'Veel aanwijzingen dat ontdekte graf van Alexander is'

ROTTERDAM, 3 FEBR. Na de aanvankelijke sceptische reacties van buitenlandse deskundigen op de gemelde vondst van het graf van de Macedonische veroveraar Alexander de Grote (356-323 v Chr) in de Egyptische oase Siwa komen nu ook de eerste positieve geluiden uit Kairo. “De aanwijzingen zijn groter dan ooit tevoren dat Alexanders graf is gevonden”, aldus Dr. Fred Leemhuis, directeur van het Nederlands Instituut voor archeologie en Arabische studies in de Egyptische hoofdstad. Verder onderzoek van het graf, waarover de Egyptische autoriteiten volgende week beslissen, moet zekerheid verschaffen. Dat onderzoek zal nog wel twee of drie jaar vergen. De Griekse regering heeft inmiddels met spoed een archeologische missie gestuurd om een standpunt te bepalen over het mogelijke graf van Macedonische veldheer.

De scepsis is volgens Leemhuis wel begrijpelijk, omdat iedereen op de verkeerde plaats heeft gezocht. De meeste van de ongeveer 140 officiële pogingen die volgens de Egyptische pers in recente jaren zijn gedaan om het graf te vinden, waren gericht op Memphis en op Alexandrië, de stad die hijzelf stichtte. Maar er zijn nooit feitelijke aanwijzingen gevonden - afgezien van de historische bronnen - dat Alexander daar inderdaad is begraven.

Volgens Leemhuis - zelf overigens geen archeoloog - staat het in elk geval vast dat een zeer bijzonder Macedonisch koningsgraf is gevonden, of het nu Alexanders graf is of misschien dat van zijn plaatsvervanger in Egypte, Ptolemaeus I. Het gevonden graf is volstrekt volgens het model van dat van Alexanders vader Philippus II, dat aan het eind van de jaren zeventig in het noorden van Griekenland is gevonden, alleen groter. Egyptische kranten melden dat het 40 meter lang, en 20 meter breed is, en dat de toegang, lang geleden bij een aardbeving ingestort, door standbeelden van leeuwen worden geflankeerd. Als het inderdaad Alexanders graf is, is de vondst “vergelijkbaar met die van Toetanchamon”, aldus Leemhuis.

De Griekse archeologe Leana Souvaltzi (47) maakte in het weekeinde bekend na zes jaar zoeken de graftombe van Alexander, vooralsnog zonder Alexander zelf, te hebben ontdekt op 16 kilometer ten noordwesten van Siwa (in de woestijn bij de Libische grens). Als bewijsmateriaal dienen onder andere drie nabij gevonden inscripties. Een daarvan is van Ptolemaeus die verhaalt hoe hij het gemummificeerde lijk van Alexander uit zijn sterfplaats Babylon (in het huidige Irak) via Syrië naar Egypte overbracht: “Ik (..) bracht het lijk hier - en het was zo licht, zoiets als een klein schild - toen ik commandant in Egypte was. Ik was het die om zijn geheimen gaf, en die zijn wensen uitvoerde. En ik was eerlijk jegens hem en jegens het hele volk, en aangezien ik de laatste ben die nog in leven is verklaar ik hierbij dat ik voor hem het bovengenoemde heb gedaan.” Siwa wordt niet met zoveel woorden genoemd in de tekst, waarvan echter het begin ontbreekt.

Een andere tekst, uit de Romeinse tijd, meldt dat 30.000 soldaten waren aangewezen om het graf te bewaken, eveneens een aanwijzing dat het om een zeer belangrijke dode ging. Tevens wordt melding gemaakt van een cultus ter plaatse. De voorzitter van de Egyptische Opperste Raad voor de Oudheid, Abdul-Halim Noureddin - zelf een vooraanstaande Egyptoloog - zei deze week na een bezoek aan de vindplaats inderdaad “het gevoel te hebben dat dit de tombe van Alexander is”. “We hebben hier lang van gedroomd”, zei hij in een vraaggesprek met het persbureau AP. “Wanneer je het dan vindt, durf je het niet te geloven.”

Leemhuis beschrijft Souvaltzi als een competente archeologe, “maar ook een beetje gek” omdat ze de klassieke bronnen, die alle naar Alexandrië verwijzen, heeft genegeerd en plaats daarvan heeft vertrouwd op enkele obscure bronnen uit de vijfde hand. Onder die klassieke bronnen, aldus Leemhuis, zijn echter geen autografen: het gaat om veel latere afschriften, waarin in de loop der eeuwen nogal wat verschrijvingen zijn ingeslopen. Sommige obscure bronnen kunnen authentiekere informatie bevatten. Afgezien daarvan hoeft het een het ander niet uit te sluiten: Alexanders mummie kan eerst in Alexandrië zijn begraven, en tegen het eind van Ptolemaeus' heerschappij naar Siwa zijn overgebracht.

Daarnaast heeft Souvaltzi intuïtief gehandeld: ze had het gevoel dat Alexander daar waar hij was vergoddelijkt ook zou zijn begraven. In Siwa zetelde in de tempel voor Amon-Re een indertijd befaamd orakel, dat in 332 door Alexander werd geraadpleegd. Het orakel deelde hem toen volgens de overlevering mee dat hij goddelijk was en meester van Egypte. Datzelfde jaar gaf de Perzische satraap zich aan hem over, en werd hij als farao erkend.

Als het gevonden graf van Alexander is, zal dat een zware slag zijn voor Alexandrië, dat dan een belangrijke toeristische attractie misloopt. Maar voor de Egyptische toeristenindustrie in het algemeen zou die vondst niet op en beter moment kunnen komen, nu de toeristen weigeren Kairo's veiligheidsgaranties te geloven, de dreigementen van moslim-extremistische groepen te trotseren en massaal naar Egypte terug te keren.