Jeltsin stelt in VN verdere verkleining kernarsenalen voor

WASHINGTON, 27 SEPT. Voordat hij naar Washington vertrok voor een topconferentie met president Clinton heeft de Russische president, Jeltsin, gisteren voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York een nieuw verdrag tussen de vijf kernmogendheden voorgesteld tot verdere beperking van de arsenalen kernwapens. Ook stelde hij voor de produktie van verrijkte splijtstoffen voor kernwapens stop te zetten en kernwapenproeven te beëindigen.

In Washington werd voorzichtig op Jeltsins voorstellen gereageerd. Men is in principe niet tegen dergelijke beperkingen, maar wil eerst dat de bestaande wapenbeheersingsverdragen Start I en Start II worden uitgevoerd. “De ontmanteling van het aantal kernwapens aan onze zijde overtreft verre de ontwapening aan hun kant. We moeten eerst het werk aan Start I en Start II afmaken voor we beginnen aan een Start III”, zei een hoge functionaris.

Vandaag en morgen spreken Clinton en Jeltsin elkaar uitgebreid. Het is de vijfde ontmoeting binnen anderhalf jaar tussen Clinton en Jeltsin. Op de agenda staan onder andere plutoniumproduktie en mogelijke illegale handel in plutonium, handel en investeringen, olie-exploratie, de opslag van splijtstoffen, strategische stabiliteit en regionale etnische geschillen.

Jeltsin gaf in zijn VN-toespraak een assertief visitekaartje af. Hij riep op tot een “gedegen, goed doordachte hervorming” van de Verenigde Naties omdat hij vindt dat het huidige veiligheidssysteem van de wereld in ernstige moeilijkheden verkeert. “De wereld heeft dringend een strategie voor de 21ste eeuw nodig, een strategie voor wederzijdse verantwoordelijkheid”, zei hij. Rusland is bereid om in een getekende verklaring permanent troepen beschikbaar te stellen voor toekomstige VN-operaties.

Jeltsin waarschuwde dat andere landen zich niet mogen bemoeien met de veiligheid van de leden van het GOS, de bond van de voormalige Sovjet-republieken. Rusland beschouwt dat gebied als zijn invloedssfeer. “De Russische banden met het GOS zijn strakker dan traditionele betrekkingen. Dit is bloedverwantschap. Pogingen om de tegenstellingen tussen de GOS-staten voor eigen doeleinden te gebruiken zijn extreem kortzichtig”, waarschuwde Jeltsin. Hij zei dat het belangrijk is is om Russisch sprekende minderheden in de GOS-landen te beschermen. Hij noemde de rol van het Russische leger bij het beslechten van conflicten in Georgië, Abchazië en Nagorny Karabach.

Pag.5: 'Vrije hand in GOS'

Volgens een Amerikaanse functionaris is er geen “afspraak”, waarbij Rusland en de VS elkaar de vrije hand geven in de eigen achtertuin. Toch ging Rusland akkoord met een resolutie van de Veiligheidsraad over herstel van de democratie in Haïti, nadat de VS hadden ingestemd met een resolutie over Russische vredeshandhaving in Georgië.

De Amerikaanse regering wil de Russische vredeshandhaving in GOS-landen van geval tot geval bekijken zonder het partnerschap te laten stranden. Vorige week bepleitte een rapport van de Russische inlichtingendienst verdere integratie van de GOS-landen. Een hoge Amerikaanse functionaris zei afgelopen week dat Washington geen bezwaar heeft tegen vrijwillige militaire en economische integratie van de GOS-landen, “zolang Rusland respect heeft voor de onafhankelijkheid van de andere landen”.

Een hechte defensieband binnen het GOS zou op den duur op gespannen voet kunnen staan met het partnership for peace-programma van de NAVO. Formeel geeft deze status op termijn recht op lidmaatschap van de NAVO. Maar nu de werkelijke belangentegenstellingen zich na een periode van binnenlands politieke chaos in Rusland steeds verder uitkristalliseren, zijn de Amerikaanse functionarissen afhoudend geworden over een Russisch lidmaatschap. “In ieder geval niet gedurende de komende vijf jaar”, zei een hoge functionaris twee weken geleden.

De Amerikanen willen Rusland economisch helpen, door hulp van andere landen en internationale instellingen te coördineren. Zelf geven de VS, zeker vergeleken bij de EU en Duitsland, betrekkelijk weinig. Er is sinds 1992 3,6 miljard dollar aan Amerikaanse leningen en giften naar Rusland gegaan. De Amerikaanse minister van financiën, Lloyd Bentsen, beloofde Rusland 16 miljard dollar van de Wereldbank en het IMF, als het de economie drastisch hervormt. Toch zijn Amerikaanse functionarissen redelijk tevreden over de verbeteringen in de Russische economie. “De Russische hervormingen laten resultaat zien en het beleid van president Clinton helpt”, aldus Bentsen in een toespraak. “Ik zie Westerse investeerders geld steken in Rusland op een schaal die nog niet eerder is vertoond.”

De Amerikaanse regering is in haar contacten met Rusland meer pragmatisch geworden en minder afhankelijk van de persoon van Jeltsin. De Russische premier Tsjernomyrdin is in aanzien gestegen in Washington. Met hem valt goed zaken te doen over investeringen en samenwerkingsakkoorden.