'Voorstel WRR vergt sterke knieën'; Donner over besluitvorming

DEN HAAG, 27 SEPT. Het rapport had twee jaar geleden al klaar moeten zijn, maar dat deert voorzitter J.P.H. Donner van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) niet. Een rapport over infrastructurele besluitvorming komt altijd te laat. Bovendien is de Wet Grote Projecten die de WRR wil niet alleen bedoeld voor zoiets als de Hoge-Snelheidslijn, maar ook voor elektriciteitscentrales en verbrandingsovens. Het gaat om alle projecten die nu verzanden in slecht management, onvoldoende financiering en een onontwarbaar web van regels en wetten.

Uw voorstel zet de huidige gang van zaken op z'n kop. In plaats van aan het einde van de besluitvorming, moet volgens u al in het begin de knoop worden doorgehakt. Denkt u dat politici dat kunnen?

“Het vergt sterke knieën, dat is waar. Maar ik denk dat we het ons niet meer kunnen permitteren om besluitvorming over infrastructuur zo lang op te houden. Uit economisch oogpunt, maar ook omdat we moeten kunnen aansluiten bij infrastructurele beslissingen op het niveau van de Europese Unie. Wat je nu ziet, is dat het systeem politici de kans geeft besluiten voor zich uit te schuiven. De Westerschelde Oeververbinding is daar een goed voorbeeld van. Aan de andere kant is dat soort gedrag politici eigen. Ook een Wet Grote Projecten zal niet kunnen voorkomen dat politici besluiten uitstellen of herroepen. Dat moet ook mogelijk zijn. Als alles helemaal vastlag, zou het systeem te rigide worden.”

Wat is er misgegaan in de besluitvorming over grote projecten?

“De afgelopen jaren hebben we geprobeerd de vele verschillende kanten van een besluit te regelen. Het milieu, de overlast, het landschap, de economische effecten - alles komt op allerlei niveaus aan de orde. Tegelijk verloren we uit het oog dat hierdoor de besluitvorming verbrokkeld raakte. Op diverse momenten in de besluitvorming kregen belanghebbenden vrijwel een vetorecht. Je zou kunnen zeggen dat we zijn vastgelopen in ons denken in deelproblemen. En het rare is: het systeem lijkt wel democratisch, maar door al die kleine stapjes vindt de besluitvorming in feite sluipenderwijs plaats.”

Maar in de Wet Grote Projecten is minder ruimte voor inspraak dan in de huidige wet- en regelgeving.

“Ik denk dat in ons voorstel de democratische controle erop vooruitgaat. Er zijn twee duidelijke momenten waarop burgers van zich kunnen laten horen. Dat is in het begin, wanneer het kabinet laat weten een bepaald plan te willen uitvoeren, en aan het einde, als gemeenten en provincies de details hebben uitgewerkt. Net als nu kunnen er dan hoorzittingen worden georganiseerd en reacties ingestuurd.”

Een verschil is wel dat bijvoorbeeld over de Betuwelijn een uitgebreid plan beschikbaar was, terwijl u de burgers niet meer dan een besluit op hoofdlijnen wilt voorleggen.

“Van een besluit op hoofdlijnen moet je je natuurlijk wel een voorstelling kunnen maken. In een besluit over de Betuwelijn zou bijvoorbeeld moeten staan wat het belang van zo'n spoorlijn is, waar hij ongeveer komt te lopen, wat hij mag kosten en of hij ondergronds of bovengronds wordt gebouwd. Het is beslist niet onze bedoeling de besluitvorming te vergemakkelijken. Waar het de WRR om gaat, is dat er een meer afgewogen besluitvorming komt. Nu wordt een principe-besluit vaak te snel genomen, waarna er een enorme ballast aan juridische structuren aan komt te hangen.”

U wilt ook de financiering al in het begin regelen. Maar de Betuwelijn kost inmiddels drie keer zoveel als een paar jaar geleden, terwijl de kosten van de Hoge-Snelheidslijn zijn verdubbeld.

“Hogere kosten kun je nooit helemaal uitsluiten. Wij willen dat de commissie van onafhankelijke deskundigen die de besluitvorming begeleidt, de beleidsmakers ervoor behoedt dat zij voor een dubbeltje op de eerste rang gaan zitten. Ook dat doet de besluitvorming geen goed.”