Clichématige schildering van de opgewekte kleurling

Afro Caribe Festival. Gezelschap: Alvin Ailey American Dance Theater. Programma: The Winter in Lisbon; choreografie: Billy Wilson; muziek: Dizzy Gillespie. Dance at the Gym; choreografie: Donald Byrd; muziek: Mio Morales. Revelations; choreografie: Alvin Ailey; muziek: traditionele spirituals en gospelsongs. Gezien: 22/9 Rotterdamse Schouwburg, Rotterdam.

In het kader van het Afro Caribe Festival trad het Alvin Ailey American Dance Theater eenmalig op in Rotterdam. Het meer dan 35 jaar oude gezelschap bezocht ons land voor het laatst in 1988. In december '89 stierf de oprichter, de zwarte jazzdans-pionier Alvin Ailey. Kort daarna werd Judith Jamison, jarenlang een befaamde soliste bij het gezelschap, benoemd tot artistiek directeur. Het zou een goede gelegenheid zijn geweest om de verouderde, artistieke koers bij te stellen. Maar Jamison verkiest door te gaan in de stijl van haar voorganger, waardoor de kans op verdere ontwikkeling onbenut blijft.

Ailey was een choreograaf die de jazzdans combineerde met moderne danstechnieken en zijn onderwerpen ontleende aan de geschiedenis van de zwarte bevolking in Amerika. Een sprekend voorbeeld van die combinatie is de danssuite Revelations (1960), waarin hij zijn ervaringen verwerkte als leerling van een zondagsschool in het conservatieve Texas. Het ballet behoort tot het ijzeren repertoire van de groep en bracht ook deze keer weer het publiek tot uitbundig enthousiasme.

Het gezelschap heeft echter ook een sterke band met een andere Amerikaanse traditie, de showbusiness. Zowel dansers als gastchoreografen werken soms mee aan musicals en shows op Broadway. Billy Wilson bijvoorbeeld, waarvan The Winter in Lisbon (1992) werd gebracht. Wilson, hier bekend als solist bij Het Nationale Ballet in begin jaren zestig, maakte in zijn geboorteland onder meer naam als choreograaf van de musicals Bubbling Brown Suggar en Guys and Dolls. Hij stierf deze zomer aan Aids.

Wilsons The Winter in Lisbon begint met een vaardig gemaakte choreografische compositie voor het ensemble waarbij je je een bezoeker waant in een rokerige nachtclub met hitsige klanten. Vervolgens verplaatst de handeling zich naar de straat, bevolkt met viriele jongens en zorgeloze meisjes. Dan richt de blik zich op de dansers Toni Pierce en Don Bellamy in een, in technisch opzicht veeleisend, duet dat sterke associaties oproept met de reclamespot: 'Hebt U zin in een erotisch nummer? Bel dan 06...'. Waarna Wilson weer verder gaat met zijn clichématige schildering van de opgewekte kleurling.

Dance at the Gym (1991) van Donals Byrd begint met een electrificerende dans van Lydia Roberts tegenover vier mannen. Het hoge tempo, de haarscherpe isolaties van de verschillende lichaamsdelen geven de indruk dat het deze keer goed zal gaan.

En als die mannen twee paren vormen die simultaan een duet uitvoeren waarin vernuftig tilwerk en flamboyant hoge sprongen zijn verweven, dan denk je zeker te wéten dat het de choreograaf gelukt is iets uitzonderlijks te maken. Des te groter is de teleurstelling als daarna blijkt dat Byrd zijn 'fascinatie voor populaire cultuur' geen vorm heeft kunnen geven en weer vervalt in een sexy ogend bewegingsidioom.

Op vijf oudere danseressen na is de samenstelling van het tableaux veranderd. De nieuwe ploeg dansers van het Alvin Ailey American Dance Theater doen je, door hun tomeloze energie, hun kracht, snelheid, wendbaarheid en (meestal) uitstekende techniek, bijna vergeten dat het getoonde werk van Billy Wilson en Donald Byrd geen reclame is voor zwart Amerika. Aan hen is de ontwikkeling van de jazz- en moderne dans voorbijgegaan.