Star Wars, Peace Keeping

WAT HEEFT Star Wars met 'Peace Keeping' te maken? De Republikeinse aanvoerders in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden wilden de afgelopen dagen van het eerste meer en van het tweede veel minder. Het Star Wars-plan is inmiddels onderuitgehaald doordat, tot verrassing van de plannenmakers, een deel van de eigen achterban naar de Democratische tegenstanders overliep. Deze dissidenten waren niet van zins de oude slokop uit het Reagan-tijdperk opnieuw met een onafzienbare dollarstroom te laven. Ook 'Peace Keeping' kreeg een knauw, maar dat was dus geheel volgens de Republikeinse regie.

Beide voorstellen waren gefundeerd in een andere visie dan de gangbare op de wereld en op de positie van Amerika daarin. De eerste indruk is er een van een terugkeer naar het Reaganisme met zijn nadruk op de beveiliging van het Amerikaanse continent tegen atoomaanvallen en zijn afkeer van de Verenigde Naties. Maar er is ook een groot verschil. De confrontatie met de Sovjet-Unie die Reagan aanvankelijk zocht en de verregaande ontspanning die daarop volgde, hielden de Verenigde Staten als het ware vast op het wereldtoneel. Dergelijke urgenties zijn inmiddels weggevallen. Wat een groeiend aantal Amerikanen tot een zekere naar-binnen-gerichtheid heeft aangezet. De nieuwe Republikeinse meerderheid tracht nu uit die gemoedsgesteldheid politieke munt te slaan.

IS DIT DAN misschien een eerste manifestatie van het in Europa zo gevreesde isolationisme, de politieke stroming die de Amerikaanse Gulliver wil bevrijden van de vele draden waarmee de Lilliputters van de wereld hem hebben vastgelegd? Die voorstelling van zaken gaat voorbij aan de betekenis van het Republikeinse initiatief voor de binnenlandse politieke verhoudingen. President Clinton heeft de Verenigde Naties eindelijk de rol willen geven die hun grondlegger, Franklin D. Roosevelt, voor ogen heeft gehad. Het einde van de Koude Oorlog maakte dat mogelijk, de burgeroorlogen die overal oplaaien en de spanningshaarden die zich voordoen vormen een voor zichzelf sprekende aanleiding. Zelfs zijn optreden in een deel van Amerika's historische achtertuin, Haïti, onderwierp Clinton aan het oordeel van de VN. Die politiek hebben de Republikeinen vooral willen afstraffen.

De nadruk die van Republikeinse kant wordt gelegd op de wenselijkheid van uitbreiding van de NAVO in oostelijke richting, een prioriteit waarover in Washington het meningsverschil overigens eerder kleiner dan groter wordt, kan anderzijds onmogelijk worden uitgelegd als een vorm van isolationisme. In zoverre is er nog steeds van een door beide grote Amerikaanse partijen ondersteunde buitenlandse politiek sprake. De transatlantische banden mogen zelfs hechter worden genoemd dan het geval was in de verwarring die zich onmiddellijk na de val van de Muur over het bondgenootschap verbreidde.

DIT ALLES NEEMT niet weg dat de ingrijpende beperkingen die de Republikeinen in het Congres 'Peace Keeping' willen opleggen, consequenties zullen hebben voor dit in de afgelopen jaren krachtig aangesproken instrument van de internationale politiek. Een eventueel presidentieel veto tegen de nu in het Huis aangenomen wet zal immers het verzet tegen nieuwe initiatieven op dat gebied niet kunnen ontkrachten. De Europese Unie, waarvoor 'Peace Keeping' noodgedwongen het uiterste 'machtsmiddel' is, zal de gevolgen van deze interne Amerikaanse confrontatie niet uit de weg kunnen gaan.