Jeltsin en Clinton

BEGIN DIT JAAR WAS president Clinton op visite in een Moskou waar de gewelddadige gebeurtenissen rondom het Witte Huis nog vers in het geheugen lagen. De tijd bleek rijp voor een herbevestiging van het toezicht dat de Verenigde Staten sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie over het beheer van de nucleaire bewapening van Rusland en andere voormalige Sovjet-republieken hebben uitgeoefend. Tijdens dat bezoek kwam een nieuwe verklaring tot stand waarin Rusland en de Oekraïne elkaar ten overstaan van de Amerikaanse president plechtig beloofden hun geschillen over de nucleaire bewapening op te lossen en oprecht mee te werken aan de tenuitvoerlegging van de bestaande overeenkomsten.

Gisteren heeft president Jeltsin in zijn rede voor de Verenigde Naties een poging gedaan de geschiedenis te doen herleven. Hij pleitte, zoals in de betere dagen van de Sovjet-Unie de toenmalige leiders gewoon waren te doen, voor een verdere ontmanteling van de nucleaire arsenalen, voor een volledig verbod op kernproeven en voor een uiteindelijke liquidatie van alle kernwapens in de wereld. Maar de Amerikanen wachten nog steeds op een finale uitvoering van de in januari herbevestigde overeenkomsten. Het Russische parlement moet bijvoorbeeld nog tot behandeling en eventuele goedkeuring overgaan.

Met zijn opmerkingen over de atoomwapens heeft Jeltsin zich onder de Amerikaanse suzereiniteit uitgewerkt en tegelijkertijd ten opzichte van de Verenigde Staten een positie van gelijkwaardigheid ingenomen. Nieuwe onderhandelingen en een zicht op nieuwe verdragen zouden de bestaande verdragen en de gebrekkige en stagnerende uitvoering daarvan, inbegrepen het weglekken van kennis en kernmateriaal naar derde landen, op het tweede plan doen belanden. Niet langer staat dan de Russische staat van dienst in het middelpunt van de belangstelling, maar de mate waarin de Amerikanen het veronderstelde heil van de mensheid tot hun prioriteit maken. Op resultaat gerichte politiek maakt plaats voor ouderwets, op propagandistisch gewin gericht opportunisme.

Dat Jeltsin een nieuwe weg bewandelt, valt eveneens op te maken uit de robuuste manier waarop hij de Russische betrekkingen met de andere voormalige Sovjet-republieken aan de orde stelde. De Russische interventies daar zijn heilzaam, meende Jeltsin. Zie: Moldavië, Georgië, Nagorny Karabach en Tadzjikistan. Er is volgens hem alles voor dat de wereld dat nu maar eens erkent. (Wat overigens met betrekking tot Georgië door de Veiligheidsraad met zoveel woorden is gedaan). Ten slotte is het naar de zienswijze van de Russische president vanzelfsprekend dat Moskou de zorgen van de Russische minderheden in de verschillende buurlanden tot de zijne maakt.

JELTSIN IS VANDAAG de gast van Clinton. In de personele bezetting op de top is sinds het januari-overleg in Moskou geen wijziging gekomen. Maar de posities zijn wel degelijk ten opzichte van elkaar verschoven. Was Clinton destijds nog de suikeroom die met daden van goede wil tot vrijgevigheid moest worden verleid, nu tracht Jeltsin zich voor te doen als de zelfbewuste leider van een grote mogendheid die haar plaats in de wereld kent en verdient. Niet langer vraagt Jeltsin de overheden der rijke landen om steun, hij wees deze week een Amerikaans gehoor van investeerders op de unieke kansen die zij tot dusver in Rusland hadden laten liggen.

Clinton, de gast in Moskou, had toen zojuist de NAVO aangespoord tot militair optreden in Bosnië. Clinton, de gastheer in Washington, wordt geplaagd door een reeks hele en halve mislukkingen en teleurstellingen, zowel in zijn binnenlandse als in zijn buitenlandse politiek. Jeltsin mag dan voorgeven niet te weten waar Haïti ligt, van de toestand waarin zijn gesprekspartner zich bevindt is hij uitstekend op de hoogte.