Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Milieu en natuur

Stift voor 'milieuvriendelijke' pen is onvindbaar

Door onze redacteur F.G. DE RUITER utrecht, 6 okt . Balpennen, gemaakt van mais-zetmeel dat als „biologisch afbreekbaar" wordt aangeprezen, zijn niet per definitie milieuvriendelijk. Dit blijkt uit onderzoek van de Stichting Natuur en Milieu, die 24 balpennen en elf vulpennen — een kleine greep uit een overweldigend assortiment, maar wel de meest gangbare typen en merken — op hun eigenschappen voor het milieu heeft laten beproeven. Sinds januari dit jaar krijgt de stichting van het ministerie van VROM subsidie om vergelijkend warenonderzoek te doen. Dat begon met speelgoed en werd voortgezet met bal- en vulpennen, omdat deze schrijfmiddelen — ondanks de voortgaande computerisering — tot de meest gebruikte artikelen in Nederland behoren. Per jaar worden in Nederland 92 miljoen balpennen gekocht,

wat neerkomt op zes stuks per hoofd van de bevolking, nietschrijvende zuigelingen inbegrepen. Daarvan verdwijnt naar schatting tachtig procent na gebruik in vuilnis- of prullenbak. Dat is allemaal wegwerpgoed. Slechts één op de vijf balpennen verdient het predikaat 'duurzaam', omdat er een nieuwe stift in kan, zodat de houder bewaard blijft. Vulpennen zijn aanzienlijk minder in trek; daarvan gaan er jaarlijks drie miljoen over de toonbank van kantoorboekhandel of warenhuis. Soms zijn ze voorzien een vaste inkthouder of converter, een reservoirtje dat zich door toe-, passing van een vacuümsysteem met inkt uit een potje laat vullen. Andere bevatten los verkrijgbare inktpatronen. Met viltstiften en zogenoemde fijnschrijvers heeft Natuur en Milieu zich niet beziggehouden; daarvoor was het beschikbare

budget te klein. Uitgangspunt bij het onderzoek was de hoeveelheid materiaal die nodig is om honderd kilometer tekst uit de bewuste pen te laten vloeien. Ook de aard van het materiaal speelde een rol en daarbij werd in het bijzonder gelet op het gebruik van chemische stoffen en zware metalen die eventueel bij het knabbelen op de houder kunnen vrijkomen. Vooral de toepassing van het schadelijke polivinylchloride (PVC) in omhulsel of vulling leverde strafpunten op. Natuur en Milieu heeft de 35 onderzochte produkten ten slotte ondergebracht in vijf categorieën, aflopend yan sterk aan te bevelen tot niet aan te bevelen. De eerste groep telt vijf waarlijk milieuvriendelijke pennen; de laatste categorie omvat vier uit het oogpunt van milieu afkeurenswaardige produkten. ■» In de afdeling balpennen scoren

hervulbare exemplaren, zoals te verwachten viel, het hoogst. „Maar dan moeten ze wel aan een paar essentiële voorwaarden voldoen", tekent K. Sondorp, projectmedewerker duurzaam consumeren, aan. „De afzonderlijke vulling moet ook echt in de winkel verkrijgbaar zijn, wat niet altijd het geval is, en die vulling moet onverpakt dan wel spaarzaam verpakt te koop liggen. Want ook die factor is bij de beoordeling meegewogen, net als het energieverbruik bij de produktie." De balpen van mais-zetmeel bleef laag op de ladder ('weinig aan te bevelen') steken, omdat dit produkt zich weliswaar voor navulling leent, maar de losse stift nergens verkrijgbaar bleek te zijn. Het feit dat de houder biologisch afbreekbaar is, wierp onvoldoende gewicht in de schaal om dat nadeel op te heffen. Hetzelfde gold voor een pen van geperst karton:

ook die bleek niet vatbaar voor langdurig gebruik, omdat de bijbehorende vulling in werkelijkheid niet paste. Bij de vulpennen kwamen exemplaren met converter het hoogst op de lijst. De inkt waarmee het reservoir wordt gevuld, bevat vrijwel geen milieuvijandige stoffen. In de dikkere balpeninkt daarentegen ontdekten de onderzoekers tussen de vijf en tien procent aan vluchtige oplosmiddelen en wisselende concentraties koper. Gebruikte vullingen, die nog resten inkt bevatten, horen daarom volgens Sondorp bij het klein chemisch afval thuis. Niet aanbevolen werden drie balpennen en één vulpen. Deze vulpen is de. Bruynzeel triple grip,-waarvan de verpakking in de vorm van een doosje bijna geheel uit PVC bestaat. Bovendien bevat de rode clip van de pen soms het zware metaal antimoon.