Torenhoge inflatie treft Suriname

Minister Pronk (ontwikkelingssamenwerking) vertrekt morgen voor een bezoek naar Suriname. De economische toestand van het land verslechtert met de dag.

PARAMARIBO, 14 NOV. Algehele economische instorting kan niet ver meer zijn in Suriname. De koers van de gulden, sinds kort vrijgelaten, is volkomen op hol geslagen. De gevolgen voor bedrijven, overheidsdiensten en particulieren zijn dramatisch: niemand weet meer waar hij aan toe is.

Per dag maakte de Surinaamse gulden de afgelopen week sprongen van twintig tot veertig gulden. Voor de Nederlandse gulden wordt op de zwarte markt nu al meer dan 200 gulden (Surinaams) betaald, voor de Amerikaanse dollar meer dan 300 gulden. Een half jaar geleden was dat nog minder dan de helft. De officiële koers van de Centrale Bank is 319 gulden voor de dollar en 193 gulden voor de Nederlandse munt.

Banken en ook de nieuwe geldwisselkantoren - sinds kort toegestaan in Suriname - doen om het hardst mee met de valutabonzen die op de zwarte markt de koers opvoeren. Ook zij bieden hoe langer hoe hoger, om maar felbegeerde buitenlandse valuta binnen te krijgen. De zwarte markt zou volgens de regering door het vrijlaten van de wisselkoers de wind uit de zeilen worden genomen, maar in feite is het omgekeerde gebeurd. Omdat de banken en legale wisselkantoren niet over voldoende valuta beschikken om aan de vraag te voldoen, bloeit de zwarte markt als nooit tevoren.

Sinds het vrijlaten van de wisselkoers ruim een week geleden gaat een schokgolf door de Surinaamse samenleving. De regering van president Venetiaan, nog steeds voortmodderend met een 'structureel aanpassingsprogramma' voor het land, kan praktisch op geen enkele wijze meer richting geven aan de economie. Volgens een tussentijds rapport van het Engelse Warwick Research Institute - dat de voortgang van het aanpassingsprogramma op verzoek van Suriname volgt - is van economische sanering nog vrijwel niets terecht gekomen. Uit het rapport doemt het beeld op van een vleugellamme regering, die bijvoorbeeld niet in staat is het aantal ambtenaren in loondienst exact aan te geven.

Nederland heeft de monetaire steun aan Suriname vorig jaar stopgezet totdat de regering een begin maakt met economische maatregelen. De projecthulp aan onderwijs, gezondheidszorg en andere niet-produktieve sectoren gaat wel door. Pronk neemt deze week weer poolshoogte, maar de verwachtingen in Suriname over hervatting van de monetaire hulp zijn niet hooggespannen. Venetiaan gaat vooralsnog, gekrenkt door de Nederlandse opstelling, uit van de 'nul'-optie: geen steun uit Holland.

Een handjevol steenrijke 'valutabonzen' in de informele sector, nauw gelieerd aan politieke oppositie en handelskringen, bepaalt op de Surinaamse valutamarkt nu in feite welke kant het opgaat met de economie. Tegen het eind van het jaar kan de koers volgens analisten zijn gestegen tot 600 gulden voor de dollar, in de loop van volgend jaar kan hij oplopen tot het astronomische record van 2.500 gulden.

De gevolgen zijn “dramatisch”, zoals Venetiaan het zelf typeerde. Door de onstabiele wisselkoers is de brandstof-bevoorrading opnieuw in het gedrang gekomen. De Esso heeft de bevoorrading van haar pompstations gestaakt, Texaco heeft zijn bevoorrading verminderd. De oliemaatschappijen willen van de regering weten welke koers zij moeten hanteren. Op de rantsoenbonnen die de overheid autobezitters verstrekt is brandstof nog te krijgen voor 40 gulden per liter, aan de witte pomp is de prijs 93 gulden voor een liter. Deze prijzen zijn alweer achterhaald door de jongste koersontwikkelingen.

Het Surinaamse bedrijfsleven raakt met de dag meer in de knel. De Amerikaanse en Nederlandse bauxietmaatschappijen kunnen op basis van oude afspraken met de overheid beschikken over goedkope energie, maar de nationale producenten moeten een veel hoger tarief betalen. Met het stijgen van de energieprijzen zullen alle prijzen van consumptiegoederen in de economie weer drastisch omhooggaan. Loonsverhoging is geen oplossing, omdat het de regering eenvoudigweg ontbreekt aan geld. Alle ambtenaren hebben onlangs na een stakingsgolf al een verhoging met tweehonderd procent toegezegd gekregen. Om dat te betalen middelen moet de regering haar inkomsten verhogen of maar weer geld bijdrukken - wat de inflatie in de hand werkt. De regering is er nog niet uit, liet Venetiaan onlangs weten.

Vorige week hebben Venetiaan en minister H. Hildenberg van financiën in het parlement moeten verklaren wat de regering denkt te doen om verdere stijging van de koers tegen te houden. Er zullen “maatregelen” worden genomen, verzekerden ze, maar een concreet antwoord moesten ze schuldig blijven. Venetiaan rakelde nog wel oud zeer op: de regering was niet van tevoren geraadpleegd door de Centrale Bank en dus hoogst onaangenaam verrast door het vrijlaten van de koers. Hij, de vice-president en de minister van financiën hoorden het nieuws op televisie. Zelf zou hij het niet zo hebben gedaan, aldus Venetiaan, die onderstreepte de autonomie van de Centrale Bank “uiteraard” niet te willen aantasten. Waarnemers in Paramaribo zien dat anders: zij betichten de president van steeds grilliger en autocratischer gedrag, naarmate hij zijn greep op de gebeurtenissen verliest.

Gevolg van de vrije wisselkoers is ook dat de ontwerp-landsbegroting 1995 waardeloos papier is geworden. Alle bedragen zijn achterhaald, de regering moet miljarden extra op tafel leggen. De consequenties zijn legio, onder andere voor de brandstofrekening, de olierekening van de Energie Bedrijven, en het openbaar vervoer. De Surinaamse overheid heeft inmiddels al een miljoenenschuld bij de oliemaatschappijen.

In de politiek lopen de emoties door alle onrust hoog op. Venetiaan is door de eoppositie beschuldigd van 'dictatoriale' neigingen. Het parlementslid R. Wijdenbosch, lid van Venetiaans creoolse NPS, heeft vriend en vijand verrast met de beschuldiging dat mensen die zich verrijkt hebben onder het Bouterse-regime en nu valutabonzen zijn, zich hebben ingegraven in de regeringspartijen. Het ontlokte parlementsvoorzitter Lachmon de manhaftige opmerking dat als valutabonzen zich in de partijen hebben genesteld, ze opgepakt en opgesloten moeten worden. Daarmee was de discussie weer voorbij - stuurloos blijft het land achter.

Een van de gezaghebbende werkgeversorganisaties in het land, de Associatie van Surinaamse Fabrikanten, waarschuwt in een verklaring dat met het vrijlaten van de wisselkoers “een langdurige strijd om de controle over de economie bij de regering weg te halen”, bijna beslecht is. In het nadeel van de regering, wel te verstaan.