We brengen een goed produkt

In de Utrechtse binnenstad kon je er de afgelopen maand nauwelijks meer om heen: de pakweg honderd dakloze verkopers van de plaatselijke daklozenkrant Straatnieuws. Samen verkochten ze zo'n 40.000 exemplaren van het december/januari-nummer van het maandelijkse periodiek over thuislozen. Topverkopers sleten per dag 200 tot 300 kranten en verdienden er een weekloon mee. Straatnieuws kost ƒ 1,50, waarvan de helft naar de verkoper gaat en de helft naar de stichting Sodetu (Ondersteuning Dak- en Thuislozen) die de krant uitgeeft.

Constand de Jonge, diaconair consulent van de Hervormde Gemeente en voor twintig uur per week actief als eindredacteur van Straatnieuws, had nooit verwacht dat de krant zo'n vlucht zou nemen maar heeft zijn plannen inmiddels aangepast aan de gewijzigde omstandigheden: “Het moet een links opiniërend maandblad worden met een Kunst- en Cultuurbijlage en een rubriek over het uitgaansleven. Voor het einde van dit jaar zouden we eigenlijk met de andere drie grote steden in de Randstad een nationale uitgave moeten maken in een oplage van 100.000.”

De structurele uitgave van de krant werd mogelijk dankzij het Juliana Welzijnsfonds dat een startsubsidie verleende van ƒ 50.000 voor het uitbrengen van tien edities in 1995. De daklozen kregen de eerste tien dubbelnummers van december gratis mee, de volgende nummers moesten ze van tevoren 'kopen' voor 75 cent. De verkopers werkten zich in hoog tempo door de voorraad van 20.000 exemplaren heen en na de kerstdagen moest een tweede editie worden gedrukt van nog eens 20.000. Nu ook die tot op het laatste nummer is uitverkocht wachten de daklozen vol ongeduld op het februarinummer van Straatnieuws.

Hoewel De Jonge zich kan voorstellen dat de vaste oplage, als de eerste hype enigszins in hevigheid is afgenomen, zich rond de 10.000 zal stabiliseren, verwacht hij van het tweede nummer nog wel 25.000 exemplaren te kunnen wegzetten. Hem is gebleken dat “vooral veel hoger opgeleide, idealistisch ingestelde mensen tussen de twintig en de veertig de krant kopen. Ook veel mensen van boven de vijfenvijftig kopen hem, maar dan eerder uit medelijden.”

Straatnieuws wordt volgeschreven door een redactieraad van studenten van de School voor Journalistiek die de actualiteit rond daklozen volgen en thuislozen aanzetten tot het schrijven van poëzie en korte levensverhalen. Op elke bladzijde van de krant staan wel een of twee van zulke ingekaderde stukjes: “In de storm van het daklozenbestaan/ kleeft het eelt vaak aan de mast./ De eetlust is me vaak vergaan/ wanneer ik een pratend lijk zie staan./ Toch is er iets wat men niet dooft,/ de vraag naar meer, dat is beroofd.”

De daklozen die Straatnieuws verkopen moeten een reglement ondertekenen waarin staat dat ze zich niet agressief of hinderlijk zullen opstellen, ze hun verdiensten zullen aanmelden ingeval ze een uitkering hebben en de krant niet voor meer dan ƒ 1,50 zullen verkopen. “Want er lopen linkmiechels bij die zeggen dat de krant 'minimaal ƒ 1,50' kost”, zegt De Jonge. Hij denkt erover daklozen aan te stellen om te controleren of de verkoop overal correct verloopt. “Ze verpesten het voor zichzelf als ze er een fooi bovenop vragen. Wij willen het blad uit de sfeer van het medelijden halen, en het gewoon presenteren als een goed produkt.” Indien de verkopers zich niet aan de regels houden riskeren ze een schorsing van een maand. De diaconair consulent wil onder meer zo scherp toezien op naleving van de verkoopregels omdat de winkeliers in de Utrechtse binnenstad alles zullen aangrijpen om de verkoop door daklozen te laten stoppen. In het NS-station is de verkoop van Straatnieuws al verboden. Een poging van de winkeliersvereniging het ook te laten verbieden in winkelcentrum Hoog Catharijne is afgeketst.

Die vijandige houding wijt De Jonge aan het feit dat de daklozen in Nederland nog niet echt als probleem worden erkend, de groei van het aantal zwervers in de afgelopen jaren ten spijt. “In Duitsland en Amerika beseft het zakenleven veel meer dat de maatschappij er belang bij heeft als men investeert in projecten voor daklozen. In München heeft een groot papierbedrijf kosteloos papier ter beschikking gesteld voor een daklozenkrant.” Toen Straatnieuws MacDonald's benaderde voor een advertentie, of zelfs een kortingsbon om af te drukken in het blad, kreeg men nul op het rekest.