Bij FACT moet iedereen vrolijk zijn

Voorstelling: De dissidenten, door Theatergroep Aluin en FACT. Regie: Erik Snel; kostuums: Theo Tienhooven. Spel: Gabby Bakker, Isabella Chapel, Frank Meijers, Loek van den Wijngaard. Gezien: 12/1 Lantaren/Venster, Rotterdam. T/m 14/1 aldaar; tournee t/m 18/2.

Twee briefjes van honderd prijken op de borsten van de dame die zich met een stralende glimlach voorstelt als 'Carla Oranje'. In de door haar gepresenteerde theatershow kan geld gewonnen worden, onder het motto 'Kijk je rijk'. Behoort kunst niet aan het volk? Welnu, het volk wil geld, sensatie en amusement. En dat zal het krijgen ook.

Over het theatervak en de terreur van de gemiddelde smaak maakte het gezelschap Aluin uit Utrecht de satirische voorstelling De dissidenten. Het kocht zogenaamd bij FACT theaterzendtijd, en die Rotterdamse werkplaats voor jonge theatermakers begon meteen maar aan een radicale koerswijziging. 'FACT gaat commercieel', zo luidt de nieuwe, dynamische slogan. Niet gek, nu FACT van plan is om met op stapel staande produkties de grote zaal te veroveren.

Het satirische theater in Nederland bloeit. In Rotterdam lijkt men er gek op te zijn. Zo persifleerde het RO Theater in Global News de commercialisering van het tv-nieuws, en wel op een dermate gladde en virtuoze wijze dat je haast naar zo'n spetterend dagelijks tv-journaal ging snakken.

De dissidenten, geregisseerd door Erik Snel, is ontregelender omdat de woede en wanhoop op sommige momenten dwars door de pret-façade heenbreken. Lachen en gieren is het geblazen om een swingend showballet waarbij de dansers lui op hun stoel zitten, om het gestuntel van argeloze toeschouwers die zomaar het podium op worden gesleurd, om de maffe reclamejingles en de gul uitgedeelde geschenken. Grimmig wordt de toon wanneer een fictieve speelgoedfabrikant een 'Anne Frank-plaspop' aanprijst en treurig wanneer een groep 'actievoerders' het toneel bestormt met de krachteloze eis 'Wij willen soep met ballen en daarom gooien we vanavond met tomatensoep.'

Engagement is uit, ongevoeligheid voor het menselijk leed is in, zo lijken de makers van deze sketches te willen zeggen. Iedereen moet vrolijk zijn, desnoods met behulp van een paar potten Prozac per dag. Wee degene die zich aan dat decreet onttrekt. De kantoorbediende die niet fluitend door de burelen holt: hij kan promotie wel vergeten. En de kunstenaar die deprimerend werk maakt, plaatst zichzelf in het verdomhoekje.

Een sketch over het tv-programma 'De diepte' moet duidelijk maken hoe diep filosofische diepgang in de achting van het publiek is gezonken. Twee kunstenaars praten met elkaar over Auschwitz en de toekomst die in het verleden, dus in Auschwitz, ligt. Ze citeren uit Shakespeare, Nietzsche en Heidegger - tot ontsteltenis van 'de kijkers', die met succes aandringen op militair ingrijpen.

De makers van 'De diepte' worden ontslagen en in het slotbeeld zitten zij, ofwel de spelers zelf, mismoedig in het donker. Ze praten over het Niets, ze citeren uit Nietzsche en Heidegger, ze stamelen en verstommen. De kleurige toneelkostuums zijn verkreukeld, de gezichten verbleekt en somber. Voor deze Dissidenten is het doek gevallen.