Balladurs kandidatuur staat weer stevig

PARIJS, 9 JAN. Hoe meer kandidaten zich melden voor de opvolging van president François Mitterrand, hoe duidelijker Edouard Balladur lijkt af te koersen op Frankrijks hoogste ambt. Hij heeft zich nog niet officieel kandidaat gesteld, maar veel twijfel is er niet meer aan de ambities van de huidige eerste minister. Tot begin mei wachten hem vier zware maanden, want zijn onaantastbaarheid is al eens eerder vervlogen.

In het najaar waren het eerst de politiek-financiële schandalen rond Balladurs politieke bondgenoten, daarna het frisse elan van zijn partijgenoot en aartsrivaal Chirac, waardoor de vorstelijk regerende minister-president een deel van zijn glans verloor. Toen Jacques Delors ten slotte wekenlang de spanning rond zijn mogelijke linkse kandidatuur opvoerde, verbleekten Balladurs kansen opeens.

Maar het tij keerde, zonder dat Balladur opeens radicaal anders ging optreden. Integendeel, zijn regelmatige vraaggesprekken op de televisie, zijn toespraakjes bij allerlei gelegenheden waren van een gaapverwekkende vertrouwdheid. Onverstoorbaar hamerde hij op de noodzaak Frankrijk rustig en degelijk te hervormen. Wij zijn op de goede weg, de economische groei trekt “dankzij de maatregelen van de huidige regering” weer aan, laten wij ons verenigen.

Hoe Balladurs kansen er vandaag zouden uitzien als Delors wel de strijd om het Elysée had aangedurfd, is moeilijk uit te maken. Misschien had Balladur eerder zijn masker van eerste minister moeten afzetten en openlijk de strijd aangaan. Nu Delors zich heeft teruggetrokken van het politieke toneel, is de leegte ter linker zijde weer zo zichtbaar dat Balladur het politieke centrum en omstreken lijkt te beheersen. De geslaagde afhandeling van de kerst-kaping van een Air France-vliegtuig weerlegde bovendien het vermoeden dat Balladur niet crisisbestendig zou zijn. Sindsdien verslaat hij in de opiniepeilingen iedere denkbare kandidaat, zowel in de eerste als in de tweede ronde die in het Franse systeem zijn voorzien.

De veelheid aan kandidaten die zich langzamerhand melden versterkt Balladurs imago van serieus bestuurder, al zit het risico van versplintering ook op zijn conservatieve vleugel er in. In september was Jean-Marie Le Pen de eerste die zich meldde voor het Elysée. Zijn vreemdelingvijandige Front National krijgt sinds gisteren openlijk concurrentie van burggraaf Philippe de Villiers (45) met zijn 'Mouvement pour la France'. Deze demagogisch begaafde bestuurder uit de Vendée haalde bij de Europese verkiezingen ruim twaalf procent en dingt nu naar de steun van rechts met zijn beroep op het nationalisme en de angst voor vrijhandel. Hij is tegen Schengen, tegen Maastricht en tegen GATT en bedreigt daarmee in de eerste plaats Le Pen maar ook Chirac.

Bij de socialisten kwam na weken post-Delors-depressie oud-minister van onderwijs en oud-partijleider Lionel Jospin naar voren als kandidaat-kandidaat. Hij meldde zich deemoedig bij zijn partijgenoten: als zij hem willen is hij bereid kandidaat te zijn. De geste tekende zowel Jospins zwakke positie, als de aanhoudende verdeeldheid bij de socialisten. De vele keren dat Mitterrand kandidaat voor het presidentschap was, keek hij wel uit de schijn te wekken goedkeuring van de partij te vragen. Natuurlijk kon hij zonder steun van de door hem zelf herbouwde socialistische partij niets beginnen, maar de man die het Franse volk mag leiden moet duidelijk maken dat hij niemands loopjongen is. Autoritair gedrag loont meer. Delors had dat goed begrepen.

Jospin wist best dat hij partijleider Emmanuelli en kopstukken als Fabius en Lang voor de voeten liep door zich nu al te melden. De partij heeft besloten eind januari pas een kandidaat aan te wijzen. Niemand wil eigenlijk een ander dan zichzelf. Lang komt het verste in de peilingen, maar is zijn Kamerlidmaatschap en enig gezag kwijtgeraakt omdat hij de wet op de campagne-uitgaven heeft overtreden. Fabius moet nog voorkomen in verband met het schandaal rond het met aids besmette bloed tijdens zijn premierschap, terwijl Emmanuelli wordt verdacht van frauduleuze partijfinanciering ten tijde van Mitterrands herverkiezing in 1988.

Jospin hoopt een deel van Delors' partij-overstijgende goodwill te kunnen erven. Zijn integriteit en breed-linkse aanvaardbaarheid worden voor hem helaas in evenwicht gehouden door zijn talent om op het juiste moment het verkeerde woord te vinden. De steun die de afgevoerde presidentskandidaat Michel Rocard hem gaf, is waarschijnlijk de kus des doods voor Jospins gooi naar de kandidatuur.

Zo schaars als het aanbod van kansrijke kandidaten bij de socialisten is, zo vol is het bij 'overig links'. Er waren al een communist en een arbeiderssocialist in de race. Gisteren volgde een derde groene kandidaat: Antoine Waechter, bij zijn eigen Ecologische Partij vervangen door de politiek linksere Dominique Voynet. Brice Lalonde was al kandidaat namens een andere Groene variant.

De grootste bedreiging voor Balladur komt op het ogenblik niet van zijn tegenstanders, maar van zijn bondgenoten uit de liberale Parti Républicaine. Tegen penningmeester Thomas is een gerechtelijk onderzoek ingesteld wegens dubieuze partijfinanciering. Oud-minister en oud-voorzitter van de PR Gérard Longuet trad al af wegens deze affaire. Thomas zei nu niet in zijn eentje zondebok te willen zijn: de nog zittende PR-ministers, waaronder Balladurs vertrouweling Léotard (defensie) wisten er ook alles van af.

Terwijl de politici van vandaag vechten om hun toekomst, ziet de zieke president Mitterrand het spektakel met steeds meer onthechting aan. Tijdens zijn nieuwjaarsreceptie verzekerde hij tot het eind van zijn mandaat te willen vechten voor een sociaal Frankrijk, maar dames en heren van de pers, “houdt uw necrologieën bij de hand”.