Compromis over de deelname van Polen aan Duitse herdenking

BONN, 1 APRIL. In de hoog opgelopen controverse over de vraag of en hoe van Poolse kant kan worden deelgenomen aan de Duitse herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog is gisteren een compromis gevonden. De nieuwe Poolse minister van buitenlandse zaken, Wladislaw Bartoszewski, zal 28 april het woord voeren in een gemeenschappelijke vergadering van de Bondsdag en de Bondsraad, waaraan meer buitenlandse gasten zullen deelnemen.

Dit heeft Bartoszewski gisteren in Bonn afgesproken met Bondsdagpresident Rita Süssmuth. De Poolse minister, die in de Bondsrepubliek hoogleraar is geweest in o.a. München en Augsburg en zowel door zijn verzet tegen de nazi's als, na de oorlog, tegen de communistische dictatuur bekend is, zei de uitnodiging te zien als “eerbetoon namens het Duitse volk”. Mevrouw Süssmuth onderstreepte dat de uitnodiging geldt als onderstreping “van ons gemeenschappelijke doel om alles te doen om de Pools-Duitse betrekkingen te verbeteren”.

In de Bondsdag was kanselier Kohl deze week in een vierdaags begrotingsdebat opnieuw scherp gekritiseerd omdat hij niet is ingegaan op de wensen van de Poolse president, Walesa, die graag had deelgenomen aan de herdenking van de vijftigste verjaardag van het einde van de Tweede Wereldoorlog, op 8 mei in Berlijn. Oppositieleider Rudolf Scharping had het feit dat Walesa niet is uitgenodigd “een beschamende pijnlijkheid” genoemd. Scharping had er daarbij op gewezen dat er in Kohls CDU/CSU een groepje mensen rondom de vroegere CDU-fractieleider Alfons Dregger is dat de Duitse capitulatie op 8 mei 1945 wel als het einde van de oorlog, maar niet als “bevrijding” ziet. Voor Dregger c.s. is er nadien te veel onrecht geschied aan Duitsers die werden verdreven uit Silezië, Oost-Pruisen, Oost-Pommeren en Bohemen en werden in Oost-Europa te veel communistsche dictaturen gevestigd om van een bevrijding te spreken.

Kohl had zich tegen Scharpings kritiek verweerd door te zeggen dat het oorspronkelijk de bedoeling was geweest om naast de herdenkingen in Londen en Parijs (6 en 7 mei) en Moskou (9 mei) op 8 mei in Berlijn “een Duitse, maar binnen gerichte” herdenking te organiseren. Maar nadat de scheidende Franse president Mitterrand de wens had geuit juist in Berlijn zijn laatste grote politieke rede te houden, mede om een Europees toekomstperspectief te schetsen, was dat plan herzien. Besloten was toen om vertegenwoordigers van de Grote Vier geallieerden uit de Tweede Wereldoorlog uit te nodigen. De vervolgvraag, namelijk of dan ook niet vertegenwoordigers moesten worden gevraagd uit alle landen die onder de nazi's hebben geleden was wel onderzocht. Maar daarbij was in een aantal hoofdsteden gebleken dat men liever niet voor de herdenking in Berlijn zou worden gevraagd. Daarom was het bij een invitatie aan de Grote Vier gebleven, aldus Kohl.

Dat Polen het met die conclusie oneens blijft, maakte Bartoszewski deze week duidelijk in een interview met het blad Rheinischer Merkur. Daarin zegt hij dat het “om voor de hand liggende redenen altijd geboden blijft” eraan te herinneren dat de Tweede Wereldoorlog begon met de Duitse overval op Polen in 1939 als “reële oorzaak”. Bartoszewski herinnert eraan dat de verwoesting van Europa in zijn land begon: “Hitlers leger overviel Polen, het ging niet om Luxemburg of Slowakije.”