Veerboten worden vaak gebruikt voor kleine cruises

TURKU/STOCKHOLM, 29 SEPT. Scandinavische rederijen afficheren hun lijndiensten op de Oostzee graag als minicruise. De schepen, die evenals de Estonia veelal een capaciteit hebben van tweeduizend passagiers, bieden van alles, van complete winkelstraten voor de taxfree-consument tot aan zangers die 's avonds als imitator van Tom Jones optreden. De bootdiensten tussen onder andere Stockholm in Zweden, Turku en Helsinki in Finland en Tallinn in Estland trekken veel passagiers. Vooral de taxfree-shops zorgen voor inkomsten.

In het weekeinde maken veel Scandinaviërs graag een uitstapje per boot. De ontsluiting van Estland trekt drommen calculerende Finnen aan die daar goedkoop boodschappen doen: brood, groenten, vlees. De bootdienst tussen Helsinki en Tallinn staat bekend als de 'spek- en vetlijn'. De concurrentie tussen de maatschappijen van Viking Line en Silja Line, die de grootste kemphanen zijn, is er moordend. Tot onvrede van onder andere de Finse zeeliedenorganisaties maken de reders gebruik van onderbetaalde Estlanders. Alleen al in Turku meren dagelijks vier grote passagiersboten aan. Deze 'cruiseschepen' zijn modern geoutilleerd.

Johan Verkerk (55), een Amsterdammer die zich 32 jaren geleden als zelfstandig etaleur in Turku vestigde, was in de jaren tachtig betrokken bij de decoratie van de Estonia, die het schip zo aantrekkelijk mogelijk moest maken voor de passagiers. Het schip had toen nog een andere naam en een andere eigenaar. “Om passagiers te trekken hadden wij themamaanden. Dan richtte ik complete Russische restaurants in: zware rode stof à la Romanov en schilderijen van Raspoetin met etensresten in zijn baard. Het leek soms wel op een bordeel. De Estonia is altijd een gezellig schip gebleven”, zegt Verkerk.

Toen Verkerk en zijn vrouw Liisa gisterochtend vernamen van de ramp die zich had voltrokken, stelden ze zich onmiddellijk in verbinding met de autoriteiten om te zien of ze de overlevende Nederlandse chauffeur, Stephan Duyndam, konden bijstaan. Verkerk: “Toen ik op de radio van het ongeluk hoorde heb ik me onmiddellijk bij de politie in het ziekenhuis als tolk aangemeld. Zo'n jongen, die uren in het water heeft gelegen, wil je toch een beetje Hollandse geborgenheid geven.”

Pag.5: 'Je hebt dan genoeg aan jezelf'

Duyndam zag er gisteravond in het ziekenhuis van Turku redelijk monter uit. Op de buik van een omgeslagen reddingssloep dreef hij zeker twee uur op de Oostzee rond. De nacht was donker, de felle wind joeg de golven hoog op. Stephan Duyndam had alleen een onderbroek aan. Een bemanningslid uit Estland, de derde machinist, die bij hem op de sloep was gekropen, probeerde hem met rugmassage warm te houden. Eerder had een golf Duyndam laatste contact met het topje van de Estonia verbroken. “Het water was erg woest, ik heb niets meer van andere passagiers gemerkt. Je hebt al genoeg aan jezelf”, aldus Duyndam.

De 21-jarige vrachtwagenchauffeur uit Alblasserdam werd uiteindelijk gered door een helikopter. Zoeklichten van andere schepen hadden hem aanvankelijk niet opgemerkt. “Je kunt onder die omstandigheden ook niet met je handen gaan zwaaien. De sloep los laten zou m'n dood hebben betekend.” Aan de ramp heeft hij alleen wat kneuzingen over gehouden. Die blessures liep hij op toen hij woensdagavond om elf uur met een smak boven uit zijn stapelbed op het vierde dek werd geslingerd. “En ik heb ook veel water binnen gekregen.” Door de val verloor Duyndam zijn bewustzijn. “Na een minuut kwam ik weer bij zinnen en ik ben toen als een gek naar het dek geklommen. Het was een gedrang van jewelste. Iedereen viel over elkaar heen. Je denkt natuurlijk alleen aan jezelf op zo'n moment.”

Duyndam, die sinds januari met zijn Volvo F12 Globetrotter koeltrailer met vis op Petersburg rijdt vrijwel wekelijks de oversteek van Tallinn in Estland naar Stockholm in Zweden maakt, wist met veel moeite van het vierde naar het achtste dek van het kantelende schip te klimmen. Zijn collega Ton de Klerk, met wie hij zijn hut deelde, heeft hij niet meer gezien. “Ik ging eerder naar bed dan hij. Hij wilde nog een pilsje drinken. Ik moet nog steeds aan hem denken.” De Klerk wordt nog steeds vermist.

Voor de autoriteiten is Stephan Duyndam een belangrijke getuige. Hij werd gisteren twee keer door de politie in het ziekenhuis ondervraagd. Duyndams relaas bevat opmerkelijke observaties. Zo werd zijn vrachtwagen niet vastgezet wat bij zwaar weer gebruikelijk is. “Toen ik een bemanningslid waarschijnlijk uit Estland, daarop wees zei hij: “Niks problemen.” De beroepschauffeur zegt geen enkele keer het alarm gehoord te hebben. Een officier met twee strepen en een walkie-talkie maakte een afwijzend gebaar toen Duyndam hem om hulp riep. “Geen tijd”, zei hij.

Er waren gisteren nog slechts 42 stoffellijke overschotten geborgen. In Stockholm werd gewezen op de moeilijke communicatie met Finland. Onduidelijk was hoeveel overlevenden zich nog op andere schepen bevonden. In Stockholm arriveerde gisteren een schip met 46 geredde passagiers. Waarschijnlijk hebben 141 mensen de ramp overleefd. Ook over de oorzaken van de scheepsramp bestaat nog geen duidelijkheid.

In Stockholm werd bevestigd dat daags voor het vertrek dat twee veiligheidsinspecteurs geconstateerd hadden dat de rubberen ringen van een van de voorluiken niet in orde waren. Een van de hypothesen is dat het schip daardoor water binnen kreeg en slagzij maakte, nadat wellicht ook de niet verankerde vrachtauto's waren gaan schuiven. Het zou een tragische reprise zijn van de ramp met de Herald of Free Enterprise, de ferry die in 1987 bij het Belgische Brugge verongelukte.

De Zweedse regering kondigde gisteren twee dagen van nationale rouw af. Koning Gustav hield een tv-toespraak, waarin hij een telegram het medeleven van de Estse president, Lennart Meri, voorlas. Op Tallinn Terminale, in de haven van Stockholm werden gisteren de hele dag familieleden van passagiers opgevangen. Zij werden door de politie afgeschermd van de toegestroomde journalisten.

Op een persconferentie gaf Estline-woordvoerder Karl-Gustaf Akerhielm toe dat de harde wind - acht beaufort - “normaal gesproken geen probleem is voor weerboten”. Hij wilde niet ingaan op speculaties dat zich in het gezonken schip nog levende passagiers zouden bevinden. In theorie is het mogelijk dat zich in een gezonken schip luchtbellen bevinden waarmee drenkelingen zich enige tijd in leven kunnen houden. Akerhielm reageerde geïrriteerd op suggesties als zou de veiligheid te wensen hebben overgelaten op de Estonia. “Wij houden elke week een veiligheidstraining.”

Veel passagiers van de Estonia waren van gevorderde leeftijd. Volgens de Nederlandse chauffeur Stephan Duyndam “was meer dan de helft van de mensen boven de 65”. “Die mensen waren sowieso kansloos.” Duyndam vermoedt dat het om een gezelschap gepensioneerden ging die een tripje maakte. “Er waren allerlei toespraken, mensen werden in de bloemetjes gezet.”