Minder beroep op advocaat na verhoging eigen bijdrage

DEN HAAG, 30 SEPT. De verhoging van de eigen bijdrage voor rechtsbijstand heeft ertoe geleid dat particulieren steeds vaker afzien van het inroepen van de hulp van een advocaat. Volgens mr. I. Muller, voorzitter van de Vereniging voor Rechtshulp (VVR), worden twintig procent minder aanvragen ingediend voor gefinancierde rechtshulp sinds de nieuwe Wet op de rechtsbijstand op 1 januari van kracht is geworden.

Het gaat om rechtsbijstand voor minder draagkrachten die geschillen hebben over WAO- of WW-uitkeringen en over de huur van woningen. Door de verhoging van de eigen bijdrage en de griffiekosten, en door verscherping van de voorwaarden voor de toekenning van gefinancierde rechtshulp zien particulieren vaak af van juridische stappen tegen overheidsinstanties, werkgevers of huiseigenaren.

De door de overheid betaalde rechtshulp is bedoeld om ook minder draagkrachtige burgers van juridische dienstverlening gebruik te kunnen laten maken. Het basis-uurtarief van een advocaat - 329 gulden (inclusief BTW) - is voor veel mensen te hoog. Sinds begin van dit jaar is de inkomensgrens voor hen die in aanmerking komen voor gefinancierde rechtshulp verlaagd van 2.700 tot 2.100 gulden.

Toen de wet eind 1992 werd behandeld in de Tweede Kamer, werd er nog van uitgegaan dat 62 procent van de Nederlandse bevolking voor gefinancierde rechtsbijstand in aanmerking zou komen. Dat cijfer, gebaseerd op onderzoeken uit 1987, werd dit jaar op een congres over rechtshulp bijgesteld door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van justitie. Niet 62, maar nog slechts 49 procent van de bevolking kan dit jaar nog aanspraak maken op gefinancierde rechtshulp. Dertien jaar geleden was dat nog 82 procent. Vorig jaar werden in Nederland een kwart miljoen aanvragen ingediend voor gefinancierde rechtshulp in civiele zaken.

Per 1 maart werd de eigen bijdrage voor rechtshulp verhoogd van 620 gulden tot maximaal 1.300 gulden. De hoogte van dat bedrag is afhankelijk van het inkomen. Ook de griffiegelden werden verhoogd: in sommige gevallen van vijftig tot tweehonderd gulden.

“Daardoor krijg je hele schrijnende gevallen”, zegt VVR-voorzitter Muller. Eén daarvan betreft een werknemer die overspannen raakte, maar door de arts niet als zieke werd erkend. Toen hij de volgende dag wegens ziekte niet op zijn werk verscheen, werd hij op staande voet ontslagen. De reden: werkweigering. Hij vroeg een WW-uitkering aan, maar die werd hem geweigerd omdat hij volgens de arts wel degelijk had kunnen werken. “Hij wilde deze beslissing aanvechten en moest 1.300 gulden eigen bijdrage betalen. Vorig jaar had dat hem ongeveer 500 gulden gekost”, zegt Muller.

De afgenomen vraag naar gefinancierde rechtshulp leidt volgens Muller tot “een verarming van de kwaliteit van de advocatuur” in dergelijke civiele zaken. De Deken van de Nederlandse Orde van Advocaten, mr. T. de Waard, sprak vanmorgen tijdens de jaarvergadering in Groningen van een “dramatisch grote vraaguitval” als gevolg van de kostenverhogingen. Met name de kleinere advocatenkantoren zullen mede daardoor dit jaar lagere inkomsten hebben dan vorig jaar. “Veel sociale advocaten die goed op de hoogte zijn van dit soort problematiek kiezen voor een commerciële carrière om het hoofd boven water te houden”, zegt Muller. De Orde van Advocaten ziet het echter als een “ereplicht” ook de “minvermogende rechtzoekende” te blijven helpen. “Wij moeten ervoor zorgen ook voor de particuliere cliënt betaalbaar te blijven”, zei De Waard vanmorgen. De Waard is er voorstander van de tarieven aan het inkomen van deze cliënten aan te passen.

Volgens het ministerie van justitie is het “voorbarig” om nu al te constateren dat de vraag naar gefinancierde rechtsbijstand zo sterk is verminderd als wordt beweerd. Het WODC begint binnenkort een onderzoek waarin onder meer het verband tussen de kostenverhogingen en de afgenomen vraag naar rechtshulp aan de orde wordt gesteld. Bij dat onderzoek worden ook de Orde van Advocaten en de Raden voor Rechtsbijstand betrokken.