Groeiend extremisme onder de Duitse Turken

KEULEN, 1 APRIL. De Turkse eigenaar van een Keuls reisbureau begrijpt het allemaal niet meer. De aanslag op zijn eigen zaak, en al die andere aanslagen, komen voor hem uit het niets. De daders zeggen niets, vragen niets, ze gooien alleen hun bommen, iedere nacht weer, deze week ook. Hij heeft het gevoel dat hij alleen gelaten wordt: kranten schrijven over de 'Turkenoorlog', alsof het Duitsland niet echt aangaat; op de televisie betuigen autoriteiten niet plechtig van hun medeleven, en de vredesbeweging organiseert geen demonstraties.

Met de gewelddadige uitbarstingen van vreemdelingenhaat in '93 en '94 gingen nog duizenden Duitsers de straat op. Nu suggereert de vredesbeweging aarzelend 'rondetafelgesprekken' tussen Koerden en andere Turken, maar zegt tegelijk dat het allemaal zo moeilijk te beoordelen is: het probleem is zo 'gelaagd', want de aanslagen mogen dan vooral gepleegd zijn door de Koerdische extremisten van de PKK, er schijnen toch ook andere tegenstellingen mee te spelen. Volgens het Bundesamt für Verfassungsschutz, de Duitse BVD, mengen zich langzamerhand andere groepen in het geweld.

De Verfassungsschutz wil wel graag vooropstellen dat verreweg de grootste meerderheid van de Turken in Duitsland de laatste tien jaar voor een permanent en vreedzaam verblijf in dit land heeft gekozen, ver van alle uit Turkije geïmporteerde tegenstellingen. Maar er is ook een keur aan extremistische groepjes, en die worden juist radicaler: de Koerden van de PKK, en de links- en rechtsextremisten - maoïsten tegen Grijze Wolven. Hun aanhang groeit niet, integendeel. Talrijker worden wel de moslim-extremisten.Van gewelddadigheid is bij deze groepen nog niets te merken, maar ze zaaien verdeeldheid, ze maken de stemming grimmiger.

Het opkomend moslim-extremisme was voor de Verfassungsschutz een reden om afgelopen januari een speciaal rapport uit te brengen over de veertien groeperingen in Duitsland die “een militante islam voorstaan en tegen regering en maatschappelijk bestel in hun respectieve thuislanden ageren”. Ze komen uit Libanon, Iran, Egypte, Algerije en Turkije. Met in totaal 21.200 leden vertegenwoordigen deze organisaties niet meer dan één procent van de moslims in Duitsland, maar, zo staat er in het rapport geschreven, men weet niet waar het heen gaat als de economische situatie verslechtert en de moslims hun verblijf in Duitsland als uitzichtloos gaan ervaren.

Veruit het grootste deel is van Turkse afkomst: 19.000. Van hen is 16.000 lid van de Milli Güors, een Europese organisatie die ook in Nederland sterk is, en die haar hoofdkwartier in Keulen heeft. De Milli Güors heeft sterke banden met de fundamentalistische en succesvolle Welzijnspartij in Turkije, maar predikt overigens aanpassing en geweldloosheid.

Behalve een reactionaire verheerlijking van het Osmaanse rijk verwijt de Verfassungsschutz de Milli Güors antisemitisme. Dat was weliswaar vooral in het verleden het geval, maar het komt de laatste jaren nog incidenteel voor in hun publikaties als die de het Israelisch-Palestijnse conflict betreffen.

De overige drieduizend Turkse moslim-extremisten horen bij de groep van Kaplan, de 'zwarte stem' oftewel de 'Khomeiny van Keulen'. Hij was een van de leiders van Milli Güors, tot hij meer dan tien jaar geleden met de beweging brak omdat hij een hardere lijn voorstond. Ook in Nederland had Kaplan een paar duizend aanhangers, maar deze hebben zich in meerderheid afvallig betoond nadat Kaplan zich kort geleden tot Kalief, geestelijk leider van alle moslims in de wereld, uitriep: dat ging hun net iets te ver.

In het Keulse hoofdkwartier verschaffen jonge moslims in Arabische kledij in alle vriendelijkheid Duitstalige pamfletten. Er is ook een jongetje van zestien, dat er uitziet als alle jongetjes van zestien in Duitsland, en dat bij het zien van de papieren bedenkelijk het hoofd schudt: er staat “tamelijk veel haat” in, zegt hij verontschuldigend. De teksten zijn duidelijk: zonder enige omhaal verklaart Kaplan de oorlog aan de Westerse democratie in Turkije. Hij eist de alleenheerschappij van Allah, de islamitische staat - een compromis is niet mogelijk, dat staat de Koran niet toe.

Voor vragen over Turken in Duitsland wenden zowel overheid als media zich telkens tot het Zentrum für Türkeistudien in Essen. Een van de medewerksters, Yasmine Karakasoglu, heeft een verklaring voor de opkomst van het moslim-extremisme onder de Duitse Turken die ook elders bij andere deskundigen wel gebruikelijk is. Het is een deel van een algemene tendens tot 'islamisering', die zich beslist niet beperkt tot enkele radicale groepen. De Turken zijn in meerderheid tot de slotsom gekomen dat ze hier zullen blijven, worden echter in hun eigen ogen nog nauwelijks door de Duitsers als landgenoten geaccepteerd, en hebben van de weeromstuit de behoefte om zich duidelijker als moslims te manifesteren. Het rechts-radicale geweld van de laatste jaren heeft dat nog versterkt. Ze voelen zich als moslim aangevallen, en hebben het idee dat ze juist daarom vaster aan het godsdienst moeten vasthouden om zich te kunnen weren.

Dat hoort allemaal bij de wetmatigheden van de immigratie, zegt Karaksoglu, maar er moet volgens haar toch ook niet vergeten worden dat godsdienstigheid nu eenmaal toeneemt met het stijgen der jaren. Dat kennen christenen net zo goed als islamieten, en is Duitsland even sterk als in Turkije. Men bezint zich in het zicht van het naderend einde.

Voor de jongeren geldt iets anders. Zeynal Tur bijvoorbeeld weet sinds zijn 25ste dat hij aleviet (een liberale moslim-stroming) is, en dat dit de belangrijkste vaststelling van zijn leven is. Hij groeide op in de Duitsland en kijkt nu als 32-jarige met wijsheid, maar ook enig afgrijzen, terug op zijn “identiteitscrisis” die van zijn 13de tot zijn 25ste duurde. Eerst was hij vooral een Turk, vond hij, maar dat was niet goed vol te houden. Een Duitser werd hij ook niet echt. Aleviet zijn was ten slotte een uitkomst, want, zegt hij, een aleviet denkt niet in nationaliteiten.

Andere Turkse jongeren noemen zich om dezelfde reden graag moslim. Zoals de 20-jarige Ahmet Budek, een actief lid van Milli Güors. 'Moslim' heeft iets prettig internationaals, vindt hij. En hij verbindt het 't liefst met een toekomst van veel reizen. In september gaat hij rechten studeren, en uiteindelijk zou hij graag voor Buitenlandse Zaken gaan werken. Dat is zijn droom, en mocht die geen werkelijkheid worden, dan kan hij altijd nog advocaat worden voor zijn landgenoten, stelt hij nuchter vast. “Turken genoeg in Duitsland”.

De Milli Güors beweging zegt dat ze juist voor deze jongeren zulk goed werk verricht. Ahmet was tenslotte vier jaar geleden niet zo'n hardwerkende scholier als nu, maar een drinkebroer die met een bende andere jongens op het punt stond het criminele pad op te gaan. Een jeugdleider van Milli Güors leerde hem “grenzen te stellen”. Het werk van de beweging heeft succes, want de groei van de organisatie, en daarmee van het totale aantal moslim-extremisten in Duitsland, komt vooral van de toevloed aan jeugdige leden.

De voorzitter van Milli Güors, Osman Yumakogullari, is vol verontwaardiging dat de Verfassungsschutz zijn organisatie zo in het openbaar als extremistisch heeft gebrandmerkt. Dat zou ze in Nederland nooit doen, weet hij zeker. Zijn beweging is tenslotte “humanistisch” en “vol liefde”. Medewerkster Karakasoglu van het Zentrum für Türkeistudien, vindt die boosheid uitstekend. Laat hem maar zorgen dat hij van die lijst afkomt, zegt ze: het is een aansporing, als het ware, om voor eens en voor altijd duidelijk te maken wat voor banden de Milli Güors met de politiek in Turkije heeft, en om er voor te zorgen dat ze in Turkse publikaties hetzelfde beweren als in Duitse.

Haar hoop is gericht op de jongeren van Milli Güors en gelijksoortige bewegingen. Aan de achttienjarige Erkan Tokyay, een staflid bij de jongeren van Milli Güors in Keulen, zal het niet liggen. De Milli Güors is helemaal zijn club, maar dat gedweep met de Turkse Welzijnspartij hoeft van hem niet, verkondigt hij met jeugdige branie. Zo'n islamitische staat is hem te gevaarlijk. Het is iets voor de ouderen - hij heeft het idee dat die ouwe lui van de sociaal-democraten en zelfs bij Grijze Wolven het eigenlijk ook wel willen. Nou is hij net zo goed een moslim, maar van zijn vrijheid moeten ze afblijven.