Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Verkiezingen

Klaus Kinkel rent deze week voor zijn leven

FDP zet veteraan Hans-Dietrich Genscher in om de partij over de kiesdrempel te tillen

Door onze correspondent J.M. BIK KREFELD/WESEL, 11 OKT. KlauS Kinkel ziet er veel jonger uit dan bijna 58. Hij kijkt, lacht en praat — snel en luid — ook heel anders dan iemand die als laat geroepen politicus een bijna onmenselijke en permanente drie-frontenoorlog tot zijn leven heeft toegelaten. Een leven namelijk als vice-kanselier, minister van buitenlandse zaken en voorzitter van een kleine liberale partij, de FDP. De partij dus waarvan hij pas in februari '91 lid werd en die onder zijn leiding de afgelopen anderhalf jaar zeven keer, in regionale en Europese verkiezingen, aan de kiesdrempel van vijf procent is bezweken en die aanstaande zondag in de Bondsdagverkiezingen niet alleen haar eigen overlevingsvraag, maar ook die van de Duitse regeringscoalitie-Kohl nog net positief beantwoord hoopt te krijgen. Hoe hard Kinkels leven is, bleek twee weken geleden. In het weekeinde waarin de FDP in Beieren onder de vijf procent bleef, toen hij als voorzitter van de ministerraad van de Europese unie een conferentie met de ASEANlanden voorzat en daarnaast nog veel verkiezingsverplichtingen had, kon hij, na het nieuws dat zijn vader, een arts, op zaterdagmorgen was overleden, zijn moeder aan de telefoon slechts beloven dat hij na dat weekeinde naar zijn ouderlijk huis in het Zuidduitse Hechingen zou komen. Het is voor de FDP komende

zondag erop of eronder, letterlijk en figuurlijk. Het weekblad Die Zeit, dat in de electorale zone van de FDP veel lezers heeft, vroeg zich drie weken geleden al anticiperend af of de liberale partij nog bestaansrecht heeft. Nu ja, het staatstragende Hamburgse weekblad wierp die vraag op, maar liet er twee redacteuren verschillend op antwoorden, zodat het recht deed aan zijn intellectuele formule en zich overigens verstandigbeschaafd op de vlakte hield. Beide redacteuren wezen er overigens met recht op dat de FDP in de geschiedenis van de Bondsrepubliek wel vaker zo boven de afgrond heeft gewankeld. Wie hem deze maandagnamiddag over een oud marktpleintje met gerestaureerde Fachwerkhauser, tussen camera's, microfoons en verbaasde passanten, ziet lopen, begrijpt ineens dat de hob,bies tennis, joggen en houthakken niet zomaar in de archiefmapKinkel zitten. Zijn zelfvertrouwen had afgelopen weekeinde trouwens een mooi duwtje gekregen nu de grote Duitse enquêteinstituten de FDP ineens weer op circa zeven procent taxeren in de Bondsdagverkiezingen. Dat onder meer omdat vooral veel CDU-kiezers van plan lijken te zijn om hun 'tweede stem' zondag dan maar weer aan de FDP te geven. En omdat kanselier Kohls CDU/CSU bij die instituten op 42 è 43 procent uitkwam, lijkt de koers al gelopen ten gunste van de regerende centrum-rechtse coalitie en ten nadele van uitdager

Rudolf Scharping (SPD, 35 k 36 procent) en Bünanis Groenen (7 J 8 procent). Helmut Kohl leek er gisteravond, vlak voor de echte finale van komende zondag, zelfs nerveus van geworden. Hij bezwoer 'zijn' kiezers in een interview voor het tweede Duitse televisienet (ZDF) in elk geval een paar keer geen verkeerde conclusies aan zulke prognoses te verbinden en zondag wèl op te komen en hun beide stemmen aan de CDU /CSU te geven. Zowel die voor de districtskandidaat als die

voor de nationale lijst dus. Want officieel wil Kohls partij de FDP niet helpen, hoe afhankelijk ze voor meerderheidsvorming ook van haar mag zijn. Kinkel was deze maandag in Krefeld op weg naar het in 1838 door de brouwerij Rhenania opgerichte Bierlokal 'Et Bröckske', wat in het Rijnlandse dialect van deze oude chemiestad 'de brug' betekent. Voor de chef van een kleine, bijna altijd door de kiesdrempel bedreigde, middenpartij als de FDP had zo'n naam wel iets.

Met de routine van iemand die, net als Kohl en Scharping, dagelijks zo'n drie spreekbeurten afwerkt, Bracht Kinkel in een zaaltje voor 150 belangstellenden zijn verhaal. Veel te snel en te luid sprekend trouwens, zonder de pauzes en volume- en tempowisselingen waar zijn voorganger, Hans-Dietrich Genscher, bekend om was en is. Want, dat is nieuw in de grote deelstaat NoordrijnWestfalen (17 miljoen inwoners), op de valreep is de 67-jarige Genscher zich zeer actief met de campagne gaan bemoeien. Alom

is hij op posters verschenen, in zijn bekende gele pullover onder een blauw pak, in de partijkleuren dus, zittend aan een schaakbord, pleitend voor een 'goede zet', namelijk voor een 'tweede stem' voor de FDP. Genscher, die in 1990 de FDP als co-architect van de Duitse eenheid een sprookjesachtige elf procent bezorgde en in 1992 Buitenlandse Zaken aan zijn protégé Kinkel liet, illustreert met zijn late verkiezingsactiviteit nu ook het politieke tekort van zijn opvolger. Want Kinkel, die zijn partij al

heel vroeg een voorkeursverklaring voor voortgezette samenwerking met de CDU /CSU afdwong, is omstreden geraakt in het nieuwe hoofdkwartier van de FDP in Bonn. Met name zijn concurrent Jtlrgen Möllemann, ex-minister van onderwijs en van economische zaken en FDP-afdelingsvoorzitter in Noordrijn-Westfalen, steekt hem geregeld een stok tussen de benen. Wat Genscher er vorige week toe bracht Mölleman, een andere Genscher-protégé binnen de FDP , te typeren als iemand „die altijd buitengewoon goed" is, maar 'soms ook maar „gewoon goed". In Krefeld spant Kinkel zich in, en hij zal dat later deze dag net zo doen als spreker in Wesel en Borkheim, om de eigen rol van de FDP in de coalitie te beklemtonen, alsook de 'profilerende' rol die anderen vervullen als stut en steun van zijn campagne. Maar, hij moet dat toegeven, het is in twaalf jaar coalitie met de veel grotere CDU/CSU en sinds de Duitse eenwording in 1990 een feit is, moeilijk geworden om liberale eisen verwerkelijkt te krijgen. Want die vraag van Die Zeit — hoe liberaal is de FDP nog — is terzake. In Krefeld neemt een Poolse die al twaalf jaar in Duitsland woont het woord om uit te leggen dat zij de stad zo vuil vindt en dat zij van de FDP verwacht dat zij daaraan wat doet. Terwijl zij spreekt ontstaat een pijnlijk tumult in het zaaltje. Het klinkt onmiskenbaar alsof de liberale burgerij

wil zeggen: waar bemoeit zo'n Poolse zich mee? Kinkel wordt er niet gelukkig van en maant deze spreekster nu toch „een concrete vraag" te stellen. Daarmee maakt hij zich snel sprekend uit de voeten. Zijn boodschap is vooral politiek tactisch:, de FDP wil verder met de CDU/CSU, zij is tegen een „grote" coalitie (CDU/SPD) en zal eventueel ook weigeren om de SPD en de Groenen aan een meerderheid te helpen. Anderhalf uur later in Wesel, in de grote Niederrheinhalle, wachten zo'n 400 FDP-kiezers op hun voorman. Zij krijgen hetzelfde verhaal over het moeilijke bestaan van een kleine partij naast een grote coalitiepartner, met wie toch — zakelijk gezien — het beste beleid te voeren valt. Kinkel valt opnieuw de SPD hard aan, zowel haar programma als het feit dat ze in de Oostduitse deelstaat Saksen-Anhalt een minderheidscoalitie met de Groenen laat gedogen door de PDS, de opvolgster van de communistische SED. En nog iets wil hij kwijt: als Kohl verder wil regeren met .de FDP zal hij Klaus Kinkel als vice-kanselier en minister van buitenlandse zaken moeten handhaven. De FDP-voorzitter zegt het alsof hij een vergaande eis uitspreekt. Hij krijgt er een overeenkomstig stevig applaus voor. Dat is mooi, maar het antwoord op de vraag of straks Kinkel minister van buitenlandse zaken mag blijven, is voor Kohl vermoedelijk geen probleem.