'Waar staat geschreven dat defensief voetbal meer punten oplevert?'

Het Nederlands elftal was de afgelopen zomer vaak onderwerp van discussie. DICK ADVOCAAT kreeg positieve maar toch ook negatieve kritiek. Hij weet nu pas echt wat de baan van bondscoach inhoudt. “Je kunt op zo'n toernooi lelijk op je gezicht gaan.”

De spelers en het begeleidingsteam van het Nederlands elftal werden na de terugreis uit Amerika op 11 juli als helden ontvangen op Schiphol. De groep aanwezige voetbalfanaten was niet helemaal representatief voor de opvatting van het volk over de prestaties van Oranje op het WK. Nadien hebben velen de publieke opinie verder negatief beïnvloed. Daar deden vooral de media hard aan mee. Maar ook Ruud Gullit en Johan Cruijff bagatelliseerden de prestatie van het Nederlands elftal. Dick Advocaat heeft met die tegenstellingen leren leven. Na het wereldkampioenschap, zijn eerste grote evenement als verantwoordelijk bondscoach, weet hij als geen ander wat zijn functie werkelijk inhoudt. Iedereen kijkt over zijn schouder mee. Iedereen bemoeit zich met zijn werk. Tien miljoen geïnteresseer- den, tien miljoen verschillende meningen. “Ik heb nu een idee gekregen wat Leo Beenhakker gevoeld moet hebben in 1990”, zegt hij aan het einde van zijn eerste grote interview na het WK. “Je kunt op zo'n toernooi als bondscoach lelijk op je gezicht gaan.” Als hem volgens zijn opvatting onrecht wordt aangedaan, kan Advocaat inwendig koken van woede, maar uiterlijk blijft hij onbewogen als een diplomaat. “Ik zal de mensen die mij onheus bejegenen wél ingetogen te woord staan. Maar eigenlijk heb er ik niet zo'n moeite mee dat iedereen zich met mijn werk bezighoudt. Het Nederlands elftal is van het volk, de trainers, de pers en de voetballers. Zo'n sfeer rondom het WK beschouwde ik als een leuke vorm van betrokkenheid. Een hoogtepunt van iedere interland vind ik nog steeds als de volksliederen worden gezongen. Het gaat me echter wel een beetje tegenstaan dat ik me altijd moet verdedigen. Je kunt nooit zeggen wat je wilt. Je moet je altijd op de vlakte houden.”

Hoewel Oranje intussen de weg naar het EK van 1996 in Engeland heeft ingeslagen, ligt het WK in de Verenigde Staten nog vers in het geheugen. Op de vraag of hij fouten heeft gemaakt op dit toernooi, hoeft Advocaat niet lang na te denken. “Dat zal best zijn gebeurd. Maar in ieder geval hebben fouten van mij geen consequenties gehad voor het resultaat in de wedstrijd. Laten de spelers nu maar zeggen wat ze ervan hebben gevonden. De groep bepaalt zelf wel wat er naar buiten komt. Positief of negatief. Alle coaches hebben daar op de toppen van hun tenen moeten lopen. Het hoogtepunt op een congres voor coaches in Zweden deze week, vond ik het relaas van de Zwitserse bondscoach Roy Hodgson. Die liet werkelijk geen spaan heel van zichzelf. Hij had werkelijk alles fout gedaan.”

Een week na het WK zat Dick Advocaat al weer als coach op de bank tijdens het EK voor junioren in Spanje. Bij zijn terugkeer in Nederland werd hij geconfronteerd met de kritiek van Johan Cruijff op de prestaties van Oranje. De trainer van Barcelona ontzag Advocaat, maar met de constatering dat het Nederlands elftal niet voor de wereldtitel was gegaan, kwam hij wel op het werkterrein van de bondscoach. “Ik ben het vaak met Johan eens, in dit opzicht echter niet. Aan de motivatie heeft het zeker niet gelegen. We hebben vanaf het trainingskamp in Nederland steeds gezegd: we willen de eerste prijs, dat is de wereldtitel. Met al het andere nemen we geen genoegen. Iedereen wilde kampioen worden. Iedereen heeft getracht het beste te geven dat in zijn vermogen lag. Dat lukt natuurlijk niet altijd. Als alle spelers in vorm waren geweest, had je in de finale gestaan. En op een gegeven moment heeft het natuurlijk ook met kwaliteiten te maken. Haal Romario weg bij Brazilië en er blijft een elftal over dat net zo sterk is als het Nederlands elftal. Wij moesten het meer hebben van het collectief. Gezien de omstandigheden was ik niet ontevreden over het WK. Dat anderen dat alleen zijn als je wereldkampioen wordt, dat is dan voor hun rekening.”

Namen van spelers die in zijn ogen onder de maat zijn gebleven, wil Advocaat niet noemen. Maar we kunnen ze zelf wel invullen: Frank de Boer, Ronald Koeman, Frank Rijkaard en Jan Wouters. Daar zitten dus drie oudgedienden bij. “Ronald Koeman heeft alleen tegen Saoedi-Arabië heel slecht gespeeld. Daarna heeft hij de draad weer aardig opgepakt. Maar Ronald en ook Jan Wouters hadden last van de warmte. In de laatste fase van de wedstrijd tegen België konden ze het ene been niet meer voor het andere krijgen. Dat Ronald bij Barcelona veel vaker scoort uit vrije trappen dan in het Nederlands elftal, heeft ook met de samenstelling van de teams te maken. Barcelona bezit voorin individuele spelers als Stoitsjkov en Romario, waardoor het team heel vaak tegen een free kick aanloopt. Na de training oefende Ronald altijd op vrije trappen en dan vlogen ze er achter elkaar in.”

“Rijkaard heb ik voor de wedstrijd tegen Marokko gepasseerd omdat hij tegen België onvoldoende speelde. En verder verwachtte ik voor hem een lichtvoetige directe tegenstander. Dat Jan Wouters niet op Bebeto kon spelen, vind ik nog steeds een onbegrijpelijke redenering. Met hem hadden we in balbezit nog een goede kracht. De eerste helft heeft hij Bebeto geen kans gegeven. Maar zelfs de beste verdedigers gaan toch een keer het schip in tegen Romario en Bebeto. En als je een meter achter ze ligt, haal je ze nooit meer in. Verder blijf ik erbij dat we die wedstrijd mede verloren hebben door twéé buitenspeldoelpunten. De pass op Bebeto bij de eerste treffer had ook al afgefloten moeten worden. Ze zouden die nieuwe regel moeten aanpassen. Als je terugloopt uit buitenspelpositie: doorspelen. Maar sta je stil, dan affluiten. Want dan kun je zo weer omdraaien en naar het doel toe lopen, zoals Romario deed.”

Dat de naweeën van het WK nog lang niet zijn weggeëbd, ondervond onlangs ook Ruud Gullit. In het Olympisch Stadion werd hij bij balbezit geconfronteerd door een striemend fluitconcert. Advocaat heeft er met afgrijzen naar zitten kijken. “Het is vervelend dat iemand die zoveel voor het Nederlandse voetbal heeft betekend zo wordt neergesabeld. Ik heb geen rancune ten opzichte van Ruud. Het respect voor de voetballer Gullit blijft. Hoewel ik het nog steeds jammer vind dat hij niet duidelijker is geweest in zijn motivatie voor zijn vertrek uit het trainingskamp. Een voetballer met zoveel kwaliteiten gaat toch niet weg om de tactiek van een trainer? Dat hij door de selectie niet is ontvangen als de ster van Sampdoria, heeft misschien wel meegespeeld. Maar dat mag hij dan niet afschuiven op de trainer. Ruud Gullit is juist een van die spelers die bepalen of je in de finale komt of niet. Hij is een scorer. En van die spelers heeft het Nederlands elftal er momenteel te weinig. We hebben nu alleen Dennis Bergkamp die regelmatig doelpunten maakt.”

Wat betreft het spitsenprobleem heeft Advocaat nog steeds hoop op de terugkeer van de chronisch geblesseerde Marco van Basten. “Met die nieuwe operatie heeft hij onlangs toch blijk gegeven van een enorme wil om weer op het hoogste niveau te spelen. Als hij fit is, ben ik ervan overtuigd dat dat binnen twee maanden weer lukt. Door zijn inzicht, techniek, lichaamsbouw. Marco is een complete speler.” Tot dat, bijna wonderbaarlijke moment, zal Advocaat met alternatieven moeten werken. Hij kampt ook nog eens met het probleem dat Ronald de Boer bij Ajax is omgevormd tot rechtshalf. “Ik blijf er naar streven om spelers op te stellen op posities die ze ook bij hun club innemen. Ronald speelt liever vanuit het midden omdat hij dan het spel voor zich heeft. Ik vind hem een jonge talentvolle speler, maar voor de rechtshalfpositie heb ik natuurlijk Aron Winter al. Misschien moeten we door het spitsenprobleem wel gaan werken aan een ander Nederlands elftal. Hoewel ik ook buiten de selectie spelers zie die eraan komen voor de punt van de aanval.”

Bij de eerste interland na het WK, het EK-kwalificatieduel tegen Luxemburg, vestigde Advocaat niet de indruk met nieuw materiaal aan de slag te willen gaan. Hij streepte van zijn oude groep alleen de spelers weg die bedankten en hield zo een groep van zestien namen over. Toch deed hij dat heel bewust. Spelers als Verlaat, Cocu, Van Hooijdonk en Davids zijn wel degelijk meegewogen. “Wat moet ik met Verlaat als ik Danny Blind heb voor de libero-positie? Blind is nog steeds geschikt voor iedere Europese topploeg. Iedereen roept altijd maar wat namen, maar dat is niet reëel. Je moet een speler drie, vier wedstrijden volgen zoals wij dat doen. Dan kom je tot de conclusie dat de genoemde alternatieven niet bewezen hebben dat ze beter zijn dan de spelers die er nu in staan. Als ik de beste niet in Oranje opstel, zou ik mezelf en het elftal duperen. Edgar Davids speelde een goede wedstrijd tegen Milan. Hij voetbalt met veel meer drang naar het doel dan Numan en Witschge. Soms heb ik echter ingetogen voetballers nodig op de linkshalfplaats.” In de wedstrijd tegen Luxemburg stonden bij Oranje nog niet de nieuwe leiders op. Ook Aron Winter kon de ploeg allerminst op sleeptouw nemen. “De kritiek op Aron in deze wedstrijd vond ik niet terecht. Hij voerde zijn taak goed uit. Hij heeft zich ondergeschikt gemaakt aan het elftal. Met zijn eigen spel had hij anderen voor de voeten gelopen. Wel moet Aron nog bewijzen dat hij continu een topper is voor Oranje. Dat geldt ook voor de andere spelers. Leiders als Koeman, Wouters en Rijkaard zijn er niet een, twee, drie. Hun opvolgers hebben ook nog niet de internationale reputatie. Dat zal in het komende kwalificatietoernooi moeten groeien.”

Ook in verdedigend opzicht blijft Advocaat hetzelfde evangelie prediken als de afgelopen jaren. Dus een driemans-defensie met twee stoppers en een libero erachter. Dat deze strategie op het WK nog weleens een wankele basis was, heeft hem niet van gedachten doen veranderen. “Nogmaals, dat had te maken met het feit dat sommige spelers niet bij machte waren hun tegenstanders af te stoppen. Aan de tactiek heeft het ook op het WK niet gelegen. Als wij goed functioneren, druk kunnen maken en domineren op de helft van de tegenstander, is ons concept het mooiste dat er bestaat. Waar staat geschreven dat defensief voetbal meer punten oplevert? Nergens. Ik houd niet van cijfertjes, maar van de 23 wedstrijden die Oranje de afgelopen jaren heeft gespeeld, hebben we er slechts vijf verloren. Barcelona ging toch ook niet ineens het aanvallende concept veranderen na die 4-0 nederlaag tegen Milan? Als je verantwoord aanvalt zoals Ajax en het Nederlands elftal, levert dat betere resultaten op. Op het WK wissel ik in de rust tegen België een spits voor een middenvelder. Het stond 0-0, we verliezen met 1-0. Tegen Brazilië breng ik Ronald de Boer in als extra spits. We gaan vanaf dat moment fantastisch voetballen en komen op 2-2. Wat is dan wijsheid? Als die vrije trap er niet in gaat, had Brazilië het nog heel moeilijk gekregen. Ik ben een fan van Ed de Goey, maar bij dat schot van Branco ging hij niet helemaal vrijuit.”

Op 12 oktober wacht Oranje de volgende interland tegen Noorwegen. In Oslo ging het team van Advocaat aan het begin van de vorige kwalificatiereeks met 2-1 onderuit. Een gewaarschuwd man telt voor twee. “Frank de Boer en Ronald Koeman maakten toen wat slippertjes, anders hadden we gelijk gespeeld. We gaan nu voor de winst. Al getuigt het niet van realiteitszin door te denken dat het Nederlands elftal wel even over elk land heenrolt. Dat wordt hier nog te vaak gedacht. Sampdoria en La Coruna verloren vorige week in de Europa Cup ook van Noorse clubs. Om maar even aan te geven dat dit soort landen best kan voetballen. De laatste keer in Oslo speelden we trouwens in een 4-4-2-opstelling. En we verloren.”