Drieduizend wagens zand om zwakke dijk te redden

OCHTEN, 2 FEBR. De situatie rond de verzwakte dijk bij het Gelderse dorpje Ochten was vandaag rondom het middaguur verbeterd, aldus burgemeester H.J. Zomerdijk. Het dijkvak van 190 meter aan de westzijde van het dorp, dat gisteren volgens de burgemeester “op springen stond”, was vannacht om vier uur onder controle.

Rond het middaguur waren militairen van de luchtmobiele brigade, politie en vrijwillige brandvolop bezig een dijkvak van 600 meter aan de oostzijde van het dorp te verzwaren. Dit gedeelte valt net buiten het dijkvak dat de overheid dit jaar zou verzwaren bij Ochten. Volgens burgemeester Zomerdijk is nu duidelijk dat een dijkgedeelte van 600 meter buiten Ochten ook moet worden verbeterd. “Dat gaat inderdaad dwars door alle procedures heen. Maar het is de hoogste tijd om te kijken of de politiek zich houdt aan alle mooie beloftes die ze deze dagen doet.” De burgemeester zegt “het ijzer te smeden nu het heet is”. Vanochtend zijn in een strook van tien meter achter de dijk alle bomen gekapt om een noodweg te kunnen aanleggen.

De situatie bij de dijk in Ochten was vanmiddag weliswaar verbeterd, maar de toestand is nog kritiek, aldus Zomerdijk. Honderddertig militairen, honderd agenten, twintig leden van de plaatselijke, vrijwillige brandweer en zes duikers hebben de afgelopen nacht onafgebroken aan de dijk gewerkt. De dijk is sterk verzwakt door de aanhoudende druk van het water in de Waal. In totaal moet 60.000 kubieke meter zand op de dijk worden aangebracht. Tot en met vrijdag zullen drieduizend vrachtwagens door het dorp naar de dijk rijden. Zomerdijk sprak gisteravond van “een bijna complete dijkverzwaring”.

Een belangrijk deel van het groot materieel van het leger arriveerde gistermiddag rond het middaguur, op het moment dat de evacuatie van de inwoners van Ochten in volle gang was. Gistermiddag bleek dat het groot materieel niet langer op de verzwakte dijk mocht komen, omdat het dijkvak verder dreigde te beschadigen. Daarom werden de zandzakken overgeladen op aanhangers die met terreinjeeps naar de verzakking werden gereden.

Militairen legden gistermiddag een ponton op het water aan. Vanaf deze ponton konden ze zandzakken op en tegen de dijk leggen. Een ploeg soldaten vormde een lange rij om de zakken van hand tot hand door te geven. Een grijper werkte urenlang aan een zandbaan door een weiland, zodat zware vrachtwagens aan de voet van de dijk konden komen. Tegen de dijk werd een nieuwe dijk geschoven, om tegendruk te bieden. Helikopters waren de hele middag in de lucht. Ook F16's vlogen over; zij kunnen met infrarode camera's de zwakke plekken in de dijk opsporen.

De burgemeester sprak rond zeven uur gisteravond van een kritieke, levensbedreigende situatie. Een groot deel van de ruim drieduizend inwoners van het dorp Ochten was toen al geëvacueerd; alleen een aantal boeren weigerden te vertrekken omdat ze hun vee niet wilde achterlaten.

Rond middernacht waren de duikers (vier militairen en twee leden van een particuliere duikschool) klaar met het aanbrengen van een laag folie over dat gedeelte van de dijk dat onder water staat, de zogenoemde 'tenen van de dijk'. Het folie is nodig om afkalving van de dijk tegen te gaan.

Om half een gistermiddag kwam het sein tot een onmiddellijke evacuatie van Ochten, enkele uren later volgden de nabijgelegen dorpen IJzendoorn en Eldik. Lange tijd heerste onduidelijkheid of de evaucatie verplicht was of vrijwillig. De paniek was groot en de evacuatie verliep minder goed dan in het land van Maas en Waal. Dit gebied aan de overzijde van de Waal werd dinsdag ontruimd. De Ochtenaren vertrokken gisteren haastig in hun personenauto's, vaak alleen met koffers met kleren en beddegoed op de hoedenplank.

Burgemeester Zomerdijk verklaarde later op de dag: “De coördinerende burgemeesters hebben besloten niet alle gebieden tegelijk te ontruimen. Dat is gewoon niet mogelijk. De evacuatie hangt af van het tempo waarin de dijk verslechtert. En wij stonden lager op de prioriteitenlijst dan het land van Maas en Waal.”

De belangstelling van de buitenlandse pers voor de watersnood in Nederland is inmiddels enorm. In Ochten waren gisteren onder meer het Amerikaanse televisiestation CNN, de Engelse zender BBC, een Zwitserse omroep, een Zweedse omroep, twee Vlaamse stations en vier Duitse omroepen aanwezig. Een van hen stelde als eerste vraag aan de burgemeester: “Can you tell us, what's a dike?”