Nederlandse bedrijven delven Siberische houtschat

Geen goudschat, maar een houtschat werd onlangs ontdekt op de bodem van de Jenissei en andere Siberische rivieren. Door haperingen in de logistiek is hier in de loop der tijd zo'n 50 miljoen kubieke meter larikshout gezonken. Ontelbare houtvlotten verdwenen halverwege hun reis in de golven, op sommige plaatsen is het stammenpakket op de rivierbodem wel zes meter dik. Een Nederlands-Russische joint venture, de Trans Russian Timber, haalt dit gewaterde kwaliteitshout nu naar boven, zes bedrijven zijn met proefprojecten bezig.

Directeur L.P.F. Geurts van Houtbedrijf van Hout uit Mill kreeg als een van de eerste buitenlanders het opmerkelijke verhaal over de Siberische lariks te horen en zag wel mogelijkheden in commerciële exploitatie. De Russische overheid heeft er belang bij dat het hout wordt weggehaald, omdat het de waterloop belemmert. Scheepvaart en grote elektriciteitscentrales hebben er veel last van. Na moeizame onderhandelingen, waarbij de Russen als voorwaarde bedongen dat al het hout, ook het onbruikbare, van de bodem wordt gehaald, is een concessie verkregen voor de bodem van de Jennissei in de regio Krasnojarsk.

Bij de staatsbedrijven in de voormalige Sovjet-Unie was de houtoogst niet strak geregeld. Er waren ploegen die de stammen kapten en in de rivier gooiden, waarna hun verantwoordelijkheid ophield. Andere ploegen, bij de zagerijen een eind verderop, hadden geen idee hoeveel hout er onderweg was en dus kon er veel verloren gaan. Het larikshout werd met andere naaldhoutsoorten samengebonden tot vlotten, die echter vaak stuksloegen. Als het hout lang genoeg in het water ligt, wordt het steeds natter en zwaarder. Juist de lariksstammen konden dan een kritische massa overschrijden en zinken. Het andere, lichtere naaldhout bleef drijven. Zo heeft de rivier zelf een selectie uitgevoerd.

In 1990 kwam de eerste partij ongeselecteerde stammen naar Nederland en die zag er op het eerste gezicht prima uit. Door deskundigen is het gewaterd Siberisch lariks ingedeeld in duurzaamheidsklasse 3. De kwaliteit is aanmerkelijk beter dan die van inlandse lariks en kan zelfs de slag met sommige soorten hardhout doorstaan. De Siberische bomen groeien namelijk heel langzaam. De jaarringen zitten dicht opeengepakt en het hout is zeer rechtdradig. Op zijn reizen door Siberië viel het directeur Geurts op dat het hout veel gebruikt wordt voor gevelbetimmeringen, die zomaar op de grond staan zonder fundering. Ook bij de winning van olie en gas worden veel houten constructies gebruikt, die goed voldoen.

Bij nader inzien bleken de stammen echter zoveel ringscheuren te bevatten, dat er veel zaagverlies optrad. Daarom is nu een zagerij in Krasnojarsk in gebruik genomen om het hout voor te zagen. Alleen het beste hout maakt de 5000 kilometer lange reis naar Nederland. Een ander minpunt is dat de stammen in het hoge noorden niet erg dik zijn geworden. Om bij de verwerking toch een behoorlijk rendement te krijgen, zal men dus vooral aan laminaat moeten denken. Daarom is een deurenfabriek uit Groesbeek bij het project betrokken.

De mechanische eigenschappen van het hout blijken uitstekend. Gewaterd lariks is veel homogener dan vers hout, omdat het volledig tot rust is gekomen. De natuurlijke sappen, die veel suikers bevatten, zijn volledig door water vervangen, en er treedt veel minder trek en krimp op dan in vers hout. Wèl is het minder taai dan vers hout: de 'schuifsterkte' is lager. Men verwacht het hout, in onverduurzaamde vorm, goed te kunnen gebruiken voor milieuvriendelijke beschoeiingen. In het Waterschap IJsselmonde wordt een proef uitgevoerd.

De voorlopige conclusie van de Projectgroep Gewaterd Siberisch Lariks luidt, dat de kwaliteit van de stammen dik in orde is. Commerciële exploitatie is, gezien de vele zaagverliezen, bij de huidige rondhoutprijzen nog niet echt lucratief. Misschien kan het milieuvriendelijke imago een handje helpen en wil de consument daar, net als voor een scharrelei iets extra's gaan betalen. Tenslotte hoeft hier geen boom meer voor gekapt. Ook elders in de wereld wordt verzonken hout uit de diepte gehaald. Bij Vancouver Island (West-Canada) worden douglasstammen (Oregon pine) uit het water gehaald. Ook hier is het hout van uitstekende kwaliteit. (Het Houtblad, feb. '95)