Kamer: scherpere regels voor privatisering rijksdiensten

DEN HAAG, 1 APRIL. De grote fracties in de Tweede Kamer vinden dat de voorwaarden moeten worden verscherpt om overheidsdiensten te verzelfstandigen of te privatiseren.

Het CDA, de belangrijkste oppositiepartij, wil dat een aparte Kamercommissie alle verzelfstandigde organen gaat doorlichten op de vraag of ze kunnen voortbestaan.

De Kamerfracties reageren daarmee op het jaarverslag van de Algemene Rekenkamer, waarin donderdag scherpe kritiek werd geuit op de controle die de overheid uitoefent op de 500 bestaande 'zelfstandige bestuursorganen' (ZBO's). Dit zijn aan het rijk gelieerde bestuurlijke lichamen, zoals het Loodswezen en de Staatsloterij, die een overheidstaak uitoefenen maar daarbij een bedrijfseconomische vrijheid hebben.

Bij alle ZBO's samen gaat jaarlijks 160 miljard gulden om en er werken 130.000 mensen. Naar het oordeel van de Rekenkamer schiet de controle op het beleid en de bestedingen van deze ZBO's ernstig tekort. De voorzitter van de Rekenkamer, H. Koning, sprak deze week van “wildgroei” en een “warwinkel”.

Het Kamerlid Smits (CDA) zal de andere fracties in de Tweede Kamer binnenkort voorstellen om in een apart te installeren Kamercommissie alle ZBO's door te lichten op de wijze die vorig jaar werd toegepast met de adviesorganen van het rijk. Toen kwam de Kamer na een inventarisatie tot het oordeel dat het overgrote deel van deze organen kon verdwijnen. “Het is voorjaar, tijd voor een grote schoonmaak”, aldus Smits. Hij is van mening dat de Kamer het initiatief hiertoe moet nemen, “want als we het aan de departementen overlaten komt er niet veel uit”.

Volgens Smits hebben het jaarverslag van de Rekenkamer en een recent onderzoek van hetzelfde instituut naar de gang van zaken bij de Staatsloterij aangetoond dat er een “grote leemte” bestaat in de kennis die departementen hebben over besteding van overheidsgelden door ZBO's. “Het gaat ongetwijfeld om goed bedoelde bestedingen, maar de effecten zijn ongewis. We moeten het hele proces van verzelfstandigingen kritisch doorlichten”, aldus Smits.

Ook de VVD vindt dat de regels voor verzelfstandigingen moeten worden aangescherpt. De reactie die het kabinet eerder deze week op het jaarverslag van de Rekenkamer gaf - streven naar een herstel van het primaat van de politiek - noemt het VVD-Kamerlid Kamp “wat mager”. “De procedures moeten worden gereorganiseerd”, aldus Kamp. “In het verleden is te snel tot verzelfstandiging overgegaan. Dat moeten we in de toekomst voorkomen.”

De PvdA-fractie zegt “geschokt” te zijn door het jaarverslag van de Rekenkamer. “We zagen al een tijdje aankomen dat het niet goed zat. Onze bange vermoedens zijn bevestigd”, aldus de reactie van het Tweede-Kamerlid Rehwinkel. Ook hij wil dat er scherpere regels worden gesteld. “De vraag die op tafel ligt is hoe we de aangerichte schade kunnen rechtbreien. We zullen daarover met het kabinet van gedachten wisselen. Misschien moeten sommige verzelfstandigingen wel worden teruggedraaid”, aldus het PvdA-Kamerlid Rehwinkel.