Veel ingrepen in winterbed Maas

ROTTERDAM, 26 JAN. Het uiterlijk van de Maas varieert van een miezerig stroompje in een droge zomer tot een kolkende watermassa in perioden van overvloedige regenval zoals nu en rond de kerst van 1993. De hoeveelheid water die zich door de bedding perst is dan ruim tien keer zo groot als 's zomers. Die variatie is volstrekt natuurlijk en regenrivieren eigen. De gevolgen ervan worden echter grotendeels door menselijk ingrijpen bepaald.

Om de rivier beter bevaarbaar te maken is het zomerbed smaller en dieper gemaakt. Dat heeft economische voordelen, maar het nadeel is dat de capaciteit van het zomerbed om grote hoeveelheden water af te voeren sneller tekortschiet. Dat zou geen probleem zijn als het veel bredere winterbed beschikbaar zou zijn voor de afvoer van het water. Maar in de loop der jaren zijn steeds meer ingrepen gepleegd in het winterbed. Er zijn complete woonwijken neergezet. Daardoor vermindert niet alleen het afvoerend vermogen van de rivier bij extreme regenval, maar neemt ook de schade toe als van de natuurlijke functie van het winterbed gebruik moet worden gemaakt.

In opdracht van de toenmalige minister Maij-Weggen (verkeer en waterstaat) deed de commissie-Boertien vorig jaar een aantal voorstellen om wateroverlast bij extreme regenval te beperken. In de eerste plaats zou moeten worden afgezien van verdere bouwactiviteiten in het winterbed. Dat zou betekenen dat geplande uitbreidingen in Itteren en Borgharen - dorpen die nagenoeg geheel in het winterbed liggen - niet door zouden kunnen gaan.

Voorts zou het zomerbed moeten worden verbreed en het winterbed deels moeten worden verdiept. De commissie vond hier aansluiting bij het zogeheten Grensmaasproject. De Grensmaas is het ongetemde stuk van de rivier in Zuid-Limburg. Volgens dit plan zou aan de rivier over een lengte van enkele tientallen kilometers nieuwe natuur moeten worden ontwikkeld: geleidelijk oplopende oevers, bedekt met bomen, struiken en graslanden; opnieuw ontstaan van eilandjes, kreken en nevengeulen. De verbreding van het zomerbed zorgt ervoor dat de rivier minder buiten haar oevers treedt. De plaatselijke verdieping van het winterbed zorgt ervoor dat overstromingen vooral daar optreden waar mensen er niet zoveel last van hebben. Verder zouden in Midden- en Noord-Limburg (hogere) kades moeten worden aangelegd om hoog water tegen te houden.

De kosten van de voorstellen van de commisie-Boertien worden geraamd op 1,3 miljard gulden, verdeeld over vijftien jaar. Daar staat tegenover dat de zand- en grindwinning die met de verbreding van het zomerbed samengaat een bedrag in dezelfde orde van grootte kan opleveren.