Congres blokkeert hervorming ziektekostenverzekering; Clintons plannen halen het niet

WASHINGTON, 27 SEPT. De leider van de Democratische meerderheid in de Senaat, senator George Mitchell, heeft gisteren de plannen van president Clinton voor hervorming van de ziektekostenverzekering definitief ten grave gedragen. “Het is duidelijk dat de hervorming van de gezondheidszorg dit jaar niet kan worden uitgevoerd”, zei hij. Clinton zwoer gisteren dat hij zijn missie “om iedere Amerikaan te verzekeren en om de kosten van de gezondheidszorg te beheersen” niet zal opgeven. Precies een jaar geleden kwam hij met een voorstel tot grootscheepse hervorming van de ziektekostenverzekering.

Mitchell zei dat obstructie door de Republikeinse minderheid in de Senaat er de oorzaak van was dat hij in de resterende twee weken zittingstijd geen wetsvoorstel voor hervorming erdoor kan krijgen. “Vorige week zeiden de Republikeinse leiders van beide huizen hardop wat hun collega's fluisterden: ze zullen elke wetgeving over gezondheidszorg boycotten voor dit jaar, bescheiden of niet, door beide partijen gesteund of niet”, aldus een zwaar teleurgestelde Mitchell. De Republikeinen hadden gedreigd de ratificatie van het GATT-wereldhandelsverdrag te blokkeren als er ook een wet over de ziektekostenverzekering op de agenda zou komen. Op 8 november zijn er verkiezingen voor het Congres en de Republikeinen willen dat Clinton tot die tijd zo min mogelijk bereikt.

Clinton is de derde president die hervormingsplannen op dit terein ziet mislukken. De Democratische president Truman kreeg in 1948 zijn plannen voor een algemene ziektekostenverzekering er niet door. De Republikeinse president Nixon deed in 1974 nog een poging, maar toen was zijn macht door het Watergateschandaal al te ver afgebrokkeld.

Hillary Clinton, gedeprimeerd over negatieve publiciteit en over de vruchteloosheid van anderhalf jaar hard werken aan het stelsel van de ziektekostenverzekering, heeft zich tijdelijk uit het publieke leven teruggetrokken. Waarschijnlijk zal volgend jaar het nieuw gekozen Congres zich zetten aan kleine hervormingen. “Ik houd ze aan hun woord”, zei Clinton over de Republikeinen, die dan misschien in een of beide huizen de meerderheid hebben.

Het is de meeste Amerikanen nog steeds niet duidelijk wat voor hervormingen Clinton precies heeft voorgesteld. Het Amerikaanse verzekeringsstelsel, dat beperkte regelingen voor armen en gepensioneerden kent, is nogal ingewikkeld. Clinton begon dan ook niet met een onbeschreven blad, zoals president Franklin Roosevelt, die in 1935 voor dankbare kiezers de Amerikaanse AOW invoerde. De Verenigde Staten hebben een hoog ontwikkelde gezondheidszorg, die een zevende van het nationaal produkt beslaat, maar lang niet iedereen kan daar nu terecht.

Veel gevestigde belangen, zoals verenigingen van artsen, specialisten, ziekenhuizen en de farmaceutische industrie kwamen in opstand tegen Clintons hervormingsplannen. Lobbyisten hebben honderden miljoenen dollars aan televisie-advertenties en campagnebijdragen besteed om Clintons voorstellen tegen te houden. In een lawine van apocalyptische televisiereclames over de rantsoenering van gezondheidszorg raakte het publiek het laatste restje solidariteit met de onverzekerden kwijt.

Ook was het publiek er niet van overtuigd dat er een crisis heerste. Het merendeel van de 39 miljoen onverzekerde Amerikanen is jong en dus niet vaak ziek. Armen kunnen altijd zonder te betalen worden behandeld in ziekenhuizen. De kosten daarvan worden omgeslagen over de betalende patiënten. Maar vaak komen armen pas als hun ziekte ver is voortgeschreden. Van preventieve zorg is geen sprake. Anderzijds is de gezondheidszorg voor armen soms nodeloos duur. Het hele arsenaal van eerste hulp, röntgenfoto's, pillen, specialisten, wordt op hen losgelaten, terwijl een huisarts met een eenvoudig onderzoek zou kunnen volstaan.

Hillary Clinton maakte de hervorming er niet gemakkelijk op door begin vorig jaar de plannen met een geheime werkgroep van 400 specialisten en academici op te stellen. Het resultaat, een gedetailleerd stuk van 1400 bladzijden, maakte het publiek wantrouwig. Het plan droeg de werkgevers op de premie te betalen en voorzag in grote consumentenorganisaties, die met zorgverleners onderhandelen over prijs en kwaliteit. Er was geen goede kostenraming. De schattingen varieerden tussen de 20 en 150 miljard extra overheidsuitgaven. Functionarissen van het ministerie van financiën werden buiten de plannen gehouden. Het Amerikaanse Congres werd pas later ingeschakeld. Het bleef onduidelijk wie - naast de werkgever - de kosten voor de uitbreiding van de verzekering moest betalen. De propaganda speelde in op de angst dat in het nieuwe “gesocialiseerde stelsel” de klant niet meer koning zou zijn en zijn eigen dokter niet meer zou mogen kiezen.

In januari zakten de Clintons weg in het Whitewater-schandaal en zo werd het politieke schema voor het plan in de war gegooid. Rond mei dit jaar raakte het plan van Clinton vast in het Congres. Toch verzekerden Mitchell en andere Democratische leiders Clinton dat zij het nog zouden kunnen redden. Clinton ging daarom te laat over tot het zoeken naar compromissen. De belofte tot algemene dekking had hij zonder veel politieke kosten in mei kunnen verlaten omdat de meeste Amerikanen er toen zelf niet meer in geloofden.

Door de opleving van de economie maken minder Amerikanen zich zorgen over het verliezen van hun ziektekostenverzekering. Veel kiezers uit de middenklasse wensen alleen gedeeltelijke hervorming. Iedereen is het erover eens dat verzekeraars hun cliënten niet mogen laten vallen als ze zwaar ziek worden, zoals nu gebeurt. Ook invaliden of mensen met hogere risico's moeten zich kunnen verzekeren. Werknemers moeten hun verzekering naar hun volgende baan kunnen meenemen.

Clintons hervormingsplannen hebben reeds enorme verschuivingen in de gezondheidszorg veroorzaakt. Veel bedrijven en dokteren hebben op de invoering geanticipeerd. Tweederde van de Amerikanen is nu aangesloten bij een Health Maintenance Organization, die groepen doktoren en ziekenhuizen onder contract heeft en onderhandelt over prijzen van geneesmiddelen. Een paar jaar geleden was dat nog slechts eenderde van de Amerikanen. Sommige Health Maintenance Organizations bieden een minimumpakket dat ook Amerikanen met lagere inkomens zich kunnen veroorloven. Toch wordt verwacht dat de kosten weer sneller zullen stijgen door vergrijzing en door het arbeidsintensieve karakter van de gezondheidszorg. Dan komt hervorming van de gezondheidszorg weer hoger op de agenda van president Clinton - of van zijn opvolger.