Hoop op herstel Argentijnse economie drijft op magie peso

ROTTERDAM, 25 MAART. De enige zoon van de Argentijnse president Carlos Menem, 'Carlito', stortte vorige week met zijn vliegtuig neer in een maïsveld. Hij stierf kort voor de aankomst van zijn vader en zijn moeder, die zich voor de gelegenheid met elkaar hadden verzoend na hun scheiding in 1990.

In Argentinië leeft aan de vooravond van de presidentsverkiezingen in mei nog steeds de hoop dat de wankelende economie wel een zachte landing kan maken. Afgelopen week gaf de overheid een 'vaderlandslievende' obligatie van 1 miljard dollar uit waarop het nationale bedrijfsleven heeft ingeschreven. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) verstrekte deze week een lening van 2,8 miljard dollar.

De maatregelen om Argentinië overeind te houden hebben daarmee inmiddels een waarde van ongeveer 16 miljard dollar aan bezuinigingen, lastenverhogingen en leningen. Het geld is onder meer bestemd voor de bevloeiing van het financiële systeem, dat is drooggevallen door een grote vlucht van kapitaal sinds eind vorig jaar in Mexico de zogeheten 'tequila-crisis' uitbrak.

De financiële crisis in Mexico begon vorig jaar december toen de Mexicaanse peso in een keer werd gedevalueerd en beleggers zich massaal terugtrokken. Sindsdien verkeert de peso in een vrije val, zijn de koersen van aandelen en obligaties dramatisch gedaald, staat het bankenstelsel op instorten, is er schreeuwend tekort aan geld voor bedrijven en consumenten en zijn de rentetarieven astronomisch hoog. Met het IMF, de Verenigde Staten en de Bank voor Internationale Betalingen (BIB) als belangrijkste geldschieters heeft de internationale gemeenschap een hulppakket van ruim 50 miljard dollar op tafel gelegd.

Het doel van de operatie - het vertrouwen van beleggers in Mexico te herstellen - is afgelopen week echter verder uit zicht geraakt. De commerciële banken die 3 miljard dollar zouden bijdragen aan de bail out hebben daarvan afgezien - al dan niet op verzoek van de Mexicaanse regering. Het feit dat de banken het niet aandurfden jaar geld uit te lenen voor langer dan een jaar - het breekpunt in de onderhandelingen - stelde de beleggers niet bepaald gerust.

Hetzelfde geldt voor de stap van het kredietwaarderingsbureau Standard & Poor's die deze week de rating van Mexicaans schuldpapier heeft verlaagd en daarmee heeft aangeven dat het risico van niet terugbetalen groter is geworden. Een groot aantal beleggingsfondsen is het verboden om te investeren in schuldpapier met de rating die Mexico nu voor een aantal schulden heeft. De twijfel groeit daardoor of Mexico in staat is om zijn schulden van 153 miljard dollar, waarvan dit jaar 45 miljard dollar moet worden voldaan, af te lossen. Mexico heeft zich er al over beklaagd dat het toegezegde geld zo langzaam binnenvloeit: pas 10,5 miljard dollar is daadwerkelijk verstrekt.

Het wantrouwen van de financiële markten blijft ook knagen aan de Argentinië. Een groot aantal Argentijnen heeft de spaargelden al in de vorm van dollars onder de matras gestopt of op spaarrekeningen in buurland Uruguay gezet. Vice-president Carlos Ruckauf - running mate van Menem bij de verkiezingen - gaf afgelopen week toe dat zijn vrouw hem had gevraagd of hun spaargeld niet beter naar Zwitserland kon worden overgemaakt.

Argentinië dat de laatste jaren als gevolg van het succesvolle economische beleid en de toestroom van kapitaal naar hartelust konden produceren en consumeren heeft sinds het begin van dit jaar de financiële reserves zien opdrogen. Het land staat daardoor voor de keuze om hetzij de rente verhogen om de munt sterk te houden hetzij te devalueren. Anders gezegd: om het beroep op de geldbronnen te verkleinen moet de reële economie minder groeien. Dat kan door een renteverhoging waardoor een recessie waarschijnlijk optreedt. Dat kan ook door het nalaten van een renteverhoging waardoor de inflatie de groei uitholt.

Menem en zijn rechterhand Domingo Cavallo (minister van economie) hebben ervoor gekozen om de peso te verdedigen tot het bittere einde. Nu ja in elk geval tot de verkiezingen, want de sterke peso is dé pijler van Menems populariteit. Na jaren van hyperinflatie introduceerde minister Cavallo in 1991 een systeem waarbij elke peso pas wordt uitgegeven als er een dollar tegenover staat. Deze effectieve politiek van inflatiebestrijding is - in combinatie met de liberalisering van de handel en de privatisering van staatsbedrijven - de sleutel geweest tot het economische succes van de laatste jaren.

De Argentijnen zijn door de slechte herinneringen aan de waanzinnige prijsstijgingen in de jaren tachtig ook veel banger voor inflatie dan voor een recessie. Dat is enigszins vergelijkbaar met Duitsland waar de hyperinflatie in de jaren twintig nog steeds voortleeft in een brandend verlangen naar een sterke mark. Het is tekenend dat een Argentijnse ingenieur onlangs 10.000 dollar aan de regering schonk om de peso-politiek te steunen en anderen opriep hetzelfde te doen.

De magie van de munt doet denken aan het verhaal De Zahir van de Argentijnse schrijver Borges. De Zahir is daarin een “gangbaar geldstuk van twintig centaven” die voor de hoofdfiguur een obsessie wordt: “Ik dacht dat er geen geldstuk is dat niet het symbool is van de geldstukken die, in een eindeloze reeks, in de geschiedenis en de sage flonkeren”. Het verhaal besluit met: “Misschien zal ik achter het geldstuk God vinden.”

Het akkoord met het IMF deze week heeft de druk op de peso iets verlicht. De bezuinigingsmaatregelen van de Argentijnse regering hebben de aandelenkoersen op de beurs van Saõ Paulo laten oplopen. Erg logisch is dit niet, want Argentinië is voor de Brazilianen de in omvang tweede exportmarkt. Als de Argentijnen minder te besteden hebben neemt de import uit Brazilië af.

De vreugde komt dan ook voort uit de vrees dat Brazilië het volgende slachtoffer zal zijn als Argentinië valt. Ook dat is niet erg logisch. Brazilië is relatief weinig afhankelijk van het kapitaal van beleggingsfondsen en heeft 34 miljard dollar aan reserves. Ondanks het deze week gepubliceerde tekort op de betalingsbalans van 1,1 miljard dollar is het tekort op de lopende rekening niet groot.

Ook hier regeert het vertrouwen van de beleggers. Het persoonlijke leed van Menem vorige week vergroot volgens velen zijn kans op herverkiezing en daarmee de kans voortzetting van het economische beleid waarmee veel Argentijnen en beleggers zich identificeren.

Financieringsplan van Argentinië

Privatiseringen: 2,4 miljard dollar

Verhoging btw: 2,25 miljard dollar

Schrappen van verlaging vennootschapsbelasting: 2 miljard dollar

Snoeien in begroting: 1 miljard dollar

Uitgifte binnenlandse obligatie: 1 miljard dollar

Verhoging belastingheffingen: 885 miljoen dollar

Pensioeningreep: 415 miljoen dollar

Leningen IMF: 2,8 miljard dollar

Leningen Wereldbank: 1,3 miljard dollar

Leningen Inter-American Development bank: 1 miljard dollar

Uitgifte internationale obligatie: 1 miljard dollar

TOTALE OPBRENGST: 16 miljard dollar

Bron: ministerie van economie in Argentinië

Aantal gedeputeerden van 1 naar 7