Omroepen proberen buit Endemol binnen te halen

HILVERSUM, 29 SEPT. Het gist in Hilversum. Er wordt gespeculeerd, gerekend en gediscussieerd. Vrijwel iedereen is ervan overtuigd dat Veronica ditmaal wel het publieke bestel zal verlaten, maar vrijwel niemand weet het naadje van de kous en Veronica zal pas volgende week laten weten of het doorgaat of niet.

Wat het vertrek van Veronica betekent voor het bestel weet Hilversum nog niet. De Evangelische Omroep en de TROS zijn er direct bij betrokken, want op 'hun' net ontvalt een partner. De overige omroepen maken onder aanvoering van NOS-voorzitter Van der Louw van de gelegenheid gebruik een buit binnen te halen die ze eigenlijk al als verloren hadden beschouwd: de grote showprogramma's van Joop van den Ende en John de Mol, tegenwoordig samen in Endemol.

Endemol speelt een hoofdrol in de commerciële gang van Veronica. De programmaproducent heeft tot 1 januari 1996 grote contracten met RTL. Al geruime tijd praat Endemol met de Luxemburgers over verlenging, maar de gesprekken willen niet vlotten. Mede om RTL onder druk te zetten opende Endemol begin dit jaar gesprekken met TROS en Veronica, vooral over de mogelijkheid dat deze twee omroepen uit het bestel zouden stappen en verder zouden gaan als commerciële omroep. Met de programma's van Endemol zou dat toch moeten lukken.

De TROS haakte af, Veronica niet. Veronica wil uit het bestel te stappen omdat het zich niet wil laten binden door een zendtijdconcessie van vijf jaar die de overheid voor de omroepen in het publieke bestel in petto heeft. Wie zo'n concessie krijgt, mag tussentijds niet uitstappen.

Veronica heeft verder onderhandeld met Endemol, over de status van die gesprekken wordt veel gespeculeerd. Een tipje van de sluier is nu opgelicht met het aanbod van de publieke omroepen om tachtig miljoen voor hun rekening te nemen van een (eventuele) overeenkomst tussen Endemol en Veronica, onder de voorwaarde dat Endemol alleen voor het publieke bestel en voor Veronica produceert.

De publieke omroepen bieden Endemol een 'afnamegarantie'. Het bod zou voor Veronica de lasten enigszins verlichten terwijl de publieke omroepen de grote programma's binnenhalen. Dat is goed voor de kijkcijfers en die zijn weer goed voor de tarieven van reclamezendtijd. Hoge tarieven zorgen ervoor dat de reclame-inkomsten op peil blijven.

Dat de omroepvoorzitters niet vies zijn van geld toont de recente beslissing om het weerbericht af te splitsen van het NOS-journaal. Daardoor werd een reclameblok gecreëerd dat de kijker moet vasthouden. Een praktijk die is afgekeken van de commerciële omroepen.

Het is de vraag of de tachtig miljoen gulden die de omroepen Veronica/Endemol bieden, voldoende zijn in een wereld waar in aanmerkelijk grotere bedragen wordt gedacht. Een televisiestation voor een groot publiek beginnen kost bijvoorbeeld vijfhonderd miljoen gulden. De jaarlijkse exploitatiekosten bedragen 250 miljoen, terwijl de reclamemarkt op dit moment tegen de miljard gulden groot is. De publieke omroepen en RTL ontvangen daarvan nu ieder ongeveer de helft, een derde partij zal om te overleven een fors deel moeten afsnoepen, ook al groeit de reclamemarkt naar verwachting het komende jaar met tien procent. Mocht het bedrag dat de omroepen Veronica/Endemol bieden te laag zijn, dan kan de combinatie wellicht over de streep worden getrokken met de toestemming de programmagegevens van het publieke bestel over te nemen in de gids van de nieuwe commerciële omroep. Veronica zou bij uittreding niet meer kunnen beschikken over deze gegevens, maar wil ze graag hebben. Met de gids verdient Veronica nu 18 miljoen per jaar.

De Nederlandse kijkersmarkt zit zodanig in elkaar dat de omroep die de programma's van Endemol kan voorschotelen goed zit. De publieke omroep is dan ook niet meer te beroerd een pact met de duivel te sluiten als het om showprogramma's gaat als de 'Honeymoon Quiz' of 'Doet-ie-het-of-doet-ie-het-niet'. De architect van het pact is de nieuwe NOS-voorzitter, André van der Louw, die vindt dat de publieke omroepen moeten samenwerken met de commerciëlen om de kosten te drukken. Op een congres gaf hij onlangs het voorbeeld van uit de hand lopende kosten voor sportuitzendingen en rechten van films en series, maar spelletjesprogramma's worden natuurlijk ook steeds duurder. De omroepvoorzitters omarmden het voorstel van Van der Louw dankbaar, wijs geworden door de miskleun om Van den Ende de wacht aan te zeggen in 1989, toen deze met het commerciële televisiestation TV10 wilde beginnen. Toen dat mislukte, verkocht Van den Ende niet zonder wraakgevoelens zijn hele stal aan RTL en hadden de publieke omroepen het nakijken.

De TROS maakte zich met de Evangelische Omroep de meeste zorgen over het vertrek van Veronica. Van het tweede net blijft weinig over. De TROS maakt zich sterk voor een opvolger van Veronica. Er is al een initiatief van een medewerker van een reclamebureau voor een jongerenomroep die de plaats van Veronica zou kunnen innemen.

Angst dat het aantal netten zal worden ingekrompen van drie naar twee waardoor de omroepen aanzienlijk minder zendtijd zouden krijgen, is er voorlopig niet. In 1992, toen met name de TROS 'verregaande' plannen had het bestel te verlaten maar ook VARA en Veronica de sprong wilden wagen, verkondigde oud-minister d'Ancona van WVC dat alleen bij twee 'vertrekkers' het aantal netten zou worden teruggebracht.

Eén omroep minder zou daarvoor geen aanleiding zijn. Staatssecretaris Nuis van cultuur doet geen uitspraken over het bestel zolang hij geen formele aankondiging van Veronica heeft gekregen. In het regeerakkoord is slechts opgenomen dat de duur van zendtijdconcessie zal worden verlaagd van tien naar vijf jaar en dat er nog een discussie komt over de plaats van de publieke omroepen. Van D66 is bekend dat zij voorstander is van een andere wijze van financiering (per programma), de VVD wenst een zo groot mogelijke vrijheid. De PvdA zal weinig willen tornen aan het werk van oud-minister d'Ancona.