Tsjechie; Het licht is uit, de vrouw naar bed en de tv flikkert

PRAAG, 14 JAN. Hoewel mijn buurman via zijn satellietschotel de hele wereld in huis kan krijgen tref ik hem, wanneer ik 's avonds wel eens bij hem kom binnenlopen, altijd uitgezakt op de bank voor een van de vier Tsjechische netten aan die in Praag te krijgen zijn: CT 1, CT 2, het commerciële station Nova of het plaatselijke Premièra.

Het licht is uit, zijn vrouw is al naar bed en buurman heeft voor het flikkerende scherm wat zitten te dommelen. Wakker wordt hij pas wanneer zulke sterren als Karel Gott een show hebben, een kruising tussen Gert Timmerman en Lee Towers, maar dan veel erger. Gott, zijn naam zegt het al, wordt door de Tsjechen verafgood, en is in de communistische tijd, toen hij eens dreigde zijn zangcarrière in Duitsland voort te zetten, door president Gustav Husak persoonlijk met zoveel weldaden overladen, dat hij maar van zijn plan heeft afgezien. Sommige Tsjechen beweren zelfs dat als Gott het land zou hebben verlaten, het communisme veel eerder zou zijn ineengestort. In elk geval in Tsjechoslowakije.

Maar wat is er verder te zien op de Tsjechische tv? Natuurlijk, in vergelijking met vroeger veel meer: leuke spelletjes, waarmee je koffers, volgestouwd met bankbiljetten of een aantrekkelijke Westeuropese middenklas-auto kunt winnen, alle bekende soapseries, die zo onbeholpen zijn nagesynchroniseerd dat de dramatis personae hetzij onder volstrekte stilte spreekbewegingen maken, hetzij allang zijn uitgesproken terwijl de Tsjechische toneelspelerstem nog wat heeft te beweren. Ook de type-casting laat wel eens te wensen over: tijdens een recent vertoonde Western was de Amerikaanse held met een dermate dun stemmetje bedacht, dat de kijker al bij de aanvang van de film voor zijn leven moest vrezen. Dat de man uiteindelijk toch triomfeerde stond in geen enkele verhouding tot de beklagenswaardige piepgeluiden die hij daarbij maakte.

Gelukkig zijn er een enkele keer ook ondertitelde films, laatst nog het hele oeuvre van Woody Allen, maar dat is toch de uitzondering. Nasynchroniseren zal, zolang er in dit land nog zoveel werkloze toneelspelers zijn die hun brood willen verdienen, nog niet zo duur worden.

De publieke netten hebben het financieel overigens steeds moeilijker in de concurrentieslag met Nova, het nu zo'n anderhalf jaar bestaande commerciële net. Steeds meer reclamegeld stroomt daarnaar toe, omdat het veel meer bekeken wordt dan de publieke omroep. Dat heeft te maken met de wat modernere aanpak, de aantrekkelijker programmering, de leukere spelletjes, de grotere prijzen, de nieuwere series. Het journaal van Nova wordt veel minder formeel gebracht dan dat van CT 1, de verslaggeefsters zien er wat smakelijker uit, de presentatoren maken zo nu en dan grappen met elkaar, kortom, we zitten met z'n allen gezellig naar de buis te kijken. Nova biedt ook de adverteerder, meest die van Westerse merken, ruimere faciliteiten om zijn boodschap aan de man te brengen: voor een lange spot over maandverband op het moment dat de film spannend wordt schrikt de zender niet terug.

Dat Nova niet alleen de economische, maar ook de politieke wind mee heeft, bleek onlangs overduidelijk: terwijl op het publieke net de vrij sombere nieuwjaarsrede van president Havel werd uitgezonden, had Nova een praatprogramma met politici, onder wie de Tsjechische premier, Václav Klaus. Die liet, zoals de Tsjechen langzamerhand van hem gewoon zijn, een heel wat zonniger kijk op de situatie in het land horen dan de president. Saillant detail daarbij is dat de premier natuurlijk op de hoogte was van de programmering, maar bovendien ook van datgene wat de president zou gaan zeggen, zodat hij, natuurlijk zonder verwijzing, goed voorbereid het presidentiële pessimisme ogenblikkelijk kon weerleggen.

Vergeleken met de televisie bieden de radiostations in Tsjechië een oase van rust. Weliswaar zijn er natuurlijk talloze commerciële pop-stations die elkaar om het hardst beconcurreren om de gunst van het publiek, maar de kosten die met het exploiteren van een radiozender gepaard gaan zijn nu eenmaal heel wat lager dan van een tv-station. Renata Figerová bijvoorbeeld, de directrice van radiostation Cobra, zegt dat ze aan een kwartier, meestal door de farmaceutische industrie gefinancierde, informatieve programma's over gezondheidszaken per dag voldoende heeft om het station, dat uitsluitend klassieke muziek brengt, draaiende te houden.

Cobra is zonder twijfel het beste radiostation in Tsjechië. Het zendt vrijwel de gehele dag kwalitatief zeer hoogwaardige muziek uit, van adequate informatie voorzien, en de reclame is beperkt tot dat ene kwartier. Haar partner Richard Kraus is directeur van de onafhankelijke televieproduktiemaatschappij NTV. Samen hebben ze de beschikking gekregen over een klein paleisje buiten het centrum van Praag van waaruit programma's worden uitgezonden en dat, zo is de bedoeling, moet uitgroeien tot een cultureel centrum.

Waar die naam Cobra toch vandaan komt? Richard is een liefhebber van slangen en houdt er ettelijke thuis. “Op zijn liefde voor slangen na”, zegt Renata, “hebben we alles gemeen.”