ANTONIO CARLOS JOBIM 1927-1994; The man from Ipanema

Antonio Carlos Jobim, de grondlegger van de bossa nova, is gisteren tijdens een hartoperatie in een ziekenhuis in New York overleden. Hij was 67 jaar. Zijn dood heeft in Brazilië, waar hij werd vereerd als de man die de Braziliaanse muziek wereldfaam bezorgde, diepe indruk gemaakt. In de staat Rio de Janeiro is drie dagen rouw afgekondigd. De rouwstoet trekt vandaag door de stad Rio naar de botanische tuinen, waarna de overledene met staatseer zal worden begraven.

Hij heette voluit Antonio Carlos Brasileiro de Almeida Jobim en was voorbestemd om architect te worden. Maar al tijdens zijn studie speelde hij, “om de huur te betalen”, piano in nachtclubs. Zijn eerste samba - toen nog in de folkloristische traditie - schreef hij in 1954. Vijf jaar later boekte hij zijn eerste grote succes met de opwindende muziek voor de film Orfeu Negro van Marcel Camus, een tragedie tegen de achtergrond van het carnaval. En in 1962 volgde zijn wereldhit The girl from Ipanema, met de zwoele saxofoon van Stan Getz en het pril-sensuele stemmetje van Astrud Gilberto. Het nummer maakte Jobim tot meervoudig miljonair.

The girl from Ipanema introduceerde de bossa nova, een nieuwe, knisperige combinatie van samba- en jazz-ritmes, die door de toevoeging van blazers (en later ook strijkers) een hoogst commercieel effect had. Jobim was enerzijds een bewonderaar van de liedjesschrijver Cole Porter en anderzijds van jazz-groten als Dizzy Gillespie en Miles Davis, terwijl hij als zijn allereerste muzikale invloed “de liedjes van de vogels in het Braziliaanse oerwoud” noemde. In zijn composities trachtte hij die uiteenlopende werelden samen te brengen. Gedurende de jaren zestig schreef hij, in dezelfde, zachtjes schuifelende sfeer ook nog nummers als Desafinado en One note samba.

Puristen vonden dat hij het grote publiek een verdunde versie van de oorspronkelijke Zuidamerikaanse dansmuziek voorzette, maar de bewonderaars van deze nieuwe amusementsmuziek waren veruit in de meerderheid. Hun gelijk blijkt uit het feit, dat de Jobim-hits later ook veelvuldig in jazz- èn in samba-versies zijn gespeeld.