D66 krijgt klap, weer verlies PvdA; Ongekende winst VVD voor Staten

DEN HAAG, 9 MAART. De VVD is de grote winnaar geworden van de Provinciale Staten-verkiezingen ten koste van haar coalitiepartners PvdA en D66. De partij zou nu de grootste van het land zijn. Volgens VVD-leider Bolkestein zullen de verhoudingen in het kabinet hierdoor niet veranderen. Maar volgens D66-voorman Van Mierlo zal dat wel gebeuren.

D66 leed gisteren een fors verlies ten opzichte van vorige provinciale verkiezingen in 1991. De PvdA, die in 1991 ook al verloor, moest gisteren opnieuw aanhang prijsgeven. Ook het CDA verloor drastisch. De opkomst was lager dan ooit bij Statenverkiezingen: 50 procent.

In een reactie op de nieuwe verhoudingen tussen PvdA, VVD en D66 zei Bolkesteingisteravond dat de grote winst van zijn partij wat hem betreft geen invloed zal hebben op de verhoudingen binnen de coalitie. “Wij zijn van plan onze afspraken na te komen”, zei hij. “Het kabinet zal tot mei 1998 blijven zitten.” Premier Kok waarschuwde Bolkestein echter niet zijn hand te overspelen en raadde hem af “te blijven freewheelen” tussen coalitie en oppositie. Vice-premier Van Mierlo (D66) zei: “Ik zit lang genoeg in de politiek om te weten dat deze uitslag een psychologische doorwerking zal hebben, alleen weet ik nog niet welke.”

De VVD verdubbelde gisteren bijna haar aanhang (van 15,7 in 1991 naar 27,2 procent nu) en werd de grootste partij in zes van de twaalf provincies: Flevoland, Gelderland, Utrecht, Noord-Holland, Zeeland en Zuid-Holland. De liberalen krijgen er 92 leden van de Provinciale Staten bij; ze hadden er 117. Het CDA verloor bijna een derde (van 32,6 in 1991 naar 22,9 procent) en raakte daarmee 72 van de 258 Statenleden kwijt. D66 verloor meer dan een derde van haar aanhang (15,6 procent naar 9,2). De PvdA ging terug van 20,4 procent in 1991 naar 17,1.

Van de kleinere partijen deden vooral de ouderenpartijen en de Socialistische Partij het goed. Het AOV deed vorige keer niet mee, en haalde nu 5,2 procent. De SP steeg van 0,9 naar 2,1 procent. Extreem-rechts bleef ten opzichte van 1991 gelijk: 1,0 procent.

Indien de resultaten van gisteren worden vertaald naar zetels in de Tweede Kamer tekent zich een aardverschuiving af. De VVD zou dan groeien van 31 zetels naar 43 en veruit de grootste partij worden. De PvdA, nu nog de grootste met 37 zetels, zou er tien moeten inleveren en uitkomen op 27, in grootte de derde partij in het parlement. D66 zou de grote winst van de Tweede-Kamerverkiezingen van verleden jaar bijna helemaal kwijt zijn en teruggaan van 24 naar 14. Het CDA zou een lichte winst boeken en zijn zetel aantal zien stijgen van 34 naar 36. Bij de andere partijen zou vooral GroenLinks groeien (van 5 naar 8 zetels) en zouden de drie kleine christelijke partijen gezamenlijk van zeven naar tien zetels gaan. De Centrumdemocraten zouden zakken van drie naar één zetel. Overigens zijn deze cijfers onbetrouwbaar door de lage opkomst.

Door de grote winst van de VVD wordt zij ook veruit de grootste partij in de Eerste Kamer, die in mei door nieuwe leden van de Provinciale Staten zal worden gekozen. De partij groeit van 12 naar 23 zetels. Het CDA moet daarentegen acht zetels inleveren en gaat terug van 27 naar 19 zetels. De PvdA zakt van 16 naar 14. D66 gaat terug van 12 naar zeven.

De drie kleine christelijke partijen houden hun huidige vier senatoren, net als GroenLinks. De ouderenpartij komt in de senaat met drie zetels. De Socialistische Partij komt ook in de Eerste Kamer, maar dan met één zetel. De Centrum-Democraten blijven buiten de senaat.

Doordat de VVD de grootste partij in de senaat is, kan zij het voorzitterschap van dit huis claimen. Dit wordt nu nog bekleed door de PvdA-senator H. Tjeenk Willink. De liberalen gaan zich de komende dagen beraden over de vraag of zij de post daadwerkelijk zullen opeisen. Gisteren zei Bolkestein rekening te houden met de mogelijkheid dat Tjeenk Willink kan aanblijven.