Genadeloos Petersburg

Tijdschrift voor Slavische literatuur 18, Sint Petersburg. 80 blz.ƒ11,50. Spuistraat 210, 1012 VT Amsterdam

TSL, het Amsterdamse tijdschrift voor Slavische literatuur, wijdt een aflevering aan de stad Sint Petersburg. “De Russische literatuur is eigenlijk volwassen geworden met de stichting van Petersburg,” in 1703, schrijft Saskia de Ruijter in haar veel en veel te korte artikel over de Russische literatuurstad bij uitstek. “In Moskou leeft men gewoon, in Petersburg zoals het moet” is de mening van G.Toeltsjinksi, in een al even beknopte bijdrage, die samen met die van De Ruijter heftig de reislust prikkelt. “Volgens Belinski kwetst Petersburg de mens in alles wat hem heilig is, maar alleen in Petersburg kan de mens zichzelf leren kennen. (-) Petersburg is de grootste stad op de zestigste breedtegraad en ligt in een zone die, volgens de specialisten, zeer bevorderlijk is voor de ontwikkeling van allerlei neurosen. Van de psyche, het verstand en de ziel wordt het uiterste gevergd. (-) Prostitutie en zelfmoord lagen in Petersburg altijd circa veertig procent hoger dan het gemiddelde in Rusland.”

Willem G. Weststeijn vertaalde gedichten van de Leningradse dichter Vladimir Britanisjki, en leidt een nu vergeten maar in de negentiende eeuw zeer populaire schrijver in, de realist Vsevolod Krestovski (1840-1895). Hij neemt de ruimte, zodat de lezer degelijk geïnformeerd raakt over deze vergeten auteur. “De sloppen van Petersburg is een merkwaardige mengeling van verschillende literaire genres, in het bijzonder de boulevardroman en de zogenaamde 'fysiologische schets'.” Saskia de Ruijter vertaalde enkele fragmenten; Weststeijn zorgde voor een zeer uitvoerige samenvatting. Dickens streefde naar uiteindelijke rust en huiselijk geluk voor zijn figuren, maar bij Krestovski kregen ze leed en de ondergang. “Zijn Petersburg is hard en genadeloos, zoals de geschiedenis, de literatuur en ook de werkelijkheid dat voorschrijven.”

Verder: sterk uiteenlopende gedichten van Viktor Sosnora, en een stuk van Karol Lesman over het verblijf van de Pool Witkiewicz in Petersburg van 1914-1918. Treurnis alom, maar hoe kan het ook anders. In de woorden van Toeltsjinski: “Petersburg geeft aanleiding tot een uitzonderlijk paradoxale en gespannen zielstoestand. Aan de ene kant een uiterst negatieve beleving van het bestaan: als in een droom, koortstoestand, smart en lijden, op de grens van de waanzin. Maar ook: nauwelijks te bedwingen vreugde, vrijheid, energie van verandering die je volledig in beslag neemt. Dit is leven op de grens van leven en dood, een blik in een andere wereld, het zoeken naar redding en behoud en de vreugde die op een gegeven moment ook gevonden te hebben: redding van zichzelf, van Rusland, van de mensheid. Deze stad is de beproeving van Rusland en van de persoonlijkheid.”