Dit is een artikel uit het NRC-archief

Oorlog

Geen krans voor Soekarno

In NRC Handelsblad van 3 oktober schrijft Rudy Kousbroek, dat dictator Soekarno zelf niet doelbewust over lijken ging. Mag ik Kousbroek eraan herinneren, dat Soekarno als naaste Indonesische medewerker van de Japanse bezetter ervoor zorgde, dat het Japanse leger tot in de verste uithoeken van Indonesië kon beschikken over duizenden werkkrachten voor de Japanse oorlogsmachine, onder andere voor aanleg van vliegvelden en wegen? Als deze werkkrachten door uitputting, gebrek aan voedsel en medische verzorging niet meer konden, mochten ze ten slotte hun eigen massagraf graven en werden zij door Japanners met Samuraizwaarden onthoofd. Ik had het twijfelachtige genoegen een Javaan te spreken, die kans had gezien uit een dergelijke massamoordkuil te ontsnappen en in leven te blijven, nadat het Amerikaanse leger in april 1944 bij Hollandia op Nieuw-Guinea was geland. De executie met het Samurai-zwaard was niet perfect uitgevoerd. Het hoofd van de Javaan zat, weliswaar scheef, nog aan de romp vast.

In een latere fase van de oorlog werd ik toegevoegd aan de Australische troepen, die in Brunei een landing tegen de Japanners uitvoerden. Mijn opdracht was, de overblijvenden van de Javaanse arbeidskrachten, door Soekarno aan de Japanners geleverd, te repatriëren. In de rimboe, vlakbij door de Japanners in brand gestoken oliebronnen, trof ik fysieke wrakken aan.

Na de proclamatie van de Republiek Indonesia door Soekarno in augustus '45 zijn duizenden jongeren (pemoeda's) opgejut om als 'pelopor' (zij die voorop lopen) hun land van de overheersers te bevrijden. Hun wapens waren door geestelijken gezegende bamboesperen. De gezegende dragers van deze speren zouden als onkwetsbaren een heilige strijd voeren. Vele honderden, mogelijk duizenden, van deze enthousiastelingen vonden tijdens stormlopen op de vijand een onvermijdelijke dood door mitrailleurkogels.

Als Kousbroek schrijft, dat “het waar is, dat Soekarno anders dan de meeste andere dictators zelf niet doelbewust over lijken ging”, vrees ik, dat hij een vertekend beeld van de waarheid koestert. Soekarno moet hebben geweten, wat de gevolgen waren van zijn politiek in deze turbulente jaren. Velen van zijn landgenoten zijn daarvan het slachtoffer geworden.

Van de koningin mag niet worden verwacht, dat zij een krans legt op het graf van deze Soekarno.