U NU (1907 - 1995); Aartsvader van Birma

U Nu, de gisteren overleden oud-premier van Birma, liet tot het laatst toe bezoekers graag de foto zien waarop hij met de Britse premier Clement Attlee te zien was bij de ondertekening van de Birmese onafhankelijkheid, die op 4 januari 1948 een feit werd. Als een van de leiders van de strijd voor de Birmese onafhankelijkheid genoot hij de reputatie van een vader des vaderlands. Zijn binnenlandse prestige werd de laatste jaren alleen overtroffen door dat van Nobelprijswinnaar Aung San Suu Kyi. Deze nu 50-jarige dochter van U Nu's strijdmakker Aung San - een jaar voor de Birmese onafhankelijkheid op 33-jarige leeftijd vermoord - heeft nu al jaren huisarrest, terwijl de militaire machthebbers de laatste centra van verzet uitschakelen of naar Thailand verjagen.

U Nu, die eigenlijk Thakin Nu heette, werd op 25 mei 1907 geboren in Wakema als zoon van een handelaar. Na een studie economie en sociologie aan de universiteit van Rangoon begon hij zijn loopbaan in het onderwijs. In de tweede helft van de jaren dertig sloot hij zich aan bij de studentenacties tegen de Britse kolonisator. Toen de oorlog uitbrak, namen de Britten hem gevangen, maar onder de Japanse bezetting kwam hij op vrije voeten. Na de oorlog werd hij vice-voorzitter van de links georiënteerde Antifascistische Volksbevrijdingsorganisatie en voorzitter van de grondwetgevende vergadering.

Met enkele onderbrekingen bleef hij eerste minister tot 1962, toen hij bij een militaire staatsgreep onder leiding van vice-premier en minister van defensie generaal Ne Win, die het hem al eerder lastig had gemaakt, aan de kant werd gezet. Onder U Nu's bewind voer Birma een neutrale koers in de buitenlandse politiek en sloot het land zich aan bij de Beweging van Niet-gebonden landen. Al in een vroeg stadium bepleitte U Nu, die gold als een vrome boeddhist, vreedzame coëxistentie tussen kapitalisme en communisme. Tijdens een bezoek aan Moskou in 1955 moet hij, tot ontzetting van zijn gehoor, gezegd hebben dat hij er in geslaagd was de communistische beweging in zijn land uit te schakelen. Maar in datzelfde jaar drong hij er in Washington op aan dat de Verenigde Staten betrekkingen zouden aanknopen met de communistische Volksrepubliek China. Enkele jaren later liet hij tijdens een bezoek aan Peking de Chinese leider Mao Zedong plompverloren weten dat het Birmese leger Chinese soldaten die de grens met Birma waren overgestoken, had doodgeschoten.

In zijn eigen land waren intussen de etnische en sociale tegenstellingen verder toegenomen. De tatmadaw, het Birmese leger, zette U Nu begin maart 1962 af. In 1969 ging hij, na enkele jaren gevangen te hebben gezeten, in ballingschap naar Thailand en India, vanwaar hij leiding gaf aan de politieke oppositie tegen het regime van generaal Ne Win, dat inmiddels een eigen vorm van Birmees socialisme had opgezet: militaristisch, nationalistisch en xenofobisch. Het land verarmde en isoleerde zich, maar de militairen wisten hun macht te bestendigen. In het kader van een algemene amnestie keerde U Nu uiteindelijk in 1980 naar Rangoon terug.

Nog even verscheen hij op het politieke toneel ten tijde van de studentenopstand in 1988. Die opstand leidde tot de val van Ne Win en U Nu liet weten dat hij, op basis van de constitutie van 1947, de enige rechtmatige premier was. Hij stelde een 26 leden tellende tegenregering samen, maar kreeg onvoldoende steun om zijn aanspraken ook daadwerkelijk door te zetten. De meeste studenten zagen in Aung San Suu Kyi de nieuwe leider van Birma. De op 27 mei 1990 gehouden algemene verkiezingen, de eerste verkiezingen sinds 1960 waaraan verschillende partijen mochten meedoen, brachten haar een overtuigende overwinning: ze zou 392 van de 485 zetels in het parlement hebben gekregen voor haar Nationale Liga voor Democratie.

Inmiddels hadden de militairen echter besloten de macht toch niet uit handen te geven. Aung San Suu Kye kreeg huisarrest opgelegd. U Nu, die eind 1988 door de militairen gevangen was gezet wegens de vorming van zijn tegenregering, zag zijn straf in april 1992 omgezet in huisarrest. Af en toe mocht hij zelfs een buitenlandse journalist ontvangen, want 'Oom Zacht', de letterlijke betekenis van U Nu, was geen gevaar meer voor de wrede, gewetenloze militairen. U Nu's dagen waren definitief voorbij.