Van Duinen moest nare klussen klaren

ROTTERDAM, 30 SEPT. Een dag nadat Fokker met nogal wat feestgedruis het 75-jarig jubileum vierde en met veel trompetgeschal de nieuwe Fokker 70 presenteerde, wordt de Nederlandse vliegtuigbouwer alweer pijnlijk herinnerd aan het 'koningsdrama' dat zich begin dit jaar bij het bedrijf afspeelde. Het aangekondigde vertrek per 1 januari van tweede man Reinder Jaap van Duinen komt bij betrokkenen niet als een verrassing maar Fokker had de publikatie niettemin liever nog wat uitgesteld. Voor Fokkers nieuwe topman B. van Schaik, sinds vijf maanden in functie, geldt 'rust in de tent' immers als een van de hoogste prioriteiten. Hij ziet het liefst dat Fokker voor de media “een saai bedrijf” wordt.

Eind januari kwam Van Duinen schijnbaar als overwinnaar tevoorschijn in een heftig conflict met zijn toenmalige bestuurvoorzitter Erik Jan Nederkoorn. Van Duinen had in de laatste maanden van 1993 vriend en vijand gemobiliseerd tegen de plannen van Nederkoorn om Fokker, door intensief samenwerken met de nieuwe Duitse grootaandeelhouder, zo snel mogelijk te laten profiteren van de overname door Dasa. Die fusie was een krap jaar daarvoor eindelijk tot stand gekomen, met de loyale steun overigens van Van Duinen. Maar Van Duinen was falikant tegen te snelle stappen, hij wilde vóór alles Fokkers eigen kennis in stand houden en vergroten en gruwde van een geforceerde integratie met het Duitse moederbedrijf.

En Van Duinen had veel macht. Hij stond niet alleen aan het hoofd van Fokkers omvangrijke 'ingenieursblok' maar regeerde ook over de produktie en de inkoop. Op die manier beheerde hij van elke gulden die een Fokker-toestel oplevert, negentig cent. Verder onderhield hij de voor de vliegtuigfabrikant vitale banden met het Nederlands Instituut voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart (NIVR), de Rijksluchtvaartdienst (RLD) en de technische universiteit van Delft.

Nederkoorn verloor de machtsstrijd in januari van dit jaar en moest afhaken. Van Duinen mocht een aantal maanden als waarnemer het roer in handen nemen. Dasa zocht intussen naar een eerste man waarop ze meer greep zou hebben en vond die bij de Nederlander Ben van Schaik, tot dat moment verkoopdirecteur bij Mercedes Benz vrachtwagens. Van Schaik, opgevoed in de stal Van Daimler Benz, waartoe ook Dasa behoort, moest rust en orde herstellen en - nog belangrijker - Fokker zo snel mogelijk uit de verliezen halen. Maar volgens ingewijden stond al vanaf januari vast dat ook Van Duinen en financiële man Hendriksen (die in het conflict de kant van Van Duinen had gekozen) op termijn het veld moesten ruimen. Dasa-chef Jürgen Schrempp was uitermate verstoord over de manier waarop de Fokker-ruzie 'op straat' werd uitgevochten.

Intussen viel Van Duinen de twijfelachtige eer te beurt om Fokkers derde grote saneringsronde binnen twee jaar aan te kondigen. Hij schroefde Fokkers produktie aanzienlijk terug maar moest niettemin een gigantisch verlies (460 miljoen gulden) over 1993 bekendmaken. Van Duinen kwijtte zich van die opdrachten maar raakte wel al een deel van zijn macht - de vliegtuigproduktie - kwijt. Ingewijden beschouwen het als een slimme zet van Schrempp om Van Duinen de nare klussen te laten klaren om vervolgens door te gaan met een geheel nieuwe ploeg bestuursleden die de directieven uit München kan uitvoeren. In zo'n ploeg is vrijwel zeker ook voor financiële man Hendriksen, die al de Duitser Volk als controller naast zich kreeg, geen plaats. Maar volgens Fokker is er van een vertrek van Hendriksen nog geen sprake.

De professorale, stugge Groninger Van Duinen botste met de vlotte, financiële manager Nederkoorn uit de Rotterdamse haven. Van Duinen had iets van een eeuwige tweede. Zelfs toen hem eind jaren tachtig werd gevraagd Frans Swarttouw op te volgen als bestuursvoorzitter, zei hij geen overtuigend 'ja'. De toenmalige president-commissaris ir. M. Kuilman besloot daarop dat degene die de macht niet wil, hem dan ook maar niet moet krijgen.

De ras-Groninger Van Duinen is een echte techneut, een intellectualistisch bestuurder met grote verbale capaciteiten. Zijn verdiensten voor Fokker worden door velen geroemd. Hij studeerde natuurkunde aan de Rijksuniversiteit van Groningen waar hij in 1969 promoveerde. In de jaren zeventig was hij onder meer nauw betrokken bij de twee Nederlands-Amerikaanse satellieten ANS en IRAS. In 1982 stapte hij over naar Fokker waar hij benoemd werd tot directeur van de ruimtevaart-divisie. Na vier jaar volgde de overstap naar de raad van bestuur van de Amsterdamse vliegtuigbouwer waar hij waarnemend bestuurslid werd, verantwoordelijk voor technologie. Van 1987 tot 1988 was Van Duinen voorzitter van de directie van Fokker Aircraft, de belangrijkste werkmaatschappij. Daarna volgde de definitieve overstap naar de raad van bestuur.