannend. Edouard Balladur loopt zijn achterstand in, Jacques Chirac valt gestaag terug en Lionel Jospin zit klem tussen beide gaullisten. Circa 44 procent van de Fransen weet niet voor wie zij gaan stemmen op 23 april.

De strijd spitst zich deze laatste drie weken toe op de vraag wie van de drie naar de tweede ronde gaan. Alleen de twee best geplaatste kandidaten krijgen na de eerste ronde twee weken om hun persoon en hun programma opnieuw aan de man te brengen. Op 7 mei kiezen de Fransen uit die twee hun volgende president. In principe regeert die voor zeven jaar, maar de socialist Jospin heeft beloofd de ambtstermijn terug te brengen tot vijf jaar.

De laatste peilingen bevestigen het hoogteverlies van Chirac, de burgemeester van Parijs die voor de derde keer kandidaat is voor het hoogste ambt in Frankrijk. Na een lange campagne als outsider, slaagde hij er eind februari in de leiding te nemen. Zijn stijging viel samen met de voortgezette daling van de populariteit van premier Balladur, die als on-officiële kandidaat maanden onaantastbaar had geleken. Zijn gearriveerde gedrag is door de Franse opiniegevers hardhandig afgestraft.

Chirac is van bovenin de twintig procent - voor de eerste ronde - in drie weken afgegleden naar 24 à 25 procent, afhankelijk van de peildatum en -methode. Balladur haalt duidelijk op sinds hij de laatste tien dagen agressiever campagne voert: van de diepte van zeventien procent is hij opgekrabbeld naar twintig à 21 procent. Daarmee ligt hij nog net achter op Jospin, minister van onderwijs onder de premiers Rocard en Cresson. De socialist blijft gevaarlijk vastzitten rond 22 procent.

Terwijl Chirac de laatste weken moeite heeft een overwinnaarsgrijns van zijn gezicht weg te houden, verklaren Balladur en Jospin om het hardst dat zij zeker tot de tweede ronde zullen doordringen. De heren Chirac en Balladur, beiden afkomstig uit de neo-gaullistische partij RPR zijn het over meer eens dan zij dezer dagen toegeven, maar één overtuiging delen zij zeker: dat zij graag tegenover Jospin in de tweede ronde uitkomen. In bijna alle peilingen winnen zij de beslissende ronde van de socialist.

Hoewel allen ontkennen dat zij zich iets aantrekken van de peilingen, is het campagnegedrag van de grote drie bij deze intensief beleefde verkiezingen direct terug te voeren op diezelfde peilingen. Als blijkt dat Balladur slecht ligt bij de jongeren van achttien tot 24 jaar, worden terstond jongeren opgetrommeld: gisteren waren zij ook nog overzees bruin en gezellig dansend - het ongemak van de kandidaat moet veel stemmen bij de gepensioneerden hebben opgeleverd. De slechte herinnering aan Balladurs mislukte poging te snijden in het minimum jeugdloon, kan hij niet wegnemen door op een tafel te klimmen.

Even afhankelijk van de peilingspositie is het debat over de wenselijkheid van een tv-debat tussen de kandidaten. Chirac vroeg er steeds om zolang hij de woestijn doorkruiste. Premier Balladur waande zich al in het Elysée en wees het verzoek deftig van de hand: een openbaar debat zou de scheuringen binnen de conservatieve meerderheid onnodig vergroten. Nu de rollen zijn omgedraaid vraagt Balladur vergeefs om een debat, met twee of drie kandidaten. Chirac mijmert over de noodzakelijke eenheid na 7 mei.

En Jospin? Die vraagt zich vooral af hoe hij de tweede ronde kan halen. Hij grijpt elk debat aan, maar voorlopig wordt hij meer tegengesproken binnen de linkse gelederen dan door zijn conservatieve rivalen. Zaterdag ging hij naar de charmante Loire-stad Blois, waar de burgemeester Jack Lang heet. Deze eeuwige minister-van-leuke-dingen onder president Mitterrand was de laatste der groten uit de Parti Socialiste die had geweigerd zijn steun aan Jospin te geven. Zijn eigen gekrenkte ambities vroegen om een speciale behandeling.

Zaterdag was de grote verzoendag, waarbij Lang ijlde over de terugkeer van de dromen van '81 en '88, toen Mitterrand wist te winnen. Jospin wilde die droom graag voortzetten maar met een accent op 1995 en 2000. Lees: bedankt voor de steun maar hou die vorige periode alsjeblieft buiten beeld wil ik enige kans maken bij de kiezers.

Jospin bracht het mitterrandisme daarna zelf weer in de herinnering toen hij de communisten vast een paar ministerschappen in een toekomstige linkse regering aanbood. Mitterrand begon in '81 ook te regeren met communisten in zijn ploeg. Dat was de consequentie van zijn strategie om een breed-linkse meerderheid te smeden, nodig om een geloofwaardig alternatief voor eeuwig rechts te vormen. Robert Hue, de nieuwe voorman van de communisten, bedankte nu direct voor de eer, bang dat zijn goede score van rond acht procent zou worden aangetast.

Balladur en de zijnen beschuldigen Chirac intussen steeds harder van demagogie. Chirac tracht presidentieel te blijven maar gaf gisteren toch een korte linkse directe tegen Balladurs paladijn Sarkozy, tevens staatssecretaris van financiën. Die zou er mee te maken hebben dat Chiracs financiële gegevens de laatste weken via het satirische weekblad Le Canard Enchaîné over straat vliegen.

Het risico van wederzijds afbranden wordt steeds groter. Het ging Chirac goed zolang hij zijn campagne blij en inhoudsarm hield. Zijn campagnevignet met een appelboompje heeft een hausse in appelgrappen en appeldrankjes gebracht. Het schijnt dat Jospin deze week met pere-affiches komt. Balladur staat voor een beslissende keuze.