Langs atelier en werkplaats met De IJsberg

Al eens geslapen in een kunstwerk - of de kunstschilder meegeholpen bij zijn werk? Wie meer wil weten van het onconventionele aanbod in de vele 'kunstenaarsinitiatieven' die Nederland rijk is; hij leze HTV de IJsberg.

HTV De IJsberg is verkrijgbaar bij de betere boekhandel en bij verschillende kunstinstellingen. Verspreiding via Internet is in voorbereiding. Inl 020-6232626.

Je vindt ze van Groningen tot Sittard, en van Beugen tot 's Heer Hendrikskinderen. In Nederland zijn ruim honderd zogenaamde 'kunstenaarsinitiatieven', niet-commerciële expositieruimtes, opgericht en geëxploiteerd door beeldend kunstenaars, met vaak een avontuurlijk tentoonstellingsaanbod. Ondanks hun groeiend aantal zijn de meeste kunstenaarsinitiatieven mondjesmaat bekend. Reden voor Dominique Pelletey en Walter van der Cruijsen om in 1994 de 'Vereniging voor Kunstenaarsinitiatieven' op te richten.

Kunstenaarsinitiatieven ontstonden voor het eerst aan het eind van de jaren 70. Ze kennen vele verschijningsvormen, maar een statische presentatie van keurig ingelijste grafiek of schilderijen zal men er niet snel tegenkomen. De ruimtes zijn meestal in onbruik geraakte industriegebouwen, ex-kraakpanden of scholen. “Beeldend kunstenaars hebben er de mogelijkheid om tijdelijke projekten te realiseren, vaak als reactie op de gegeven ruimte, samen met anderen en in combinatie met andere disciplines”, zegt Dominique Pelletey, behalve oprichter van de vereniging ook ex-directeur van kunstenaarsinitiatief W139 te Amsterdam. “Het is een uitstekende mogelijkheid voor beginnend kunstenaars om zich te ontwikkelen, iets tussen werkplaats en expositieruimte in. Maar ook bekende kunstenaars zijn welkom om iets nieuws te proberen. Die mogelijkheid is in musea en galeries vaak afwezig.”

Eerste wapenfeit en tevens spreekbuis van de nieuwe vereniging is de tweemaandelijkse uitgave 'HTV De IJsberg'. Onlangs verscheen nummer twee. “Het Topje Van” beantwoordt redactielid Claudine Hellweg de vraag waar de afkorting HTV vandaan komt. “De krant is voor ons één van vele activiteiten waarin de kunstenaarsinitiatieven hun krachten willen gaan bundelen. Met de krant kunnen we de contacten bevorderen en meer inzicht krijgen in elkaars beleid.” HTV de IJsberg is een gratis krant van 16 pagina's naar model van de Amsterdamse Uitkrant. Hij wordt betaald uit opbrengsten van advertenties en de contributie (ƒ 250) van de 40 deelnemende kunstenaarsinitiatieven.

De krant bevat recensies en essays geschreven door kunstenaars en jonge kunsthistorici. Ze zijn niet altijd even gemakkelijk leesbaar. Het over nummer 0, 1 en 2 verspreide essay van kunstenaar Jan van de Pavert, waarin hij met zevenmijlslaarzen door de recente kunsthistorie springt, en zich het hoofd breekt over 'de materiële hoedanigheid van de kunst als formele problematiek' is moeilijk te verteren. Beter leesbaar zijn de rubrieken 'Profiel' waarin één binnen- of buitenlands 'initiatief' nader wordt toegelicht, en 'Onder Water' waarin de kenmerken van kunstenaarsinitatieven per provincie op een rijtje worden gezet. De grootste waarde van het blad is een uitgebreide landelijke agenda van tentoonstellingen en manifestaties die meestal niet in de reguliere media worden aangekondigd.

Een kleine greep uit het aanbod. Weer eens wat anders dan Hotel New York: overnachten in een kunstwerk. In kunstruimte De Vaalserberg in Rotterdam is een 'Observatorium' ingericht door de kunstenaars G. van de Camp, A. Dekker en R. Reutelingsperger. Het bestaat uit een groot assortiment blokken en schilderijen die de bezoeker in elke gewenste opstelling mag plaatsen om er te eten, te studeren of te slapen. Maar vooral om na te denken, want het dient als 'pied-à-terre voor de menselijke geest'. Je kunt er overdag gaan kijken, maar de bezoeker kan ook een nacht alleen in het kunstwerk zijn. Het arrangement (ƒ 75) begint na de dagelijkse bezigheden. “Men kan er de avondmaaltijd gebruiken, om daarna naar eigen inzicht de avond en nacht door te brengen. Contact met de buitenwereld is onmogelijk. Beddegoed en literatuur zijn aanwezig,” kondigt HTV de IJsberg aan. De logé ontvangt een certificaat van deelname, waarvan de typografie verzorgd wordt door Martin Majoor, de ontwerper van het nieuwe telefoonboek. (26 febr t/m 26 mrt).

De grootschalige expositieruimte W139 in de Amsterdamse Warmoesstraat spant de kroon wat experimenteren betreft. Het streven van de nieuwe directeur Theo Tegelaers is voortdurend werk in uitvoering te laten zien. Solopresentaties behoren tot het verleden en de exposities wisselen steeds van gezicht. Vaak moet je om bedrijvige kunstenaars en over op de grond slingerende kunstwerken en gereedschap heen slalommen. Op dit moment zijn er foto- en videowerken en een kunstwerk op CD-Rom te zien als onderdeel van de manifestatie (Alter) Ego Documents, een verzameling persoonlijke benaderingen in de hedendaagse foto- en videokunst.

In tegenstelling tot W139 wil Stichting Casco in Utrecht intieme eenmanstentoonstellingen verzorgen. Een voorbeeld van deze benadering is de presentatie van de jonge Turkse kunstenaar Vahap Avshar (t/m 12 mrt). Her en der staan jerrycans en spaflessen op de vloer en op een houten tafel staan verf en kwasten. Er hangt een mobiel van 127 glazen kleerhangers, met op de grond één in scherven gebroken exemplaar. De vloer glimmend groen geschilderd, de wanden behangen met behangpapier dat gedrenkt is in bietensap en opgedroogd in ellipsvormige patronen. De schilderingen aan de wand zijn het resultaat van de oproep 'Come make a drawing with Vahap Avshar'. Het publiek kon gedurende twee weken meewerken aan zijn kunstwerk. Je kreeg een stuk karton met een druppel indigoblauwe inkt met het verzoek om dit zachtjes heen en weer te wiegen waarbij het hele lichaam gebruikt moest worden. Dit resulteerde in prachtige fijnvertakte tekeningen. Kunst is communicatief, vloeiend en lichamelijk, lijkt Vahap Avshar te willen zeggen.