Rusland: proef nieuwe raket VS is in strijd met het ABM-verdrag

Rusland verwijt de Verenigde Staten door de voor volgende maand aangekondigde proeven met een nieuw anti-raketsysteem het ABM-verdrag uit 1972 te schenden en daarmee het concept van wederzijdse nucleaire afschrikking te ondermijnen. Het ABM-verdrag (voor 'Anti Ballistic Missile') verplicht beide landen geen verdediging tegen elkaars strategische kernraketten op te bouwen.

De VS hebben Rusland deze week te kennen gegeven in februari een proeflancering te zullen doen met een anti-raket-raket van het type THAAD ('Theatre High Altitude Area Defence'). THAADs zouden in staat zijn om vijandelijke raketten hoog in de dampkring te vernietigen. De VS zeggen de raket nodig te hebben met het oog op de snelle verspreiding van ballistische raketten en technologie voor massavernietigingswapens naar landen zoals Noord-Korea, Irak, Iran en Libië.

Een hoge Russische diplomaat zei maandag in een reactie op het Amerikaanse voornemen, dat het een “zeer ongelegen en voortijdige stap” is. Ook was hij verontwaardigd over het late tijdstip van de Amerikaanse aankondiging. Rusland zou pas door de VS op de hoogte gebracht zijn, nadat het plan was gelekt naar de Westerse pers.

Rusland houdt vast aan het ABM-verdrag, omdat het land een wedloop in anti-raketsystemen vreest, waarbij het bij de VS achterop zou raken. De Russische defensie-industrie heeft te kampen met geldgebrek voor de ontwikkeling van geavanceerde wapens. De Amerikanen willen het THAAD-systeem onder andere stationeren in Japan en de Golfstaten, als opvolger van de huidige Patriot-luchtafweerraket. Japan en Zuid-Korea zijn geïnteresseerd in de aanschaf van de THAAD.

De VS en Rusland hielden sinds november 1993 besprekingen in Genève om over deze kwestie tot overeenstemming te komen, maar deze werden eind vorig jaar afgebroken. In maart van dit jaar zouden beide landen de onderhandelingen weer openen. De eerste proeflancering met de THAAD, uit een geplande serie van veertien, staat echter al voor volgende maand op de agenda.

De onderhandelingen spitsten zich toe op de maximale snelheid waarmee de anti-raketraketten in de dampkring binnendringende raketkoppen zouden mogen onderscheppen. Rusland ging in beginsel akkoord met een systeem dat relatief langzame raketten, zoals de tijdens de Golfoorlog gebruikte Scud, zou kunnen treffen. Irak vuurde toen enige tientallen Scuds af op Israel en Saoedie-Arabië.

De vraag is echter of de THAAD snel of langzaam genoemd moet worden. Om Scuds te kunnen uitschakelen zou volgens het Russische standpunt een maximum onderscheppingssnelheid van drie kilometer per seconde volstaan. De THAAD haalt echter minstens vijf kilometer per seconde. Dat is volgens de Amerikanen nodig om modernere ballistische raketten, zoals bijvoorbeeld de Noordkoreaanse Taepo Dong-raket, te kunnen treffen. In Russische ogen betekent dit echter dat de THAAD een onderscheppingswapen zou worden tegen hun eigen incontinentale raketten en dus in strijd is met het ABM-verdrag.

De VS, die een ander onderscheid maken tussen tactische en strategische ballistische raketten, menen van niet. THAAD zou volgens de VS wèl een afdoende verdediging vormen tegen moderne tactische raketten, maar niet tegen de huidige generatie Russische kernraketten. Daarvoor zou de onderscheppingssnelheid zeker acht kilometer per seconde moeten bedragen. Hoewel de Amerikanen toegeven dat het ABM-verdrag zou moeten worden aangepast aan de veranderde mondiale politieke situatie en technologische ontwikkelingen, zou het THAAD-systeem het concept van nucleaire afschrikking dan ook in hun ogen niet ondermijnen.

Ook binnen de Amerikaanse regering bestaat overigens een meningsverschil over het ABM-verdrag. De Democraten vrezen eveneens dat het ABM-verdrag met de eerste proeflancering een dode letter zal worden en daardoor, zij het in de verre toekomst, een wapenwedloop op dit gebied niet zal kunnen tegenhouden. De Republikeinen, die sinds kort met een meerderheid in het Congres zijn vertegenwoordigd, zouden naast de proefnemingen met het THAAD-systeem een nog veelomvattender verdediging willen opbouwen, tegen zowel tactische als strategische ballistische raketten.

De THAAD van het Amerikaanse leger is maar één van de vele antiraket-systemen die op stapel staan. Ook de Amerikaanse marine en de luchtmacht hebben hun eigen programma. Daarnaast wordt vermoed dat Amerikaanse defensie-laboratoria in het geheim nog meer van zulke wapens op de tekentafel hebben staan.