Verkiezingen Slowakije draaien geheel om Meciar

BRATISLAVA, 29 SEPT. Na een vrij vreedzame, volgens velen zelfs tam verlopen verkiezingscampagne gaat Slowakije morgen en overmorgen voor het eerst in zijn bestaan als onafhankelijke staat een nieuw parlement kiezen. Het zijn vervroegde verkiezingen, die nodig werden toen in maart van dit jaar het kabinet van Vladimír Meciar, de leider van HZDS (Beweging voor een Democratisch Slowakije), na de desertie van steeds meer afgevaardigden van zijn fractie de meerderheid had verloren.

Sindsdien wordt Slowakije geregeerd door een gelegenheidscoalitie van de linkse SDL (Partij van Democratisch Links), de liberaal-getinte Democratische Unie van vroegere prominente HZDS-leden als Milán Knazko en Josef Moravcík, beiden ex-ministers van buitenlandse zaken, en de conservatieve KDH (Christen-democratische Beweging) van Ján Carnogurský.

Dé grote vraag waarover deze verkiezingen duidelijkheid moeten verschaffen is hoe onvermijdelijk Meciar is. Twee keer heeft hij gefaald als premier: de eerste keer in 1991, toen hij het vertrouwen als premier verloor wegens zijn onberekenbaarheid. Binnen de partij waarvan hij toen deel uitmaakte, de VPN (Burgers tegen Geweld), richtte Meciar daarop het Platform voor een Democratisch Slowakije op, dat zich later ontwikkelde tot de HZDS-partij.

De geschiedenis na de glorieuze verkiezingsoverwinning van Meciar in juni 1992 leverde een reeks bevestigingen op van wat al veel eerder duidelijk was: Meciar duldt van niemand tegenspraak. Zijn autoritaire stijl en paranoïde neiging om in elke politieke tegenstander een regelrechte vijand van Slowakije te zien brachten hem herhaaldelijk in botsing met leden van zijn kabinet, met parlementariërs van de HZDS, met zijn coalitiepartner SNS (Slowaakse nationale partij), en met de binnen- en buitenlandse pers.

En uiteindelijk met de Slowaakse president, Michal Kovác, mede-oprichter van HZDS, die in maart dit jaar de “politiek van confrontatie” en de “onethische praktijken” van de premier in het parlement aan de kaak stelde als schadelijk voor het belang van de staat en daarmee de stoot gaf tot een motie van wantrouwen.

Sinds de verdwijning van Meciar uit de regering is sprake van een opmerkelijke verbetering van het klimaat in Slowakije. “Het openbare leven is veel toleranter en ontspannener geworden”, zegt een onafhankelijke waarnemer van de Slowaakse politiek. Het kabinet van experts van premier Moravcík heeft kans gezien de inflatie onder de 12 procent te houden (vorig jaar 25 procent), het begrotingstekort tot 4 procent te beperken, het BNP in het tweede kwartaal te doen groeien met meer dan 5 procent vergeleken met dezelfde periode vorig jaar, en de deviezenreserves te verviervoudigen tot 1,2 miljard dollar. Daarnaast vertoont de werkloosheid in Slowakije, ongeveer 14 procent, een dalende tendens, en is een begin gemaakt met de voucher-privatisering, die gemodelleerd is naar het succesvolle Tsjechische voorbeeld. Het IMF heeft een stand-by lening van 263 miljoen dollar goedgekeurd, de OESO is positief, en president Clinton heeft Moravcík in een brief steun toegezegd voor de democratische en economische veranderingen van de afgelopen maanden.

Desalniettemin staat de HZDS van Vladimír Meciar in de opiniepeilingen veruit bovenaan, terwijl de steun voor de partijen in de huidige coalitie varieert van zeven (Democratische Unie) tot vijftien (SDL) procent. Weliswaar komt Meciar nergens uit boven de dertig procent, maar dat hij een kwart van de stemmen zal weten te vergaren betwijfelt niemand.

Hoe is dat te verklaren?

Voor een belangrijk deel uit de persoon van de HZDS-leider, een strijdbare, energieke figuur, die in een wervelende verkiezingscampagne het hele land afreist, nauwkeurig de vox populi beluistert en zijn redevoeringen daarop afstemt. “Daarnaast moet je niet vergeten”, zegt Juraj Kohutiar, secretaris buitenland van de christen-democratische KDH, “dat veel Slowaken Meciar terecht of ten onrechte zien als de vader des vaderlands, de man die Slowakije in de confrontatie met Tsjechië geleid heeft naar de onafhankelijkheid. Hij is de held en hij is de martelaar en zijn volgelingen zijn te vergelijken met Jehova-getuigen, blinde gelovigen, die niet luisteren naar argumenten.”

Op HZDS-bijeenkomsten wordt die sfeer voelbaar zodra het lied Vivat Slovakia door de luidsprekers klinkt, een speciaal voor de verkiezingen gecomponeerde smartlap, gezongen door een tienjarig meisje en de zanger Karol Konárik, die in het refrein worden bijgevallen door een koortje van HZDS-kopstukken, inclusief Meciar. “Klein Slowakije, je kunt nu groeien in liefde, de tijd is er rijp voor, je hebt zo'n lief jong gezichtje, geen geruzie meer”, zo ongeveer luidt de tekst, waarbij vele toehoorders meezingen en vrouwen betraande ogen deppen, als betrof het hier het nieuwe Slowaakse volkslied.

Ook al schilderen zijn collega-politici Meciar af als een pathologische leugenaar, ook al wordt hij ervan verdacht zijn oude contacten bij de vroegere geheime dienst te gebruiken om mensen in diskrediet te brengen en ook al beschuldigde president Kovác hem van corruptie bij de privatisering om de partijkas te spekken, een gelovige als de 80-jarige Vendel Kastak zal, net als twee jaar geleden, weer op Meciar stemmen: “Hij is de enige die hier orde kan brengen.” De gunstige resultaten van de huidige regering zeggen hem weinig: die regering profiteert alleen van de stappen die Meciar heeft genomen. Hetzelfde zegt de 40-jarige Marián Hybela: “Meciar heeft eenvoudig niet de kans gekregen om zijn werk af te maken.” En Ivan Gasparovic, de HZDS-man die tot dusver parlementsvoorzitter was, smaalt dat hij de afgelopen zes maanden “weinig wetgeving heeft zien langskomen die niet door het kabinet van Meciar was voorbereid”.

Naar alle waarschijnlijkheid zal de verkiezingsuitslag president Kovác voor een moeilijke keuze plaatsen: volgens de grondwet hoeft hij niet per se de leider van de winnende partij te belasten met de vorming van een kabinet. Aan het begin van de campagne heeft Kovác ook al aangekondigd dat hij degene zal kiezen “die in staat is een regering te vormen”. Gezien Kovác' eerder deze week gedane uitspraak dat hij Meciar beschouwt als “een bron van wantrouwen en instabiliteit”, lijkt het dan ook weinig waarschijnlijk dat hij hem als eerste zal vragen een nieuwe regering te vormen.

De hoop van de president en van vrijwel alle andere partijen die boven de 5-procentsdrempel komen is dat Meciar zich al bij voorbaat diskwalificeert doordat hij geen geschikte coalitiepartner(s) kan vinden om aan een absolute meerderheid te geraken. Zoals het er nu naar uitziet zullen de partijen van de huidige coalitie echter evenmin een absolute meerderheid behalen, zelfs niet met de steun van de partijen van de Hongaarse minderheid, die een compact blok van zo'n elf procent vormen. Dat laat nog maar één mogelijkheid over, namelijk dat één of meer van de huidige regeringspartijen een coalitie vormen met HZDS.

“Als alle andere mogelijkheden mislukken”, zegt Milan Ftánik, de tweede man van de SDL, in grootte de tweede partij van het land, “zullen we daar inderdaad aan moeten denken.” Maar zowel SDL, als KDH, als DU stelt aan samenwerking met de HZDS strikte voorwaarden: Vladimír Meciar mag van een dergelijk coalitiekabinet géén deel uitmaken en diens tot dusverre vruchteloze pogingen om de constitutionele structuur van Slowakije te wijzigen - waardoor president Kovác zou worden gewipt, en Meciar zich zelf in diens plaats zou laten kiezen - moeten worden gestaakt.

De inzet van de verkiezingen in Slowakije is met andere woorden: hoe kan Vladimír Meciar in vredesnaam worden geneutraliseerd?