Krans bij graf Soekarno zou teken van goede wil zijn

Het staatsbezoek van koningin Beatrix aan Indonesië kan bij Indonesiërs de indruk wekken dat Nederland schendingen van de mensenrechten in hun land niet serieus neemt. De koningin kan deze indruk enigszins wegnemen door niet alleen Soeharto geluk te wensen met het vijftigjarig bestaan van de republiek, maar ook een krans te leggen op het graf van Soekarno, de stichter van de republiek. Op die manier kan Nederland ook afrekenen met zijn koloniale trauma's, vindt Joesoef Isak.

Volgend jaar zal koningin Beatrix aanwezig zijn bij de viering van het vijftigjarig jubileum van de republiek Indonesië. Omdat zij hiermee generaal Soeharto een eer bewijst, zullen veel Indonesiërs zich hierdoor gekwetst voelen. Het zal stellig niet de bedoeling van koningin Beatrix zijn, maar met dit staatsbezoek wordt de indruk gewekt dat Nederland zijn goedkeuring hecht aan - of zich op z'n minst niet distantieert van - wat in de Nederlandse pers wel wordt aangeduid met 'schending van de mensenrechten' en 'gruwelijkheden die zich in Indonesië hebben afgespeeld'. Je zou het staatsbezoek zelfs kunnen opvatten als een blijk van waardering voor Soeharto's buitengewone 'prestaties'.

Er bestaat evenwel een reële mogelijkheid om de schade bij de mensen die zich door het aanstaande staatsbezoek gekwetst zullen voelen te beperken. Zou het niet een geweldig gebaar zijn, met een grote symbolische waarde, wanneer koningin Beatrix een krans zou leggen op het graf van Soekarno in Blitar, Oost-Java? Hiermee zou definitief een punt gezet kunnen worden achter de scheve verhoudingen veroorzaakt door koloniale trauma's van voor en na 1945, die nog eens versterkt zijn door het toedoen van Luns c.s. in de kwestie Nieuw Guinea, waardoor de verhouding tussen Indonesië en Nederland gedurende meer dan twaalf jaar grondig werd verpest. De viering van 50 jaar Republiek Indonesië is de gelegenheid bij uitstek om de verhoudingen recht te zetten.

Ik kan me voorstellen dat een aantal oud-Indiëstrijders in Nederland tegen een dergelijk eerbetoon te hoop zal lopen. Maar juist zij, als ware strijders voor hun vaderland, zouden moeten kunnen inzien dat ook Soekarno vocht voor zijn vaderland. En zouden de oud-strijders er geen bezwaar tegen hebben als hun koningin uitsluitend op bezoek gaat bij de man over wie de kranten schrijven dat hij verantwoordelijk is voor de massamoorden en grove schendingen van mensenrechten in Indonesië? Is, met andere woorden, voor deze oud-strijders - en trouwens ook voor de Koningin - Indonesië Soeharto, en Soeharto Indonesië?

Een staatshoofd dat een land als India bezoekt, legt gewoonlijk als eerbetoon ook een krans bij het graf van Mahatma Gandhi. Dus waarom in dit geval niet een krans op het graf van Soekarno (en misschien ook een krans op het graf van Hatta, de mede-ondertekenaar van de Onafhankelijkheids Proclamatie).

“Maar Soekarno is geen Gandhi”, was de spontane reactie van een Hollandse vriend, die zich niet bewust is van het feit dat er een 'Soekarno vooroordeel' bestaat. Zeker, Soerkarno is geen Gandhi en dat is maar goed ook. Want hadden we tegenover het Nederlandse kolonialisme - en vooral dat van Luns c.s. - het lijdelijk verzet-principe van Gandhi gevolgd, dan zou de bevrijding nog lang op zich hebben laten wachten. Maar of je het leuk vindt of niet, één ding hebben Soekarno en Gandhi gemeen: ze zijn beiden de stichter van een vrije republiek.

Of er nu wel of geen oppositie tegen het staatsbezoek zal komen, en dat geldt zowel voor Indonesië als voor Nederland, het staat voor mij wel vast dat het staatsbezoek gewoon zal doorgaan. Maar de vraag dringt zich op of men zich wel goed bewust is wat het bezoek van koningin Beatrix impliceert. Staat niemand er meer bij stil dat Nederland tot nu toe onze onafhankelijkheidsproclamatie van 17 augusutus 1945, nooit heeft erkend? Voor Nederland bestaat 'Vrij Indonesië' pas sinds de ronde-tafelconferentie van 1949, en dan nog wel zonder Nieuw Guinea.

Een staatsbezoek ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van onze Republiek en een eerbetoon aan het graf van de grondlegger van die republiek is op zich helemaal geen schokkend plan. Het is een goede manier om feitelijk en wezenlijk onze proclamatie van 17 augustus 1945 te erkennen en daarmee een einde te maken aan alle oude vetes en trauma's. Dit is een sterker politiek gebaar dan zonder veel overtuigingskracht te kijven tegen Soeharto. Het is weliswaar niet meer dan een gebaar en daarmee heel je niet in een keer alle diepe wonden, maar een kranslegging in Blitar is een gebaar van een hoog politiek gehalte. Die gelegenheid onbenut laten, en slechts generaal Soeharto hartelijk feliciteren zou niets anders betekenen dan een rechtvaardiging van zijn daden.

Overigens, omdat ik Soekarno persoonlijk goed kende kan ik met alle stelligheid zeggen dat eigenlijk hij, meer nog dan Hatta, en ook meer dan Sjahrir en zeker veel meer dan Soeharto, een grote vriend van Nederland zou kunnen zijn en feitelijk ook was! Want zo revolutionair als hij was, Nederland (en de Nederlandse taal en cultuur) zaten diep in hem verankerd. Zijn eerste kennismaking met de ideeën van de Aufklärung, met democratie en mensenrechten, het kwam allemaal voort uit zijn HBS-jaren met Nederlandse onderwijzers en boeken. In zijn ogen was de Prins van Oranje een grote held. Maar tot aan zijn dood toe, is hij in de Nederlandse pers - en mede door toedoen van politici zoals Luns - bij voortduring zwart gemaakt. Daardoor is hij ook na de overdracht van West Irian nooit uitgenodigd voor een bezoek aan Nederland. Dat is wat ik noem “de grote tragedie der gemiste kansen”. En zelfs tot de dag van vandaag kunnen de Nederlandse media maar weinig sympathie voor Soekarno opbrengen.

Volgend jaar duikt er een nieuwe kans op om definitief een donkere periode af te sluiten. Met het 'Blitar gebaar' op het onafhankelijkheidsjubileum krijgt het staatsbezoek van koningin Beatrix inhoud. Het zal duidelijk zijn dat ik een goede verhouding tussen Indonesië en Nederland op cultureel, sociaal en politiek gebied een warm hart toedraag.