Leger legt 'cirkel des doods' om rebellen Chiapas

SAN CRISTÓBAL DE LAS CASAS, 13 FEBR. Het Mexicaanse leger is dit weekeinde verder opgerukt in de Lacandon-jungle in de zuidelijke staat Chiapas in een poging de guerrillabeweging EZLN te neutraliseren en haar leiders te arresteren. Volgens de zapatistische rebellen, die zeggen de belangen van achtergestelde inheemse boeren te verdedigen, heeft het leger dorpen gebombardeerd en zijn duizenden mensen in het gebied op de vlucht geslagen.

Onafhankelijke waarneming van de gebeurtenissen is onmogelijk, omdat de Mexicaanse regering het gebied hermetisch heeft afgesloten voor journalisten en andere waarnemers. Ook het Internationale Rode Kruis wordt de toegang tot dit gebied geweigerd.

Volgens de Mexicaanse regering heeft de regering van Guatemala beloofd de bewaking aan de grens met Chiapas te verscherpen om te voorkomen dat de rebellen daarheen uitwijken. Het oerwoud van waaruit het EZLN opereert loopt door in Guatemala.

Enkele tienduizenden mensen, merendeels aanhangers van de linkse oppositiepartij PRD, hebben zaterdagavond een manifestatie gehouden in het centrum van Mexico-Stad tegen de actie van het leger in Chiapas. De Amerikaanse regering heeft zich bezorgd getoond over de mogelijke schending van de rechten van de mens in de conflictzone.

Het EZLN liet gisteren voor het eerst van zich horen sinds president Ernesto Zedillo vorige week aankondigde dat hij de EZLN-leiding zou vervolgen en dat hij het leger opdracht gaf de politie daarbij “te ondersteunen”. In een handgeschreven communiqué beschuldigden de rebellen het Mexicaanse leger er het afgelopen weekeinde van “een vuile oorlog in onze gemeenschappen” te voeren. Volgens het EZLN zouden vrijdag rond het middaguur vier helikopters beschietingen hebben uitgevoerd nabij de dorpen Morelia en Garrucha. “Het leger vormt een cirkel des doods om ons heen”, aldus het communiqué, dat afkomstig zou zijn van het Algemene Commando van het zogenoemde Clandestiene Revolutionaire Indiaanse Comité, het collectieve leiderschap van het EZLN. De regering ontkent bombardementen en schendingen van de rechten van de mens.

De bisschop van San Cristóbal de las Casas, Samuel Ruiz, zei gisteren dat “de weg van de dialoog” tussen regering en rebellen “open blijft”. Ruiz is sinds het begin van het conflict als bemiddelaar opgetreden.

Volgens het EZLN leidt de militaire operatie in Chiapas tot “duizenden ontheemden”. Een woordvoerder van het Internationale Rode Kruis in Chiapas, Claudio Baranzini, zei gisteren dat “hele gemeenschappen op de vlucht zijn geslagen in de richting van de jungle”.

Pag.4: 'Soevereiniteit Mexico gaat boven andere belangen'

Baranzini zei dat het “om grote aantallen” mensen gaat, onder wie kinderen en ouden van dagen. De Rode-Kruisvertegenwoordiger sprak met een groepje journalisten bij de legercontrolepost nabij het plaatsje Altamirano.

De Rode-Kruisdelegatie werd, evenals de journalisten, de toegang geweigerd tot Altamirano en het verderop gelegen Morelia. Volgens militairen en vertegenwoordigers van het ministerie van binnenlandse zaken had dat te maken met hun veiligheid, hoewel ze tegelijkertijd ontkenden dat er sprake zou zijn van een gevaarlijke situatie in het gebied. De journalisten werd verboden ter plekke bandopnamen of aantekeningen te maken. “De soevereiniteit van Mexico gaat boven individuele belangen”, zei een vertegenwoordiger van het ministerie van binnenlandse zaken.

Zaterdag werd bij een controlepost nabij Las Margaritas op de weg naar Guadalupe Tepeyac ook twee militaire attachés van de Amerikaanse ambassade de toegang tot het conflictgebied geweigerd. Luitenant-kolonel John Caroll en majoor Allan Sanchez zeiden toestemming te hebben gekregen van het Mexicaanse ministerie van defensie om het gebied te betreden. Maar “in het belang van hun eigen veiligheid” werd de twee door de plaatselijke commandant de toegang geweigerd. Vrijdag vonden ten minste twee Mexicaanse militairen, onder wie een kolonel, de dood bij acties van sluipschutters nabij Guadalupe Tepeyac.

Hoewel de Mexicaanse regering ontkent dat er in het junglegebied sprake is van een oorlogssituatie, antwoordde generaal Ramón Arrieta, commandant van een parachutisteneenheid, op de vraag of dit de voorbereidingen voor een oorlog waren: “Dit is de oorlog”. De generaal sprak met een kleine groep journalisten die in een pool waren uitgenodigd om met het leger mee te gaan naar Guadalupe Tepeyac. Dit dorp aan de rand van de jungle was het bolwerk van het EZLN tot vorige week vrijdag de parachutisten en andere militairen er binnentrokken. Verslaggevers in de pool zeiden de indruk te hebben, dat de bevolking in grote haast was gevlucht. De was hing nog aan de lijnen en pannen met bonen stonden op gedoofde kookvuurtjes. In het dorp stond een zestal vrachtwagens waarvan enkele de letters EZLN op de zijkant hadden staan. Het leger zou er geen wapens hebben aangetroffen. Generaal Arrieta zei desgevraagd, dat de actie tegen de rebellen “één, twee of drie maanden kan gaan duren; mogelijk een jaar”.

Intussen komen ook uit andere bronnen berichten over hardhandig optreden en schending van mensenrechten door het leger in het conflictgebied. Een viertal mannen zou vrijdagmiddag door het leger in het plaatsje Sibaquil zijn gedetineerd en vervolgens gemarteld. “De bewoners konden hen horen gillen en toen ze de volgende ochtend gingen kijken, waren ze verdwenen. Er lag alleen nog het overhemd van één van hen”, zei pater José Rafael Díaz, de priester van Ocosingo, die ook de parochies van Altamirano en Sibaquil onder zijn hoede heeft. De pater zei verder, dat de nonnen van het mede met Nederlands geld gesteunde ziekenhuis van Altamirano de afgelopen weken opnieuw zijn bedreigd. Op de muur van het ziekenhuis werd onder andere gekalkt: “Hoerennonnen, Zapatistas sterf! Oprotten, we willen jullie hier niet”. De telefoon van het ziekenhuis werd gisteren niet beantwoord.

De Mexicaanse autoriteiten hebben laten weten, dat sinds vorige week donderdag een dertigtal mensen is gearresteerd die banden zouden onderhouden met het EZLN of posities binnen de rebellenbeweging zouden bekleden. Geen van de gearresteerden behoort echter tot de leiding van het EZLN. Ook de befaamde 'onder-commandant Marcos' is nog niet aangehouden. In hun communiqué lieten de zapatistas gisteren weten, dat ze Marcos tot de uiterste consequentie zouden verdedigen tegen pogingen van de Mexicaanse autoriteiten om hem te arresteren. President Zedillo maakte donderdag bekend dat Marcos in werkelijkheid de 37-jarige, uit Tampico afkomstige Rafael Sebastián Guillén Vicente zou zijn, de gestudeerde zoon van een gegoede familie. In een door Marcos ondertekend communiqué werd dat gisteren ontkend. Marcos liet tevens weten “de laatste kogel voor mijzelf te zullen bewaren”.