Italië eert zijn filmdichter Federico Fellini; Nooit de waarheid vertellen

Rome, palazzo delle Civiltà en Salone delle Fontane. T/m 25 maart. Ma t/m vr 10-13 en 16-19u, za en zo 10-20u.

ROME, 25 JAN. Toen het in vorig jaar oktober een jaar geleden was dat Federico Fellini overleed, ging dat vrijwel onopgemerkt voorbij in Italië. Het land leek de grootste van zijn filmers alweer te zijn vergeten. Deze blamerende stilte is nu goedgemaakt, met de grootste tentoonstelling die ooit aan Fellini is gewijd.

Het is een reis in het felliniaanse universum: zijn films en zijn dromen, zijn karikaturen en zijn muziek, zijn leven en zijn werk. Het Palazzo della Civiltà in Rome met zijn strakke fascistische architectuur lokt al van verre, met de kartonnen oceaanstomer Rex die als decor fungeerde in zijn film Amarcord. Direct na de ingang staat de regisseursstoel met het opschrift F. Fellini. Op de zetel zijn vertrouwde rode sjaal en zijn tweedhoedje, ernaast een megafoon. Het ontzag waarmee de bezoekers naar de lege stoel te kijken, tekent de grootheid van Fellini. Weinigen hebben Italië laten zien zoals hij. Fellini is de nationale dichter in filmbeelden.

Na de gewaden uit de beroemde modeshow voor kardinalen in Roma komt het verrassendste deel van de tentoonstelling: een grote verzameling tekeningen en manuscripten die de levensloop van Fellini in beeld brengen en zijn genialiteit laten zien. Hier hangen de karikaturen van Amerikaanse filmsterren waarmee Fellini zijn toegang tot de bioscoop Fulgor in Rimini betaalde', de tekeningen van vele andere figuren uit zijn leven, de strips voor een jeugdblaadje waarmee hij wat bijverdiende. De voorkant van het winkeltje is nagemaakt waarin Fellini na de oorlog cartoons maakte voor Amerikaanse soldaten die zich in een oud-Romeinse setting wilden zien, op een strijdwagen of als een keizer omringd door bekoorlijke slavinnen. Er zijn foto's van zijn eerste filmoptreden, met blonde haren en een baard, samen met Anna Magnani in Amore van Rossellini. Fascinerend zijn de pagina's uit Fellini's droomboeken, waarin hij jarenlang 's ochtends met schetsen en aantekeningen zijn dromen noteerde. De meeste hiervan zijn nooit eerder openbaar gemaakt. Prachtig is ook de selectie uit de vijftienduizend foto's die Fellini had van mensen die een rolletje wilden. Het is een bonte verzameling karakturen van mooie, vreemde, fascinerende mensen, een still uit zijn films.

Fellini is nooit echt gestopt met werken. Stukjes scenario en tekeningen laten de contouren zien van de films die hij nog had willen maken. Over Venetië, over acteurs, over de Amerikaanse stripheld Mandrake, over de Goddelijke Komedie van Dante. Fellini zei altijd lacherig dat Amerikaanse en Japanse filmproducenten blijven aandringen op een Fellini-verfilming van Dante. Veel verder dan wat schetsen voor de hel is hij niet gekomen.

Na Rome gaat deze hommage aan de maestro twee jaar lang op reis: Berlijn, Londen, Los Angeles, New York en Tokio. Het is te hopen dat elders de twee delen van deze tentoonstelling worden samengevoegd. In Rome moet de bezoeker een paar honderd meter lopen voor het gedeelte dat aan Fellini's films is gewijd. Lokkertjes buiten zijn hier een kolossale Anita Ekberg, de ster uit La Dolce Vita, en een veel kleinere Gelsomina, het ontroerende meisje uit La Strada, vertolkt door zijn vrouw Giulietta Masina. Zij heeft haar levensgezel nog geen vijf maanden overleefd.

Binnenin zijn, als een soort souvenirsstalletjes, hoeken ingericht die zijn gewijd aan zijn belangrijkste films, met foto's van de opnames, de affiches, attributen. Dit deel van de tentoonstelling biedt niet veel nieuws, maar het is het feest van de herkenning van de beeldenpoëzie van een geniaal regisseur. “Je moet niet begrijpen,” laat hij de maanvrouw zeggen in zijn laatste film, La Voce della Luna. “Wee wie probeert te begrijpen. Je moet alleen maar luisteren, alleen maar voelen.”

Deze tentoonstelling geeft extra vaart aan de posthume eerbewijzen voor Fellini. Rome wil een stuk weg langs de Tiber naar hem vernoemen. Op de via Veneto, decor voor La dolce vita, is vorige week een gedenksteen voor hem onthuld. In zijn geboortestad Rimini, dat al een Felliniplein heeft, is een Fellinicentrum in oprichting en wordt binnenkort een grafmonument voor hem en zijn vrouw geopend.

Het zijn plechtige beloftes om Fellini niet te vergeten. Ter gelegenheid van de tentoonstelling, die afgelopen vrijdag is geopend, op de dag dat Fellini 75 zou zijn geworden, is ook een internationaal symposium over hem gehouden. Anthony Quinn, hoofdrolspeler in La Strada, probeerde hierop de essentie van Fellini samen te vatten. “Hij zei tegen me dat ik nooit de waarheid moest vertellen,” herinnerde de 80-jarige Quinn zich. “Iedereen kent de waarheid, zei hij. Vertel ze iets dat ze niet weten, vertel ze dat je moeder een prinses is en je vader een reus. Dat is veel interessanter.”