Slag om behoud 'Villa Vondelsicht'

AMSTERDAM, 29 SEPT. “Wie beton zaait zal verzet oogsten”, meldt een pamflet op de deur van Vondelkerkstraat 27 in Amsterdam. En dat heeft eigenaar D. Boer ook ondervonden toen hij drie jaar geleden kwam met het plan om zijn negentiende eeuwse pand af te breken voor een appartementencomplex met de naam 'Vondel Plaza'.

Buurtbewoners en krakers lijken echter hun strijd om behoud van het pand definitief te hebben verloren. Een schorsingsverzoek voor de sloop- en bouwvergunning werd onlangs door de rechter afgewezen. Vandaag moeten de vier krakers eruit. De sloop van 'Villa Vondelsicht' kan beginnen.

“Dit is in en intriest”, zegt buurtbewoner K. Anderson. “Een paar jaar geleden heeft de hele Vondelkerkstraat een renovatie ondergaan, omdat de fundering wegrotte. Boer zei toen dat hij het geld niet had om mee te doen. Maar nu bouwt hij doodleuk een hoger, breder en dieper gebouw. En dat ook nog eens in een totaal andere stijl.”

Kraker Richard beschuldigt de gemeente van arrogantie: “Dat iedereen in de buurt tegen is, doet ze niets.” Boer op zijn beurt noemt de omwonenden rancuneus: “Vanaf de dag dat ik de renovatie weigerde, proberen ze me van alles in de weg te leggen.”

Acht jaar geleden kocht Boer de villa aan het Vondelpark. In 1991 kwam hij met het omstreden nieuwbouwplan. De twee huurders die er respectievelijk 30 en 50 jaar woonden zijn vorig jaar vertrokken.

Om te voorkomen dat er krakers introkken, sloopte Boer de wc-potten, timmerde hij de deuren dicht en sloeg de dakgevel eraf. Desondanks betrokken vier krakers in januari het pand. Samen met de buurtbewoners herstelden ze de villa zo goed en zo kwaad als het ging. In juli gaf de deelraad de vergunningen af voor de sloop.

Richard hoopt nog op een wonder: “Een architectenbureau is bezig de kosten voor een renovatie te berekenen. Wij willen dat hier sociale woningbouw komt, met in de kelder een buurtcentrum.” De omwonenden en de stichting 'Stop Aantasting Vondelpark' overwegen een bodemprocedure tegen de gemeente te beginnen. Zij menen dat het afgeven van de sloopvergunning is gebaseerd op verkeerde metingen in het bouwplan.

Buurtbewoners proberen al jaren de Vondelparkstrook in de oorspronkelijke stijl te handhaven, zoals dat ook staat in het bestemmingsplan uit 1981. Maar de gemeente heeft in haar structuurplan 'Amsterdam Open Stad' de rand van de binnenstad aangewezen als ruimte voor cafés, hotels, luxe appartementen en kantoren.

Conform deze ontwikkeling deelde PvdA-wijkwethouder P. Ruijs de raad in 1992 mee dat “het dagelijks bestuur in haar standpunt is geëvolueerd van behoud naar particulier initiatief”. De raad was unaniem tegen het plan, maar werd niet gehoord. “Het is doodzonde”, zegt R. Schuurman, planoloog bij het Wijkopbouworgaan Oud-West. “Het lijkt wel een trend om binnen bestemmingsplannen de uiterste grenzen op te zoeken. Alles wordt zo massaal mogelijk gebouwd.” Hij doelt op de bouw van het Byzantium aan de Stadhouderskade, de uitbreiding van de jeugdherberg in het Vondelpark zelf en vele andere nieuwbouwplannen in de strook. Volgens Ruijs is de vrees voor een 'verbyzantisering' van de Vondelparkstrook overdreven: “We proberen juist eigenaren van panden ertoe te bewegen leegstand te voorkomen. Ik ben juist blij als particulieren een handje met de stadsvernieuwing meehelpen en de schoonheidscommissie bepaalt wel of het mooi is.”

Om het uiterlijk van de Vondelparkstrook te beschermen komt de deelraad, op initiatief van buurtbewoners, begin oktober met een 'beeldkwaliteitsbeschrijving', die is opgesteld door historici, architecten en leden van de Schoonheidscommissie. Wettelijke bescherming biedt de beschrijving niet. Het is meer een richtlijn voor de architect om zoveel mogelijk van de oorspronkelijke stijl te bewaren. “Voor Vondelkerkstraat 27 is het dan alleen te laat”, treurt buurtbewoner Anderson.