Turkije; Ottomaanse gevoelens in het moderne Turkije

ANKARA, 24 SEPT. Turkse mannen hebben een speciale band met hun paard, hun wapen en hun vrouw(en). Volgens een politieman op het vliegveld van Ankara zijn het gevoelens die bij het Ottomaanse tijdperk horen. “Maar om nu te beweren dat door de modernisering van Turkije die emoties volkomen uit de tijd zijn geraakt, is te veel gezegd.”

Vooral de laatste jaren geven Turkse mannen weer triljoenen lira's uit aan één van die drie kostbaarheden: een wapen. Turkse kranten melden in zorgelijke artikelen dat - met gepensioneerde militairen en politieagenten meegerekend - één op de 60 Turken inmiddels in het bezit is van een revolver. Als reden wordt aangevoerd dat de samenleving steeds onveiliger wordt. Maar het is tevens een welkom alibi om een oude liefde weer op te pakken.

Vooral juweliers, journalisten, aannemers, handelaars, benzinestationhouders en kassiers schaffen een pistool aan. En als het aan de Turkse minister van defensie, Mehmet Gölhan, ligt, worden binnenkort de onderwijzers aan dit rijtje toegevoegd. Na de, aan de Koerdische Arbeiders Partij (PKK) toegeschreven, moord op zes onderwijzers eerder deze maand in het zuidoosten van het land, suggereerde hij dat de staat het onderwijzend personeel daar van wapens moet voorzien. “Misschien kunnen ze zich nog steeds niet adequaat verdedigen, maar ze zijn dan in ieder geval in staat een paar terroristen neer te schieten.” In Erzincan, in het noordoosten, zijn de plaatselijke autoriteiten inmiddels tot actie overgegaan: aan de eerste 40 onderwijzers is een Kalasjnikov uitgedeeld.

Alleen al in Istanbul lopen 12.680 burgers met een wapen op zak rond, terwijl nog eens 50.891 een vergunning hebben om een pistool in hun huis of auto te houden. In heel Turkije bezitten 362.000 mensen een wapenvergunning, waarvan meer dan de helft ook gemachtigd is om een revolver te dragen. “Met een wapen op zak voel ik me veiliger”, zegt een journalist, “maar nieuwsgierigheid speelt ook een rol.” Tientallen van zijn collega's zijn in de afgelopen jaren vermoord. De merendeels onopgehelderde aanslagen hadden niet alleen plaats in het Koerdische zuidoosten van het land, waar de PKK en het Turkse leger in een guerrilla-oorlog zijn verwikkeld, maar ook in het westen. Als reactie hierop schaften 282 persmensen in Istanbul zich in de afgelopen drie jaar een pistool aan. Een juwelier uit Bakirköy in Istanbul meent dat het inbrekers afschrikt als duidelijk zichtbaar is dat de eigenaar van het goud waarop ze het gemunt hebben, een wapen draagt. “Het is de enige manier om mijn bezit veilig te stellen.”

Het was de voormalige premier en president Turgut Özal die in de jaren tachtig met zijn liberale ideeën een eigen stempel op de snel veranderende Turkse samenleving drukte. Zo was hij een voorstander van het zo weinig mogelijk aan banden leggen van het wapenbezit. In augustus 1990 werd de import van revolvers vrijgegeven. Het aan de staat gelieerde Instituut voor Apparaten en Chemische Industrie werd met de invoer, verkoop en produktie van revolvers belast. Door in het nog nauwelijks geïndustrialiseerde Zwarte-Zeegebied wapenfabrieken te vestigen, hoopte Özal tevens de werkgelegenheid in deze regio te bevorderen. Maar de enige fabriek in Turkije die pistolen op de markt brengt, is nog steeds die van Kirikkale, even ten oosten van Ankara. Ze zijn ook het goedkoopst: ruim 1000 gulden. Geïmporteerde merken als de half-automatische 9 mm Smith & Wesson of Browning kosten drie tot vier keer zoveel.

Ondertussen is het vliegtuig uit Diyarbakir, de grootste stad in het Koerdische zuidoosten, in Ankara geland. Zo'n 30 mannen en één vrouw verzamelen zich voor het politie-kantoor in de aankomsthal van het vliegveld. Hier krijgen ze hun wapen terug, dat ze bij vertrek in Diyarbakir moesten inleveren. De pistolen zijn apart in plastic tasjes verpakt en voorzien van een nummertje. “En in het vliegtuig worden ze in een afgesloten ruimte opgeborgen”, laat de politieman met enige nadruk weten.

De wapenbezitters zijn voor het merendeel politie-agenten of militairen die met verlof zijn. Een handelsman zegt dat hij zonder wapen zijn geld niet meer veilig kan vervoeren. Anderen willen slechts kwijt dat de situatie in het zuidoosten hen ertoe dwong een revolver te kopen. De vrouw in de rij, een politie-agente, wacht tot de mannen zich om hun bagage bekommeren. “Mooie woorden, maar genegenheid is de belangrijkste drijfveer voor de meeste mannen om een wapen aan te schaffen”, vindt ze.