Speaker Newt

DE REPUBLIKEINEN hebben de macht overgenomen - in het Congres, melden de media. En inderdaad, wie House Speaker Newt Gingrich bezig ziet en hoort, zou tot de conclusie kunnen komen dat hier Amerika's nieuwe leider zich aan het volk voorstelt. De eerste Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden sinds veertig jaar heeft alles wat bij de inauguratie van een nieuwe president hoort: ongeremde aandacht van de media, een programma dat Amerika binnenstebuiten moet keren, en een honeymoon van honderd dagen, een periode waarin zijn marsorders in beleid moeten zijn omgezet. De echte president is intussen op jacht in Arkansas.

Dreigt het zorgvuldig door de 'founding fathers' opgezette constitutionele evenwicht van 'cheques and balances' nu door te slaan naar een machtsbelust Congres, het Witte Huis en zijn bewoners ontwricht en verlamd in een politiek isolement achterlatend? Dat hangt voor een groot deel van Clinton zelf af. Weliswaar lijkt de president sinds de verkiezingszege van zijn tegenstanders in november enigszins verdoofd, maar dat ontneemt hem niet de mogelijkheid om zich te herstellen en weerwerk te leveren. De president heeft het recht van veto waarmee hij hem onwelgevallige wetten kan torpederen. (Reagan heeft in zijn tijd daarvan ruim gebruikgemaakt.) Bovendien kan de president zijn invloed aanwenden om individuele volksvertegenwoordigers, Republikeinen incluis, met cadeautjes aan hun kiezers thuis aan zijn zijde te krijgen.

WIL CLINTON AAN ZIJN constitutionele opdracht voldoen, dan zal hij zich moeten inspannen om het evenwicht te bewaren en het initiatief te herwinnen. Volgens sommige partijgenoten zou hij naar het voorbeeld van Truman het Congres zoveel mogelijk dienen te blokkeren om de volksvertegenwoordiging bij de verkiezingen van 1996 met het verwijt te kunnen bestoken dat zij niets tot stand heeft gebracht. Maar waarschijnlijk is de zittende president daar de man niet naar en zal hij trachten via compromissen nog iets van zijn programma te redden. Zowel Gingrich als Dole, de Republikeinse leider in de Senaat, heeft onmiddellijk na de verkiezingen verklaard eerder de overeenstemmming dan de confrontatie met het Witte Huis te zullen zoeken. En dat is wat de grondleggers van het Amerikaanse systeem voor ogen hadden.

Het is ook nog maar de vraag of Clinton persoonlijk er veel moeite mee zal hebben een eindweegs in de richting van de Congres-meerderheid op te schuiven. In hem gaat immers nog steeds de New Democrat schuil die zich tijdens de campagne van 1992 voorstelde als de kampioen van een getergde middenklasse. Van Newts plannen tot belastingverlaging zou de president bijvoorbeeld gebruik kunnen maken om zijn gebutste politieke image bij de middengroepen weer wat op te poetsen. Maar of Clinton nog voldoende vaart kan ontwikkelen om volgend jaar met succes de sprong te wagen naar een tweede termijn in het Witte Huis, is bijzonder twijfelachtig geworden. Althans Newt en de zijnen zullen alles in het werk stellen om Clinton, zonodig, af te remmen.