Wederopbouw geeft op termijn krachtige impuls economie; Aardschok stokt herstel Japan

ROTTERDAM, 18 JAN. De Japanse economie zal op termijn niet lijden onder de zeer zware aardbeving die gisteren het centrum van Japan heeft getroffen.

Dit zeiden vanmorgen bankiers, analisten en economen in Tokio. De schade aan de industrie, huizen en infrastructuur wordt voorlopig geschat op drie biljoen yen (50 miljard gulden), maar kan oplopen tot 10 biljoen yen.

De Japanse regering zal voor het herstel tussen de één en twee biljoen yen (17 en 34 miljard gulden) beschikbaar stellen. Een aanzienlijk deel hiervan is bestemd voor onverzekerde schade. Het directe nadelige effect van de ramp zal snel worden gecompenseerd door de sterk verhoogde economische activiteit die de grootscheepse herstelwerkzaamheden zullen opleveren.

“Kansai is de motor van het Japanse herstel, en dat herstel wordt door de aarbeving nu ernstig verstoord,” zegt Takeshi Ohta, vice-voorzitter van Daiwa Bank in Tokio. De economische groei van de regio zal in de eerste helft van dit jaar negatief worden. “Dat betekent voor de hele Japanse economie dan ook ernstige vertraging.” Maar volgens Ohta zal de impuls van 1 à 2 biljoen yen plus overige investeringen de hele Japanse economie in de tweede helft van dit jaar ten minste net zo hard doen groeien als werd verwacht vóór de beving.

Paul Scholten, bankier voor ABN Amro in Tokio, verwijst naar de ervaringen met de aardbeving in Los Angeles in 1993. “Daar joeg het kapitaal dat nodig was voor de herstelwerkzaamheden de economie op een Keynesiaanse wijze aan”, zegt hij. Een analist van Barclays de Zoete Wedd in Tokio noemde de ramp zelfs “mooi op tijd”.

De Kansai-regio, waarin de getroffen steden Kobe, Osaka en Kyoto het economische zwaartepunt vormen, is goed voor een zesde deel van het Japanse bruto binnenlands produkt en heeft een eonomische omvang die groter is dan de Benelux-landen samen. Vooralsnog liggen de plaatselijke economische activiteiten grotendeels plat. Woordvoerder Toshiyuki Nakahara van het electronica-concern Matsushita zei vanmorgen een schatting van de omvang van de financiële schade pas over twee à drie dagen te kunnen maken. “In Kansai liggen nu veel fabrieken stil door gebrek aan water, elektriciteit en gas, bijvoorbeeld onze televisiefabriek in Osaka die 1,4 miljoen televisies per jaar maakt en de computer en videofabriek in Kobe. Ik schat dat het ten minste een week duurt voordat de stilgelegde fabrieken weer kunnen beginnen.”

Het telefoonverkeer en transport in de regio is ernstig ontregeld. Via Nedlloyd werd vanmorgen vernomen dat de haven van Kobe niet alleen is beschadigd, maar ook met modder is dichtgeslibd. “Godzijdank hebben we nu het pas aangelegde nieuwe nieuwe Kansai-vliegveld, dat niet is getroffen,” zei een analist. “Omdat ander transport via de trein en de weg ernstig is verstoord, moet het vliegtransport worden opgevoerd, en dat kan nu ook.” De weg naar het vliegveld en de brug zijn intact. Het treinverkeer is nog niet hervat wegens noodzakelijk checks. Het nieuwe vliegveld heeft een overcapaciteit, dat is dus gunstig. Bovendien is oude vliegveld Itami van Osaka inzetbaar, zegt hij.

Radbouw Molijn van het Nederlandse adviesbureau Japan Insite zei vanmorgen te verwachten dat het ondergrondse transport bij de wederopbouw een belangrijke impuls krijgt, omdat de ondergrondse infrastructuur de aardbeving verrassend goed heeft doorstaan. Volgens hem worden er in de Kansai voor zover bekend geen produkten gemaakt waarvan het stilleggen van de produktie de wereldhandel kan ontregelen. “Vorig jaar bleek dat wel het geval bij een ontplofte fabriek van Sumitomo, waar 70 procent van de wereldproduktie van een speciaal hars werd gemaakt dat wordt gebruikt voor de produktie van geheugenchips. Dat leidde toen tot het verwoed hamsteren van die chips.” Een produkt waarbij dat mischien zou kunnnen, zijn lcd-schermen voor draagbare computers waarvan een fors deel van de wereldproduktie in Kansai plaatsheeft. Maar een dreigend tekort daaraan kon vanmorgen vanuit Japan niet worden bevestigd.

De Japanse export zou door het wegvallen van de haven van Kobe alleen op de korte termijn schade ondervinden. Er zijn uitwijkmogelijkheden naar andere Japanse havens, die makkelijk bereikbaar zijn.

In welke mate de verzekeraars opdraaien voor de schade is nog onduidelijk. “De Japanse verzekeraars in de Kansai hebben zich allemaal herverzekerd bij Lloyd's of bij hun dochtermaatschappijen in Londen,” zegt bankier Ohta. “Maar de herverzekering kan verschillen per individueel geval, per claim. Maar ik maak me hierover geen zorgen. Tenslotte heeft de Japanse regering gezegd dat ze vierkant achter de Japanse verzekeraars staat.” Lloyd's zelf verklaarde vanmorgen vanuit Londen dat “de Japanse verzekeringsmarkt voor bijna 100 procent een Japanse aangelegenheid is.” De Japanse regering stelt maxima voor de overheidsdekking van schade door aardbevingen. Schade door brand bij aardbevingen en het stilliggen van fabrieken is niet gedekt. “Het internationale verlies door deze ramp is naar verwachting bescheiden en beheersbaar voor de internationale herverzekeraars,” aldus Lloyd's. Volgens waarnemers heeft vooral dat de Japanse regering doen besluiten snel een groot bedrag ter beschikking te stellen.

Volgens Ohta is de economische schade voor de regio op termijn beperkt. “Maar dat neemt niet weg dat de produktie en distributie ernstig zijn ontregeld. De winsten zullen slinken en dat zal weer van invloed zijn op de investeringen. Nog belangrijker is dat de ramp mogelijk psychologische gevolgen heeft voor het herstel van de lokale economie. Mensen zijn hun huizen kwijt, mensen verloren familieleden, mensen moeten hun spaargeld aanspreken. Daarom is snelle hulp van de regering zo belangrijk.”

De wederopbouw van de Kansai zal volgens ABN Amro's Scholten nauwelijks voor financiële problemen zorgen. “Japan heeft enorme besparingen, die door de terughoudende bestedingen tijdens de recessie alleen maar verder zijn opgelopen. Daar verwachten we geen krapte.” De beurs van Tokio heeft vanmorgen met een lichte koersdaling op de gebeurtenis gereageerd. Koersdalingen van de grote verzekeraars en koersstijgingen van bouwmaatschappijen hielden elkaar in evenwicht. De rente op de kapitaalmarkt is in de afgelopen twee dagen per saldo licht gestegen tot 4,66 procent. Waarnemers verwachten dat de Japanse overheid een extra beroep op de kapitaalmarkt zal doen om geld vrij te maken voor het herstel van de Kansai-regio. De Bank van Japan voegde wel omgerekend 3 miljard dollar aan liquiditeiten toe, omdat in bankierskringen wordt verwacht dat de banken in de Kansai-regio te maken krijgen met veel cliënten die hun spaargeld opnemen.