'Zo krijgen criminelen vat op het voetbal'; Scheidsrechters in amateurvoetbal steeds vaker bedreigd

Het geweld in het voetbal dat de laatste weken op televisie was te zien, is slechts het topje van de ijsberg. Bij de amateurs doen zich regelmatig ernstige incidenten voor. In Den Haag werd vorige maand een scheidsrechter na de wedstrijd op een toilet mishandeld. Op deze pagina een reconstructie van die zwarte middag op een voetbalveld. Bestuurders spreken hun grote bezorgdheid uit. “Als het zo doorgaat, is het amateurvoetbal ten dode opgeschreven.”

DEN HAAG, 4 FEBR. Wim van den Berg, voorzitter van de Haagse Scheidsrechters Vereniging (HSV), noemt geen namen. Dat is volgens hem te gevaarlijk. Want hij weet wat de gevolgen kunnen zijn. Hij kent een voetbalbestuur in de Haagse regio dat graag een compleet elftal zou royeren dat regelmatig voor moeilijkheden zorgt. Maar de clubleiding durft niet. De spelers hebben namelijk gedreigd de kantine in brand te steken. “Op deze manier krijgen criminelen vat op het voetbal”, stelt Van den Berg somber vast.

Een dergelijke situatie staat niet op zich in Den Haag en omstreken, weet Van den Berg, zelf dertig jaar actief als arbiter. Daarom is de scheidsrechtersbaas “behoorlijk bezorgd”. Hij vreest voor de eerste dode in het amateurvoetbal. “Ik moet er niet aan denken. Maar het is de realiteit, helaas.”

Bij de Haagse Voetbal Bond (HVB) probeert men minder somber te zijn. “Veruit de meeste wedstrijden verlopen hartstikke leuk”, zegt Jan Schaap, lid van het hoofdbestuur en voorzitter van de scheidsrechterscommissie. Hij kan echter niet om het feit heen, dat er dit seizoen in zijn afdeling al meer “geweldadige handelingen” tegen scheidsrechters zijn gepleegd dan vorig jaar in de hele competitie, toen tien scheidsrechters werden gemolesteerd.

Schaap staat ook aan het hoofd van de zogeheten molestatie-commissie. Hij is in de weekeinden thuis te bereiken voor scheidsrechters die tijdens wedstrijden in de problemen zijn gekomen. Zijn commissie begeleidt gemolesteerde arbiters in de dagen en desnoods weken na het voorval. Dat kan variëren van het verlenen van geestelijke bijstand tot het verstrekken van juridische adviezen. Schaap was er dit seizoen hoogstpersoonlijk getuige van dat een arbiter werd bedreigd, een kluit aarde naar zijn hoofd kreeg gegooid en naar de kleedkamer moest vluchten. “Op zo'n moment voel je je heel belabberd”, aldus Schaap.

Desondanks is de bestuurder optimistisch. “Ik blijf vertrouwen in de mens houden.” Dat zal niet altijd even gemakkelijk zijn gezien de recente voorvallen. Bovendien worden lang niet alle strafbare feiten op de velden aan het bondsbureau gemeld. Ton Beije, secretaris van de tuchtcommissie van de HVB, schat het percentage verzwegen overtredingen op liefst vijftig procent. Spelers die uit het veld zijn gestuurd of een waarschuwing hebben gekregen, komen vaak niet op het wedstrijdformulier voor. Betrokkenen vullen bij gestaakte duels gewoon een einduitslag in.

Het gesjoemel gebeurt om verschillende redenen. Soms komen beide elftallen met de scheidsrechter overeen dat het gemakkelijker is om niets te melden. Dan hoeft niemand een rapport te schrijven of een boete te betalen. Het komt ook voor dat de arbiter niets durft te noteren, omdat de spelers hem onder druk zetten of zelfs bedreigen. Beije vindt dat wantoestanden altijd moeten worden gemeld. “Want op deze manier geef je de mensen een vrijbrief. Zo van: Het gaat goed zo. Dus doen we het volgende keer weer.”

De agressie op de amateurvelden is niet van vandaag of gisteren. En het gebeurt ook niet alleen in de Haagse regio, hoewel de grote steden en omgeving wel de grootste probleemgebieden zijn. De gevallen op zich lijken heviger geworden. Vroeger was het ongewoon dat de Haagse voetbalbond met politie en advocaten kreeg te maken, nu al lang niet meer. In het geval van de hiernaast beschreven mishandeling van scheidsrechter Smits overweegt de Haagse tuchtcommissie voor de eerste keer in de geschiedenis de zaak door te schuiven naar de KNVB in Zeist.

Een afdeling kan volgens de reglementen een voetballer als maximale straf een schorsing van vijf jaar opleggen. In Zeist heeft men de mogelijkheid verder te gaan. Bestuurslid Schaap hoopt dat de betreffende speler 'levenslang' krijgt. De getroffen arbiter Smits vindt dat men overtreders consequent en hard moet aanpakken. “De bond moet een speler die een scheidsrechter ook maar aanraakt meteen voor vijf jaar schorsen. Niet acht of tien wedstrijden, nee, meteen vijf jaar.”

Nog het meest beangstigend is de agressie bij het jeugdvoetbal. Een Haagse scheidsrechter werd vorige maand na een wedstrijd opgewacht door twee B-junioren, jongens van veertien of vijftien jaar. De strafzaken bij de jeugd hopen zich op. Volgens de bondsmensen zijn de reacties van de trainers en ouders langs de kant nog erger. Die hitsen de spelers op, waarbij ze soms heel ver gaan. Secretaris Beije geeft een recent voorbeeld. “Ik was toeschouwer bij een jeugdwedstrijd. Er werd gescoord en de trainer of leider van de ploeg die achter kwam, schreeuwde luid en duidelijk 'oké mannen en nu de scheermessen'. We weten wat dat betekent. Dan zegt zo'n man eigenlijk tegen die spelers dat alles is toegestaan.”

De ontwikkeling in het amateurvoetbal houdt, zeggen de betrokkenen, verband met het verloederen van de gehele maatschappij. Dat uit zich op de velden vooral in verbaal geweld. De meeste strafzaken vallen onder code 08, aanmerkingen op de leiding. “Ik leer er elke week als ik de rapporten doorneem weer namen van nieuwe ziektes bij”, aldus Beije. Woorden als 'koekebakker' en 'klootzak' werden vroeger als ernstige beledigingen beschouwd, tegenwoordig zijn het 'aardige' scheldwoorden die vaak geen waarschuwing meer opleveren. Tot twee jaar geleden was de maximale straf voor het beledigen van de scheidsrechter een schorsing van drie wedstrijden. Tegenwoordig is die straf opgetrokken tot zeven duels.

Het is een van de maatregelen die de afgelopen jaar zijn genomen in de strijd tegen de toenemende agressie bij de amateurs. Den Haag is de enige afdeling binnen de KNVB die waarnemers naar wedstrijden stuurt. Dat zijn andere afgevaardigden dan de rapporteurs die puur de prestaties van de arbitrage beoordelen. Waarnemers zijn personen die naar 'risico-duels' - op alle niveaus - worden gestuurd en rapport uitbrengen over de situatie ter plekke. Wat gebeurt er achter de rug van de arbiter? Hoe gedragen de mensen langs de kant zich? Wordt er veel alcohol gedronken?

De HVB heeft ongeveer dertig van deze waarnemers tot zijn beschikking. Beije kiest de wedstrijden voor hen uit. Maar het komt ook voor dat clubs voor bepaalde duels om een waarnemer vragen. De aanwezigheid van zo'n official, van wie de gezichten inmiddels overal in de regio wel bekend zijn, blijkt preventief te werken. Er zijn nu echter ook al waarnemers die kenbaar hebben gemaakt bij bepaalde clubs liever niet meer te komen omdat ze zich er niet op hun gemak voelen.

Om agressie en geweld een halt toe te kunnen roepen, is vooral de hulp nodig van clubbestuurders en bij de jeugd van trainers en leiders. Zij moeten hun leden en spelers ervan doordringen dat excessen niet worden getolereerd. Maar het probleem daarbij is dat diverse verenigingen gebrek hebben aan capabel kader. Van den Berg weet dat sommige besturen geen vat meer hebben op hun leden. Die moeten, vindt hij, óf op een fusie aansturen óf hun club opheffen. “Dergelijke gevallen zijn bedreigend. Als het zo doorgaat is het amateurvoetbal ten dode opgeschreven.”

“Ik weet bij bepaalde clubs niet wie de baas is”, zegt de gemolesteerde arbiter Smits. Hij verwijt de trainer van de buiten zijn zinnen geraakte speler dat hij hem niet heeft tegengehouden. “Waarom hebben ze hem niet naar huis gestuurd?” Mede dankzij de verklaring van de arbiter is de trainer ook in staat van beschuldiging gesteld.

HSV-voorzitter Van den Berg zal bij een volgend incident waarbij een scheidsrechter is betrokken voorstellen de competitie een weekeinde stil te leggen. Bovendien zou hij net als zijn collega Schaap graag zien dat een landelijk tv-debat aandacht schenkt aan de problematiek op de amateurvelden. “De mensen moeten het besef krijgen dat ze blij moeten zijn dat er een spelleider is.”

Alleen al in de Haagse afdeling is er momenteel een tekort van honderden scheidsrechters. Dat komt zeker niet alleen door de incidenten van de laatste tijd. Maar door de problemen lopen kandidaat-scheidsrechter ook niet warm om zich op te geven voor de cursus. Tot nu toe krijgt men er in Den Haag toch nog gemiddeld zestig nieuwe arbiters per jaar bij. Het feit dat drie Haagse scheidsrechters, Blankenstein, Van der Ende en Jol, op het hoogste niveau in het betaald voetbal fluiten, draagt daaraan zeker bij.

Mario van der Ende, Nederlands beste arbiter, is zelf één van de cursusleiders bij de HVB. Hij begon zijn carrière ooit in de reserve zesde-klasse van de Haagse afdeling bij Naaldwijk 6-ESDO 3. Momenteel begint een nieuwe scheidsrechter al in de reserve tweede- of zelfs eerste-klasse. Zodoende mist hij in vergelijking met de collega's van vroeger een belangrijk deel routine. Van der Ende oordeelt dat hij juist veel profijt heeft gehad van zijn 'opleiding' in de lagere klassen waarin elftallen met spelers van diverse afkomst uitkomen. “Ik zeg altijd dat een wedstrijd tussen GDCPH 2 en Azzurri 2 (Portugezen tegen Italianen, red.) moeilijker te leiden was dan Benfica-Parma”, aldus Van der Ende.