Clinton heeft goed gegokt met Jeltsin

WASHINGTON, 29 SEPT. Tijdens zijn bezoek aan de Verenigde Staten heeft president Jeltsin zonder omhaal een Russische invloedssfeer in de voormalige Sovjet-Unie opgeëist. President Clinton heeft die Russische aanspraken met wat voetnoten en voorzichtige reserves omkleed. Clinton erkent Russische belangen in de voormalige Sovjet-republieken maar vindt dat Jeltsin moet overleggen met de Verenigde Naties. “Het kan voor landen met militaire of andere capaciteiten nodig zijn om de leiding te nemen bij problemen in hun gebied. Maar als het gebeurt, moet dat binnen het raamwerk van de Verenigde Naties, waar mogelijk, en met respect voor territoriale integriteit”, zei hij. Jeltsin zei gisteren dat hij internationale medewerking bij Russische vredesoperaties op prijs stelt maar dat bij de buren van Rusland “de voornaamste last bij Rusland ligt”.

Washington kan de Russische ambities in het “nabije buitenland” niet stoppen. Daarvoor zijn de meeste buren van Rusland te afgelegen, de etnische conflicten te gecompliceerd en de banden binnen het vroegere Sovjetrijk te sterk. Maar hier en daar kan Clinton met gemengd resultaat discrete druk uitoefenen op zijn “strategische partner”. De Amerikaanse redenering is dat de Russische kiezers niet willen betalen voor herstel van het oude Sovjetrijk. Er valt dus wel wat te bereiken in besprekingen. Jeltsin trok onder westerse economische druk de Russische troepen terug uit de Baltische republieken nadat hij eerst had gedreigd dat ze er zouden blijven.

Clinton en Jeltsin hebben gisteren lang gesproken over de oorlog over het hoofdzakelijk door Armeniërs bewoonde Nagorny Karabach. Armenië wordt door Rusland gesteund en is aan de winnende hand. Rusland wil zelf de einduitkomst van het conflict bepalen. Clinton heeft hem met klem verzocht om de Verenigde Naties erbij te halen. Hij gaf de door de Veiligheidsraad gesteunde interventie in Haïti als voorbeeld. Maar Jeltsin kan de operatie in Haïti interpreteren als klassiek grootmachtsgedrag met een internationalistisch sausje. Amerika intervenieert daar met goedkeuring van de Veiligheidsraad praktisch alleen, al wordt het symbolisch bijgestaan door een coalitie van 24 landen.

Ook olie speelt een rol in het conflict met Azerbajdzjan. Rusland heeft een veto uitgesproken over een contract van een consortium van Amerikaanse oliemaatschappijen met de regering van Azerbajdzjan. Rusland sluit zo nu en dan de over eigen terrein lopende oliepijpleiding uit Azerbajdzjan af. De nieuwe pijpleiding moet volgens Moskou ook door Rusland lopen. Clinton heeft afgelopen maandag bij de Verenigde Naties in New York met Azerbajdzjaanse president Aliyev over de situatie overlegd en druk uitgeoefend op Jeltsin om het contract toch doorgang te laten vinden zonder dat vaststaat waar de pijpleiding gaat lopen. Amerika hecht er niet zo aan waar die loopt, als ze maar niet door het vijandige Iran wordt gelegd. Dergelijke onderwerpen passeren geruisloos de revue omdat Jeltsin geen gezichtsverlies wil lijden door openlijke concessies.

Slechts door manoeuvreren en schuiven bij besprekingen wordt resultaat bereikt. Belangrijke prikkel zijn de Westerse hulpgelden en investeringen. Jeltsin zou bij zijn aankomst in het Witte Huis gezegd hebben “Ik kom hier niet om hulp vragen”. Clinton heeft hem van zijn kant duidelijk gemaakt dat Jeltsin niet op veel Amerikaanse hulp kan rekenen en dat hij beter kan proberen investeringen aan te trekken door zijn wetgeving over belastingen en eigendom te verbeteren. Toch gaat Jeltsin met een gevulde buidel weg. Amerika heeft 525 miljoen dollar toegezegd, 130 miljoen dollar gegeven en een aantal handelsconcessies beloofd. Binnenkort zal het IMF, waar de VS de belangrijkste stem hebben, miljarden vrijgeven in het kader van de stand by-overeenkomst. De VS zijn tevreden over de stabilisatie van de Russische economie.

Wat betreft Bosnië heeft Clinton het Congres kunnen laten zien, waarom hij het embargo tegen de moslims niet door de Veiligheidsraad kan laten opheffen, zoals twee resoluties hem voorschijven. Jeltsin heeft het nog zelf tijdens een ontbijt met de Congresleden kunnen uitleggen.

De vele omarminkjes, vriendschappelijke klapjes en het “Bill” en “Boris” van de afgelopen dagen toonden de goede verstandhouding tussen Clinton en Jeltsin. “Ik heb meer tijd met hem doorgebracht dan met enig andere wereldleider”, zei Clinton. Het blijkt dat Clinton tot nu toe goed heeft gegokt met de Russische president, die afgelopen dagen een krachtige en alerte indruk maakte. Vijf keer heeft Clinton Jeltsin nu ontmoet. Topconferenties zijn deze vele bijeenkomsten niet meer te noemen. De spanning van weleer over het lot van de wereld ontbreekt. Afgelopen twee dagen konden beide presidenten, die in eigen land niet populair zijn, meteen ter zake komen. Op de agenda voor de “tuindiplomatie” stond een aantal concrete twistpunten.

Toch verlaten Amerikaanse functionarissen zich niet meer uitsluitend op de Russische president, zoals vroeger. Ook de Russische premier Tsjernomyrdin is op het Witte Huis ontvangen. Amerika heeft ook de banden met voormalige Sovjet-republieken aangehaald. Uiteindelijk keren Clinton en Jeltsin na deze hooggestemde bijeenkomst weer terug in de harde politieke werkelijkheid van hun eigen landen.