De vlucht van de esthetische chirurgie; Interessante jukbeenderen te koop

Wallen onder de ogen, hangwangen, slappe monden; niemand is verheugd als de ouderdom zich in het gezicht begint af te tekenen. Steeds meer vrouwen - en ook mannen - kiezen voor een facelift. Voor de prijs van een mooie vakantie zie je er voor jaren uit of je nèt terug bent van drie ontspannende weken aan zee.

De plastische chirurgie vaart er wel bij. 'Wij danken ons bestaansrecht aan ijdelheid en dat is geen schande'.

Nooit in de zon zitten, niet roken, iedere dag flink trainen, veel lachen, altijd op tijd naar bed gaan en geluk hebben in het leven, is de beste garantie om er op je zestigste goed uit te zien. Als je tenminste niet de pech hebt dat vroeg oud worden in de familie zit.

Is dat laatste het geval, en heeft bovendien een boeiend, maar bij tijd en wijle slopend leven zijn sporen nagelaten, dan is er altijd nog de facelift. Gloria Steinem - oprichtster van het Amerikaanse feministische tijdschrift MS. - vindt het niet nodig op haar zestigste, maar die is dan ook nog beeldschoon en Simone de Beauvoir zag haar rimpels en wallen als een handelsmerk. Veel andere vrouwen - en steeds meer mannen - kiezen wèl voor een bezoek aan de esthetisch chirurg. De driezitsbank kan nog wel twee jaar mee, een jaar niet op vakantie gaan is overkomelijk, en van een waterbed word je toch alleen maar zeeziek. Het geld dat daardoor wordt uitgespaard, is voor een facelift. Of voor liposuctie (plaatselijk vet wegzuigen) of voor een ooglidcorrectie.

Ik heb het zelf ook gedaan. Een facelift, en in mijn geval moest de nieuwe bank wachten. Zes jaar geleden alweer en mijn vriendinnen waren het er niet mee eens, maar het was/is mijn gezicht. Het gebeurde in een ziekenhuis: een 24-uurs opname.

Bij esthetische chirurgie gaat het om mensen die buiten hun verzekering om, op eigen initiatief, esthetische correcties laten verrichten in Nederlandse ziekenhuizen en privé-klinieken. Dat is maar een fractie van àlle plastische chirurgische ingrepen die verricht worden, zoals lichaamscorrecties na ongelukken en ziekte, en correcties aan afwijkingen - flaporen, zware of juist heel kleine borsten. Afwijkingen in het uiterlijk waar mensen onder gebukt gaan. Dergelijke ingrepen worden wel vergoed door de verzekering.

Maar ook als iemand niet gebukt gaat onder een zware psychologische last van een afwijkend uiterlijk, maar er weer leuk(er) en jong(er) uit wil zien, kan hij zich laten opereren. Mits hij betaalt. “Dat mag men toch zelf weten,” aldus Dr. K.W. Marck, plastisch chirurg bij het Medisch Centrum Leeuwarden-zuid, en secretaris van de Nederlandse Vereniging voor Plastische en Reconstructieve Chirurgie. “Er zijn ook mensen die rijden in auto's van 100.000 gulden, dat vind ik weer absurd.”

Volgens Marck is het onmogelijk om cijfers of schattingen over aantallen zuiver esthetische correcties te geven. Ze worden niet geregistreerd. Maar dat esthetische chirurgie een vlucht neemt kan hij onderschrijven: “Tien jaar geleden was het begrip privékliniek voor (onder meer) esthetische chirurgie onbekend, inmiddels zijn er dergelijke klinieken in Scheveningen, Utrecht, Haarlem (twee), en in Arnhem is een grote in aanbouw.” Uit eigen ervaring weet hij dat ook het reguliere ziekenhuis steeds vaker wordt geconfronteerd met verzoeken om esthetische ingrepen.

Natuurlijk moet de chirurg in de eerste plaats ervaren en gekwalificeerd zijn, maar het is ook belangrijk dat patiënt en arts elkaar liggen. Een eerste consult kost tegenwoordig 75 gulden en een beetje shoppen hoeft dus niet echt in de papieren te lopen. De tweede chirurg die ik bezocht voor mijn facelift was een aardige, bedachtzame man. Hij had en heeft geen facelift nodig, maar hij zei niet te aarzelen er eventueel toe over te gaan, want “een schoenmaker kan zelf ook niet met kapotte zolen lopen.”

Hij deed hetzelfde wat ik voor de spiegel deed: hij trok met beide handen mijn gezichtshuid een beetje op. Uitgezakte wangen, gerimpelde oogleden en teveel huid bij de kin. Het beste resultaat kon ik verwachten als ik niet nà, maar voor de facelift wat kilo's kwijt zou raken. Veel mensen blijken pas als ze een 'nieuw' gezicht hebben, gemotiveerd te zijn om af te vallen, maar dan gaat de boel dus weer hangen.

Vier weken na de facelift was mijn gezicht zoals ik me dat had voorgesteld. Mèt lachrimpels en zonder hangwangen. De vriendinnen die ik niets gezegd had, dachten dat ik op vakantie was geweest of een nieuwe vriend had. Maar die kwam pas later.

Een facelift in het ziekenhuis is overigens een uitzondering. Niet omdat het niet kàn, maar omdat het te duur is. Marck: “Waarom zou een patiënt die geen beroep kan doen op de verzekering en een relatief goedkope ingreep ondergaat, de vaste ligprijs moeten betalen?” Bij die ligprijs zijn àlle exploitatiekosten van het ziekenhuis, ook die niets te maken hebben met de esthetische operatie, inbegrepen. “Als je iemand zelf laat betalen voor een verrichting is het toch gerechtvaardigd om alleen de reële kosten van het bed te berekenen, zo'n ƒ 450 gulden. Temeer omdat die persoon verder zijn gewone verzekeringspremie betaalt. Steeds meer specialisten hebben daarom met de ziekenhuisdirecties een lager liggeld afgesproken voor deze categorie. Op die manier houden ziekenhuizen de patiënten in het reguliere circuit.”

De wildgroei in de esthetische chirurgie is echter al ontstaan. In Nederland kan iedere algemeen arts een bord op zijn garage of villa spijkeren en esthetische operaties gaan verrichten. Plastische chirurgie is geen beschermd specialisme. Ook het verschijnsel van de 'plastisch consulente' geeft te denken. 'Beauty-ratjes' noemt Marck ze, de dames van de cosmetische adviesbureaus, die zeggen alles te weten over esthetische chirurgie en ook een 'uitstekend' arts kunnen aanbevelen. Marck: “Het werkt net als bij de hotelratten, die er financieel beter van worden als ze toeristen een bepaald hotel binnenpraten. Deze vrouwen adviseren inderdaad over schoonheidsoperaties en verwijzen naar klinieken. Maar het medisch en psychologisch inzicht van deze dames acht ik niet erg hoog.”

Bij de oudste privékliniek (sinds 1978) in Scheveningen hangen - om iedere onzekerheid over kwalificaties van de chirurgen te vermijden - de diploma's van de zeventien specialisten aan de muur. In dit Medisch Centrum voor Esthetische Geneeskunde wordt aan de ijdelheid van de mens op allerlei manieren tegemoet gekomen. Drs. R. Schoemacher, algemeen arts en manager van de kliniek: “Mensen die reconstructieve chirurgie nodig hebben na bijvoorbeeld een amputatie komen in de ziekenhuizen terecht. Soms bij een van de artsen die hier het esthetische deel van hun praktijk hebben. Wij danken ons bestaansrecht aan ijdelheid en dat is geen schande. Ik ben zelf ook ijdel, dat zijn de meesten in ons vak.” Schoemacher heeft een jaar of tien geleden kleine sneetjes op diverse plaatsen in zijn schedel laten aanbrengen omdat het kaalheid zou voorkomen. Een iets geavanceerder variant van deze techniek is in de kliniek te koop.

Schoemacher: “Onze hulp wordt ingeroepen om het verouderingsproces te vertragen. Daarin kunnen wij veel betekenen. Een andere belangrijke groep gaat naar de esthetisch chirurg om te voldoen aan een bepaalde, algemeen geaccepteerde norm. Ik stel me die voor als een lijn en die noem ik 0. Als mensen op min 1 zitten, probeer ik hen weer op de nullijn te krijgen door een ingreep. Ze onderscheiden zich dan niet meer.”

Maar dat wil niet zeggen dat de klant altijd krijgt waar hij om vraagt. Soms wil iemand zich juist wèl onderscheiden en is niet tevreden met 0, maar wil plus 1. “Daar gaan wij in principe niet op in, maar er zijn natuurlijk uitzonderingen.” En hij vertelt vervolgens over een vrouw met een behoorlijke boezem, die zich aanmeldde voor nog een maatje groter. De kliniek wilde daar niet op ingaan, maar toen bleek dat ze prostitueé was en haar borsten zag als werkkapitaal, werd de ingreep alsnog verricht.

Volgens Schoemacher zijn de normen voor een 'acceptabel uiterlijk' niet veranderd, maar roept men tegenwoordig wèl eerder de hulp in van de uitgebreide mogelijkheden die de esthetisch chirurg biedt. Veel specialisten hebben zelf echter moeite met het 'eenheidsuiterlijk' dat soms als ideaal lijkt te gelden. Ieder kind een beugel en iedere tiener een rechte neus; een esthetisch chirurg die houdt van zijn vak, is daar geen voorstander van. Sommige artsen hebben moeite met het veranderen van neuzen. Schoemacher opereert niet als er volgens hem en zijn collega's niets mis is met een neus. “In dat geval verwijs ik naar het RIAGG, want die man of vrouw heeft heel andere problemen.”

De vraag naar esthische chirurgie neemt toe, evenals de mogelijkheden. Modeverschijnselen hebben bovendien grote invloed. Sinds Madonna een paar jaar geleden haar lippen heeft laten vergroten, is de vraag naar lipcorrecties toegenomen. Ook Michelle Pfeiffer en Julia Roberts zouden hun beroemde monden aan de chirurg te danken hebben.

in de VS zijn geaccentueerde jukbeenderen populair, maar ook in Nederland willen steeds meer vrouwen 'interessante vlakken' in hun gezicht, die met kunststof protheses aangebracht worden. In Scheveningen kan dat voor 5500 gulden. Ook willen vrouwen grotere borsten dan een paar jaar geleden. Als populaire fotomodellen een vrouwelijk figuur hebben, willen 'gewone' vrouwen dat ook.

Borstvergroting is overigens niet zonder risico's; in zo'n tien procent van de gevallen leidt het tot kapselvorming, waarbij de protheses in de borsten keihard kunnen worden. Waarschijnlijk hangt dat ondere andere af van de gebruikte prothese. Maar volgens Dr. T.J.F. Specken, voorzitter van de eerder genoemde specialistenvereniging, worden vanaf 1 januari 1995 alle prothesen die in Nederland gebruikt worden bij plastische chirurgie, geregistreerd. “We kunnen dan zien welke prothesen minder problemen opleveren dan andere.”

Plaatselijke vet wegzuigen (liposuctie), beperkt zich niet meer tot 'zwembandjes' en wat de Duitsers zo beeldend een Reitenhose noemen. Slankere onderbenen en enkels kan ook. Het is een pijnlijke ingreep, maar het resultaat is meestal goed. De dijbeenlift is in opkomst, maar hierbij zijn de resultaten niet altijd om over naar huis te schrijven. Benen genezen slecht en er blijven meestal grote littekens aan de binnenkant van de bovenbenen zichtbaar.

Tot voor kort verraadden handen onmiskenbaar de leeftijd. In de VS - alweer - kan de losse huid worden opgevuld met eigen vet. De kleine incisies bij de polsen kan men verhullen door een niet eens zò brede diamanten armband. En dan is er natuurlijk de penisverlenging. Ook mogelijk in Scheveningen en er is zoveel vraag naar dat de directie de prijs met duizend gulden heeft verlaagd tot 12.000 gulden. Nog steeds de duurste ingreep op hun tarievenlijst.

Mannen schamen zich minder voor hun ijdelheid en vrouwen komen op jongere leeftijd voor een facelift of ooglidcorrectie. De mannen die ik gesproken heb namen wel langer vakantie, omdat ze onder geen voorwaarde met eventuele blauwe plekken op hun werk willen verschijnen. Een 52-jarige vertegenwoordiger: “Dat ik mijn oorlellen liet inkorten vond iedereen overdreven. Mijn oogleden heb ik eerlijk gezegd op aanraden van een goede vriendin laten doen. Het resultaat is zo goed, dat ik nu ook geen bril meer draag, maar contactlenzen. En het idiote is, dat ik daar veel meer mee gepest ben. De ingreep viel mee, maar de hechtingen verwijderen was vreselijk. Daar had ik helemaal niet op gerekend, ik viel bijna flauw van de pijn.”

Het is een wijdverbreid misverstand dat mensen zich tot de esthetische chirurg wenden om hun partner te behagen. Ze doen het meestal voor hun eigen zelfbeeld. Zoals die vrouw die vond dat ze er bloot helemaal niet slecht uitzag met haar grote borsten. “Maar aangekleed zag ik eruit als mijn eigen grootmoeder. Het hinderde me dat iedereen mij 'moederlijk' vond. Ook had ik moeite met kleren kopen. Geen leuke topjes, strakke truien. De verzekering vergoedde zonder enig probleem mijn borstreductie en ik kocht me arm aan prachtige beha's. Ik had zoveel zelfvertrouwen dat ik krap zes weken na mijn operatie met nog vuurrode littekens het bed deelde met een splinternieuwe minnaar. Ik was zo trots op mijn kleine prachtbeha, dat ik er geen moment aan dacht dat die ook weleens uit zou gaan.” De littekens schrokken hem blijkbaar niet af, want ruim drie jaar later is hij nog steeds bij haar. “Wel heb ik hem beloofd geen andere spectaculaire ingrepen te laten verrichten. Mannen houden niet van verandering. Ik kon hem geruststellen: met de rest van mijn lichaam ben ik zèlf ook tevreden.”

Voor - betrouwbare - adressen van privé-klinieken kan men het beste bij de huisarts te rade gaan. De Vereniging voor Plastische en Reconstructieve Chirurgie raadt met klem aan te informeren of de betreffende arts ook opereert in een algemeen ziekenhuis. Als dat het geval is, is de man/vrouw in ieder geval gekwalificeerd.

Ziekenhuizen verrichten dus ook esthetische chirurgie en in sommige gevallen (flaporen, borstreducties) vergoedt de ziektekostenverzekeraar de ingreep volledig. Steeds meer ziekenhuizen hebben speciale ligtarieven voor 'esthetische' patiënten.

Vraag tevoren tarieven, ook in ziekenhuizen! Een indicatie: een oogcorrectie van beide oogleden kost tussen de ƒ 3000 en de ƒ 5000. Een volledige facelift ongeveer het dubbele. Een buikwandplastiek - waarbij de buik strakker wordt gemaakt - kost tussen de ƒ 4200 en de ƒ 7500.