Wat Bolkestein met migranten wil, heeft niets met lef te maken

In het hoofdredactioneel commentaar in NRC Handelsblad van 23 maart wordt gesteld dat VVD-leider Bolkestein niets te verwijten valt en dat hij terecht attendeert op het probleem van de immigratie. Volkomen ten onrechte wordt wel vaker gesteld dat Bolkestein tenminste het lef heeft om problemen bij de opvang van vreemdelingen hoog op de politieke agenda te plaatsen. Onzin! Al jaren staat het vluchtelingenvraagstuk en de integratie van vreemdelingen hoog op die agenda. Ten onrechte wekt Bolkestein keer op keer de indruk dat de bestuurders van dit land de problemen onvoldoende aan kunnen. Het terechte protest dat anderen hier tegen aantekenen kan niet afgedaan worden met “verongelijktheid en hysterie”.

Het spoeddebat vorige week in de Tweede Kamer over het Nederlandse vreemdelingenbeleid was ontluisterend. VVD-leider Bolkestein nam geen van de uitspraken terug die hij en sommigen van zijn partijgenoten afgelopen periode over dit beleid deden. Vervolgens gaf hij zonder blikken of blozen aan dat het vreemdelingenbeleid geen verscherping behoeft. Het probleem van paars was opgelost, maar de migrant in Nederland blijft met de brokken zitten.

De gevoerde discussie heeft het maatschappelijk draagvlak voor integratie van vreemdelingen weer iets verder aangetast. Wie kan er inburgeren in een land waar vooraanstaande politici het beeld oproepen dat je niet welkom bent? Want dat is wat Bolkestein keer op keer doet: immigratie als een probleem definiëren en aangeven dat er te weinig door de overheid 'tegen' wordt gedaan.

Ondertussen zijn de laatste jaren concrete maatregelen in het integratie- en immigratiebeleid genomen door de overheid. Een paar voorbeelden. Toen het aantal asielzoekers begon te stijgen is daarop in 1987 gereageerd door invoering van een systeem van gespreide opvang. Sinds vorig jaar hebben we een gewijzigde Vreemdelingenwet en drastische aanvullingen daarop: de Wet veilige landen van herkomst en sinds kort de Wet veilige derde landen. Die aanscherpingen leiden ook tot het door de regering gewenste resultaat: het aantal asielzoekers is sindsdien sterk gedaald.

Er mag en moet zeker over het vreemdelingenvraagstuk worden gediscussieerd. Het punt is dat er in de afgelopen jaren juist zeer veel discussie is geweest. De bijdrage van Bolkestein onderscheidt zich door een volstrekt verkeerde timing en een op zijn minst suggestieve boodschap. De door hem opgelaten zeepbellen roepen een negatief beeld op rond asielzoekers en andere vreemdelingen. De zeepbellen worden weliswaar doorgeprikt, maar het negatieve beeld blijft hangen.

Nadat Bolkestein in 1991 in een van zijn boeken zijdelings aandacht vroeg voor de migratieproblematiek, pakte hij vorig jaar uit. De Tweede Kamerverkiezingen waren in aantocht. Bij KRO's Brandpunt ontvouwde hij zijn beruchte 6-puntenplan. Bij nadere beschouwing bleken bijna alle punten bestaand beleid. Alleen de indruk dat er drastische maatregelen getroffen moesten worden bleef bestaan. Vervolgens wilde Bolkestein - vlak voor de verkiezingen - kinderen van illegalen weren uit het onderwijs. Alsof die ons onderwijs bestormden en daarmee bedreigden. Ook hier is het tegendeel waar. Kinderen moeten scholing krijgen. De meeste illegalen durven hun kinderen niet naar school te sturen, omdat ze bevreesd zijn voor uitzetting. Van het voorstel is na de verkiezingen niets meer venomen.

Het eerste teken dat in 1995 weer verkiezingen naderden, was het illegalen-debat. Waar de staatssecretaris bestaand beleid netjes in regels wil vastleggen, sloeg de VVD andermaal toe. Eenmaal illegaal - altijd illegaal, was de boodschap. Van een legalisatieregeling gaat aanzuigende werking uit. De indruk dat illegalen aan onze grens staan te trappelen om een deel van onze welvaartskoek mee te happen was gewekt. Dat de staatssecretaris haar oorspronkelijke voornemen vrijwel ongewijzigd kon doorzetten, trok vervolgens veel minder de aandacht.

Met de verkiezingen voor Provinciale Staten voor de deur zette de VVD weer aan. Als het gevaar waar mensen voor vluchten is geweken, moeten ze terug. De boodschap is duidelijk: Ook al wijkt het gevaar, de vluchteling blijft in Nederland, want hij wil meeprofiteren. Toch zeggen zowel internationale verdragen als Nederlandse regels dat vluchtelingen terug moeten. Van die regels is echter nog nooit gebruik gemaakt, omdat de mensen uit zichzelf terugkeren naar het land van herkomst als het gevaar is geweken om mee te helpen met de werderopbouw. Dat was zo na de Tweede Wereldoorlog, dat was zo eind jaren zeventig, begin jaren tachtig toen grote aantallen terug gingen naar Zuid-Amerika en dat is nog steeds zo.

Vervolgens voerde de VVD de grootstedelijke problematiek op. Migranten moeten, al of niet verplicht, worden gespreid, want anders ontstaan er getto's en Amerikaanse toestanden. Toen bleek dat ook hierover al jaren beleid bestaat en er zelfs in het regeerakkoord een speciale staatssecretaris voor is ingesteld, nam de VVD gas terug. De toon was echter wederom gezet. Het beeld van de Amerikaanse steden bleef hangen en de migrant wordt erop aangekeken.

De verkiezingen zijn voorbij en Bolkestein belooft trouw aan het regeerakkoord. In het vervolg zal hij zijn ideeën en suggesties met de coalitiepartners bespreken. Dat verbaast ons. De kwestie is toch niet dat er een discussie over het vreemdelingenvraagstuk wordt gevoerd? Die discussie is de afgelopen jaren voluit gevoerd en die zal ook in de komende jaren gevoerd worden.

Maar die discussie moet wel worden ontdaan van de suggestieve toon die daar helaas steeds vaker een kenmerk van wordt. Het blijft voor ons een vraag waarom de coalitiepartners de VVD daar niet op aanspreken. Het moet voor ons allemaal een zorg zijn dat mensen die vluchten voor politiek geweld bescherming kunnen vinden in onze samenleving. Die mensen moeten zich welkom kunnen voelen, zodat ze kunnen integreren. Nu enkele genomen maatregelen het (ook door de VVD) gewenste effect opleveren is juist op dat vlak forse schade berokkend. Bolkestein moet zich dat aantrekken.