Luchtoorlog

Een boosaardig verhaal is een plantje dat weinig verzorging nodig heeft. Het groeit vanzelf, als je het maar met rust laat. Vorig jaar citeerde ik uit British Chess Magazine het bericht dat er een brandbom was geplaatst in de Moskouse flat van Jevgeni Bebtsjoek, voorzitter van een van de rivaliserende Russische schaakbonden. Bebtsjoek leidt de bond waar Karpov bij betrokken is. Nadere bijzonderheden over de aanslag werden niet gemeld. Daar kon het niet bij blijven natuurlijk. In het aprilnummer van Chess geeft de Engelse meester Nigel Davies wat meer details. Davies is vaak in Israel en spreekt dus veel Russen. Een van zijn Russische vrienden vertelde hem dat de aanval was gevoerd met een helicopter, waaruit de bom was gegooid, door een raam van de flat. Bebtsjoek was niet thuis, zijn vrouw en zoon konden zich nog net in veiligheid brengen. Daarna had Bebtsjoek zich rustig gehouden in de schaakpolitiek en de concurrerende bond van Kasparov en Makarov de vrije hand gelaten.

Wel wel. Het is waar dat we de laatste tijd weinig horen van Bebtsjoek, maar moeten we werkelijk geloven dat de strijd om de macht in de Russische schaakwereld met luchtbombardementen wordt gevoerd? Dat lijkt me al te kras. Aan de andere kant zijn er nog maar weinigen die met volle overtuiging zouden zeggen: “Nee, dat kan niet zo zijn, elders misschien, maar niet in de schaakwereld!“ We hebben veel meegemaakt de laatste jaren.

Zoveel, dat het geen wonder was dat bij de schaakjournalisten die in Las Palmas bij de match Kamsky-Anand waren, de gedachte opkwam om schoon schip te maken. Alle bruten onder de schakers en vooral onder de schaakofficials in een vliegtuig, dat vervolgens neer wordt gehaald. Het zou nog niet eenvoudig zijn om ze allemaal bij elkaar te krijgen. Evenmin om te zorgen dat de fatsoenlijke schakers een andere reis zouden boeken. Bovendien is het een bekend revolutionair recept - alle schurken tegen de muur, zodat er daarna alleen nog maar goede mensen over zijn - waarmee de historische ervaringen zeer slecht zijn. Het was ook maar een morbide fantasietje, vergeeflijk misschien onder de huidige omstandigheden.

Wie in ieder geval niet met dat verdoemde vliegtuig zou worden meegestuurd, is Vassili Ivantsjoek, de winnaar van het toernooi in Linares. Een wat excentriek maar, volgens iedereen die hem kent, door en door goed en zuiver mens. Na het toernooi, dat hij met de prachtige score van 10 uit 13 had gewonnen, sprak hij over de schoonheid van het schaken, die belangrijker was dan het puntentotaal. Over zijn behoefte om de toeschouwers te laten delen in die schoonheid, vooral de schoolkinderen die vaak met klassen tegelijk kwamen kijken. Zonder de schoolkinderen voelde hij zich minder geïnspireerd, zei hij. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn, maar er is geen reden om aan zijn woorden te twijfelen. Ivantsjoek zei dat hij zich tegenwoordig meer dan vroeger interesseerde voor dingen buiten het schaken. Hij verruimt zijn blik, maar de vaardigheid om het ene te denken en het andere te zeggen, omdat het mooi klinkt voor de buitenwereld, die zal hij zich toch nog niet eigen hebben gemaakt.

Wit Ivantsjoek - zwart Ljubojevic, Linares 1995

1. c2-c4 e7-e5 2. Pb1-c3 Pb8-c6 3. Pg1-f3 f7-f5 4. d2-d4 e5-e4 5. Pf3-g5 Pg8-f6 6. Pg5-h3 Lf8-b4 7. e2-e3 Pc6-e7 8. Lc1-d2 Lb4xc3 9. Ld2xc3 d7-d5 10. Ph3-f4 c7-c6 11. b2-b3 Pe7-g6 12. Lf1-e2 Pg6xf4 13. e3xf4 Zwart heeft een succes behaald: het punt d5 is stevig onder controle. Hij heeft er een concessie voor moeten doen, de ruil van zijn loper van de zwarte velden. Omdat bij rustig spel wits kansen beter zouden zijn, gaat Ljubojevic over tot een halsbrekende actie, die diep berekend moest worden. 13...e4-e3 14. f2-f3 De pion kon nog niet genomen worden: 14. fxe3 Pe4. Maar op den duur dreigt hij toch veroverd te worden. Daarom ten aanval. 14...Pf6-h5 15. Dd1-d3 15. g3 helpt niet, er komt toch 15...Pxf4. 15...Dd8-h4+ 16. g2-g3

16...Ph5xg3 17. Dd3xe3+ Pg3-e4+ Anders zou wit met 18. Df2 een stuk winnen. Ook nu lijkt het of zwart een stuk moet verliezen, vanwege het gepende Pe4, maar Ljubojevic heeft diep gerekend. 18. Ke1-f1 Na 18. Kd1 heeft zwart 18...Df2. 18...Dh4-h3+ 19. Kf1-g1 Dreigt weer stukwinst door 20. Lf1. 19...g7-g5 20. f4xg5 Stukwinst zit er nog niet in, want 20. Lf1 Dh6 21. fxe4 gxf4 zou goed voor zwart zijn. 20...Th8-g8 21. Le2-f1 Dh3-h4 22. Lc3-e1 En ook nu niet, want 22. fxe4 f4 23. Df2 Dxg5+ is goed voor zwart. 22...Dh4xg5+ 23. De3xg5 Pe4xg5 Zwart heeft zijn stuk gered. Hij heeft zeker tien zetten diep gerekend, maar Ivantsjoek toch dieper.

De stelling die overblijft is gunstig voor wit. 24. Kg1-f2 f5-f4 25. h2-h4 Pg5-e6 26. Le1-c3 Ke8-f7 27. Lf1-d3 Tg8-g7 28. Ta1-e1 Lc8-d7 29. Te1-e5 Ta8-g8 30. Th1-h2 Tg7-g3 31. c4xd5 c6xd5 32. Ld3xh7 Tg3xf3+ 33. Kf2xf3 Tg8-g3+ 34. Kf3-f2 Tg3xc3 35. Th2-g2 Pe6xd4 Een fout die nog meer materiaal kost, maar het was toch al verloren voor zwart. 36. Te5xd5 Zwart gaf op.

Het volgende fragment is uit een minder belangrijk toernooi, het Ciocaltea Memorial in Boekarest, gewonnen door de Oekraïner Brodski. Iedere schaker heeft in gedachten een verzameling van de vreselijkste dingen die hem ooit overkomen zijn. De jonge zwartspeler zal de rest van zijn schaakleven het volgende met zich mee moeten dragen.

Wit Komljakov (Moldavië) - zwart Nisipeanu (Roemenië)

48...Ld3-f1! Een mooie zet die meteen beslissend lijkt. Na 49. Txf1 of 49. Dxf1 volgt 49...Txd2 en wit gaat mat. 49. Pd6-f5 Nu zou zwart met het simpele 49...Lg2+ 50. Kg1 Lxf3+ 51. Pg3 Lxd1 een hele toren kunnen veroveren, waarna wit het op zou moeten geven. Dat zag de zwartspeler natuurlijk wel, maar hij dacht de capitulatie nog sneller af te kunnen dwingen met 49...Tg8-g2 maar dat viel tegen: 50. Ld2-f4! Ook een mooie zet, die de partij overigens niet had mogen redden. 50...Ta2xf2? Zwart is in verwarring geraakt. Er was nog steeds een winst: 50...Txh2+! 51. Lxh2 Txf2 52. Td7+ Kg6 en wit heeft niets bijzonders. Het verschil met de partij is, dat hier wits Lh2 gepend staat en niet in kan grijpen. 51. Td1-d7+ Tg2-g7 Met 51...Kg8 kan zwart eeuwig schaak niet ontlopen en na 51...Kg6 zou hij nu mat gaan: 52. Tg7+ Kf6 53. Tf7+ Kxe6 54. Te7+ Kf6 55. Le5+ Kg6 56. Tg7 mat. 52. Td7xg7+ Kh7-h8 53. Lf4-e5 Tf2xh2+? De laatste fout.

Hij had nog remise kunnen maken met 53...Dxf3+ 54. Kg1 Dxe4 55. Tg5+ Kh7 (55...Dxe5 56. Txh5+ Kg8 57. Pe7+ geeft alleen wit kansen) 56. Tg7+ Kh8. 54. Kh1-g1! Zwart had gerekend op 54. Lxh2 Dxf3+ 55. Kg1 Dxe4 56. e7 Lb5 en zwart zou winnen. Nu echter dreigt wit op verschillende manieren mat en zwart heeft daartegen geen goede verdediging. 54...Th2-h1+ 55. Kg1-f2 Th1-h2+ 56. Tg7-g2+ Zwart gaf op, na 56...Kh7 57. Txh2 blijft hij een stuk achter. Hartverscheurend.