'Tegen werktijden die de werkgever naar believen invult'

LEIDEN, 15 FEBR. Eén keer in de twee weken heeft hij de vrijdag- en de zaterdagavond vrij. Dan draait hij een 'stukkie muziek' op feesten en partijen. Een uit de hand gelopen hobby, noemt hij het maar. Straks, met de nieuwe CAO voor het streekvervoer, kan hij zijn bijverdienste wel vergeten, vreest hij. Dan kunnen ze je elk moment een onregelmatige dienst in de maag splitsen en is het afgelopen met zijn disco-avondjes. Daarmee loopt hij een 'leuk zakcentje' mis.

Zijn collega aan de andere kant van de tafel in de remise van de Zuid West Nederland groep in Leiden verdient wat bij met het geven van rijlessen. Vijf uur per week. Dat is bijna niks, zegt hij. “Er zijn ook buschauffeurs die 25 uur per week rijles geven. Dat zijn de jongens die 's avonds achter het stuur in slaap vallen. Die zijn dus zwaar de dupe van de invoering van de gebroken diensten. Die kunnen geen afspraak meer maken.” Die zware bijklussers zijn ook de jongens die de afgelopen weken om 10 uur 's morgens, als de staking begon, gewoon doorreden, weten ze. “Om de baas te paaien, zodat ze na afloop van de acties de beste diensten zouden krijgen.” Nee, ze zijn niet kwaad op die lui, maar koffiedrinken doen ze er niet meer mee.

Er zijn veel jongens die 'rommelen en rotzooien', wordt verteld in de remise. Autohandelaren, bouwvakkers, gasfitters, er zit van alles tussen. Ze hebben het zelf in de krant gelezen: de busmaatschappijen willen graag busschauffeurs die bijklussen als rij-instructeur want die zijn lekker makkelijk inzetbaar op de vroege en late diensten. Kunnen ze overdag bijverdienen.

Maar, klinkt het eensgezind, dat bijklussen is uiteraard bijzaak. Daarvoor hebben ze natuurlijk niet gestaakt. Het gaat om je sociale leven. Je kan geen afspraak meer maken, dat is een verschrikking. Je zit straks 24 uur vast aan het bedrijf. Elk moment kun je te horen krijgen dat je moet rijden. Chauffeurs worden een soort oproepkrachten. En nu zijn zij toevallig heel solidair met de ZWN, want als de treinen staken rijden ze ook extra, maar het moet je niet door de strot geduwd worden.

De sfeer in de remise van de ZWN was vanmorgen vroeg mat. De staking mag dan voorbij zijn, de onzekerheid blijft. Wat zal de uitkomst zijn van de bindende arbitrage door het duo Lammers/Van Zuthem? “Erop vooruit gaan we nooit”, vreest stakingsleider Guus van Tol. “Doordat het CNV al een akkoord heeft, zullen we toch zwaar moeten inleveren.” Toch is het goed dat de staking voorbij is, vinden de chauffeurs. Want ze hebben zich de afgelopen weken 'helemaal te pletter verveeld' in de recreatiezaal. “Klaverjassen is drie dagen leuk, maar na vier weken niet meer.”

In superlatieven spreken de aanwezigen over de sfeer tijdens de staking. “Het is perfect gegaan, de stakingsleider was geweldig, we deden elke dag een bakkie met elkaar, ik heb nergens last van gehad”, zegt een vrouwelijke chauffeur die 'uit principe' niet heeft gestaakt. Niet dat ze het niet eens was met de eisen, 'maar thuis hebben we altijd een eigen bedrijf gehad, misschien dat 't 'm daar in zit'.

Het aantal afvallers onder de 250 chauffeurs in de regio Leiden was op de vingers van één hand te tellen, volgens stakingsleider Van Tol. “Vijf of zes in die vier weken.” Het is er steeds gemoedelijk aan toegegaan, zegt hij. Mensen die weer aan het werk wilden, daar 'babbelde hij even mee'. “Maar we hebben het steeds gezellig gehouden. Wij zijn een nuchtere club.”

Nee, dan de werkgevers. “Stakers werden thuis opgebeld, in hoekies getrokken, er werd echt op het gemoed gewerkt.” Maar de Leidse remise hield massaal stand, volgens Van Tol. Hooguit 10 procent heeft gewerkt. En dat terwijl staken toch 'heel moeilijk lag' voor velen. “Ik rij al twintig jaar op Noordwijk, ik ken m'n passagiers bij naam en toenaam” legt een chauffeur uit. “Kleine kinderen van vroeger komen nu met hun eigen kinderen bij mij op de bus. Echt klantenbinding dus. Dat ik dan toch heb gestaakt, toont wel aan hóe beledigd ik was.”

Aan de oppervlakte mag dan alles pais en vree zijn tussen de chauffeurs die hebben gestaakt en de werkwilligen, er moeten de komende tijd nog heel wat 'vlekjes worden weggewerkt'. “De staking zal nog heel lang nawerken”, meent chauffeur E. van Polanen. “Wíj hebben gestaakt, wíj zijn er bij ingeschoten. Als onze eisen worden ingewilligd, dan profiteren degenen die doorgereden hebben er ook van. terwijl die wel hun hele salaris opgestreken hebben.” Met name de part-timers zitten hem niet lekker. “Veel part-timers hebben doorgereden. Maar toen zij een paar jaar geleden een onregelmatigheidstoeslag wilden, hebben wij hen wel gesteund. Nu hebben ze ons laten zitten.” Maar het meest dwars zitten hem de niet-stakende collega's die vrije dagen hebben verkocht aan de werkgever om extra te kunnen verdienen. “Dat zijn de ergsten. Dat is gewoon pesten.”

“Ik werd gedoogd”, zegt de chauffeur op de bus naar Leiderdorp die niet heeft gestaakt. “De eerste week van de staking was de sfeer puur slecht, daarna werd ik een 'erkend gewetensbezwaarde'. De sfeer werd steeds grimmiger, zegt de chauffeur van lijn 43 naar Den Haag. Ook hij heeft niet gestaakt. “Je kunt die mensen met hun duurbetaalde abonnement toch niet bij de halte laten staan?” Hij is steeds in de kantine blijven komen, ook al is hij regelmatig uitgemaakt voor 'matennaaier'.

Hoe het akkoord, dat de komende weken door Lammers en Van Zuthem zal worden ingevuld, ook mag uitpakken, het idee van verruiming van de werktijden in het streekvervoer blijft 'theoretisch gezeur van een zooitje VSN'ers die nog nooit een bus van binnen hebben gezien', vinden de chauffeurs. “Als er extra koopavonden zijn, rijden wij toch altijd? En als de spits steeds langer wordt, zijn wij heus wel bereid ons daar aan aan te passen. Maar we willen geen blanco cheque waarop de werkgever naar believen onze werktijden kan invullen.”