Hollands Dagboek

K. Terry Dornbush (1933, Atlanta, Georgia) is sinds maart van dit jaar ambassadeur van de Verenigde Staten in Nederland. Hij maakte carrière in de financiële wereld en was politiek actief voor de Democratische Partij. De afgelopen week trad Dornbush op als vertegenwoordiger van president Clinton bij de bijeenkomsten ter herdenking van de bevrijding van Zuid-Nederland. Dornbush is getrouwd met Marilyn Pierce Dornbush en heeft drie volwassen kinderen.

Maandag 12 september

Om zes uur op. Aankleden voor de werkdag. Voormalig ambassadeur Paul Bremer III - Jerry - en zijn vrouw zijn zojuist aangekomen. Marilyn en ik laten hun de residentie en de nieuwe schilderijen zien; zij wilden natuurlijk de veranderingen zien. Ze zijn erg onder de indruk van de schilderijen van Garry Melchoirs, een Amerikaanse schilder die van 1894 tot 1912 in Nederland heeft gewoond en die schilderde in de Nederlandse stijl. Ik bespreek met Jerry de herdenkingsceremonies van de twee volgende dagen en de mogelijke onderwerpen die onze Nederlandse gasten zouden willen opbrengen tijdens het diner dat ik vanavond voor hun geef. Dan naar de ambassade voor de gewoonlijke maandagochtend 'country team'-vergadering waar alle belangrijke zaken worden besproken. Dan een briefing van een historicus gespecialiseerd in Nederlandse militaire aangelegenheden, over Amerikaanse militaire operaties in het zuiden van Nederland die in september 1944 begonnen. Ik prop er ook nog een Nederlandse les tussen.

Vanmiddag moet ik mijn speech voor vanavond voorbereiden. Nog wat afzeggingen op het laatste moment: snel weer de tafelschikking aanpassen. Gmelich Meijling en ik praten over de aankomende herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog; hij is er net zo intensief bij betrokken. Hans Dijkstal vertelt een goed verhaal over een foto in de krant van vanochtend: Hans speelde saxofoon al voor Clinton, maar Clinton werd het eerst president! Iedereen aan tafel barst in lachen uit. Tijdens de koffie heb ik een serieus gesprek met Hans van den Broek die zijn ongenoegen uitspreekt over de wens van het Amerikaanse Congres om het wapenembargo tegen de moslims in Bosnië op te heffen. Wij praten over zijn toekomst.

Dinsdag

Zit al vroeg op de hometrainer en moet nog inpakken ook. Mijn tweede man op de ambassade is net terug van Bolivia en ik neem de zaken met hem door die zich hebben voorgedaan tijdens zijn afwezigheid en de zaken voor de week.

Vertrek naar Margraten. We komen voor de ceremonie van 14.30 uur in een modern en mooi gemeentehuis. Burgemeester Van Hassel stelt mij voor aan de wethouder, het bestuur en aan kolonel Shoman. Hij heeft 'Crosses in the Wind' geschreven, over Margraten. Er is nu een Nederlandse vertaling die aan Shoman wordt aangeboden en aan mij. De burgemeester grapt dat ik het met mijn 'vergaarde kennis van de Nederlandse taal' wel zal kunnen lezen. “Ik hoop het”, antwoord ik en de menigte lacht.

Op naar de begraafplaats voor een kranslegging door mij namens de V.S., en door anderen namens hun verschillende organisaties. Vierhonderd schoolkinderen leggen bloemen bij elk van de 8300 graven. Zij hadden die ochtend een les over de Tweede Wereldoorlog en de bevrijding van het zuiden van Nederland gehad.

Overnachting in het Prinses Juliana hotel. Marilyn en ik hebben nog tijd voor een wandeling door de stad. Wij bekijken de ruïnes op een heuvel aan de rand van de stad en vragen ons af wat dat geweest is. Ik heb een diner en een lezing in Chateau Neercanne ter gelegenheid van de opening van de Kelsey Hayes fabriek in Heerlen.

Woensdag

Vroeg op vandaag. Koffie met burgemeester Vaes en naar de kerk voor een dienst ter ere van de veteranen. Maastricht staat vandaag op het programma. Vijftig jaar geleden kwamen hier de eerste Amerikaanse bevrijders in Nederland aan. Toen de veteranen de St. Servaes uitkwamen stonden er schoolkinderen met vlaggetjes en ze zongen 'For he's a jolly good fellow' in perfect Engels. De lokale Nederlandse verenigingen hebben een fantastisch programma georganiseerd om de Amerikaanse soldaten die de oorlog hebben overleefd te verwelkomen en om diegenen die de oorlog niet hebben overleefd te herdenken.

Later wachten wij op prins Willem Alexander. Ik heb nog even de gelegenheid om met minister-president Kok te praten over Haïti en Bosnië. Dan gaan we allemaal naar de Academische Zitting waar Max van der Stoel het zo goed formuleerde: “De strijd voor democratie is ondeelbaar...”

Tijdens de herdenkingsbijeenkomst op het marktplein zitten we tussen minister-president Kok en prins Willem Alexander. Marilyn zegt wat een aardige man de minister-president is, als hij haar het verschil uitlegt tussen de verschillende groepen en orkesten die langskomen. Ik had een aangenaam gesprek met Zijne Hoogheid. Als de veteranen aan het eind van de avond het plein verlaten, gaat de menigte voor hen uit elkaar als de Rode Zee in de Bijbel; het applaus is overwelmend. Jerry (Bremer) komt aan op het plein met de groep die de bevrijdingskoorts uit Normandië heeft meegebracht. Hij heeft deze laatste dag met ze meegerend.

Donderdag

Om zes uur op om om acht uur naar Den Haag te vertrekken. Ik moet nog naar Pelgers om mijn pak voor Prinsjesdag te passen. Het is mijn eerste Prinsjesdag. En ook de eerste voor de nieuwe coalitie. Nog even snel een blik op mijn bureau geworpen: stapels 'action memo's'. Eigenlijk is ambassadeur zijn een beetje vergelijkbaar met het burgemeesterschap van een stad, met zoveel dingen gaande in zoveel verschillende afdelingen die allemaal naar mij toekomen voor een besluit of ter goedkeuring. Wij - hier op de ambassade - streven naar excellence, uitmuntendheid.

Ik kon de receptie op de Mexicaanse ambassade ter gelegenheid van de Nationale Dag van Mexico niet overslaan. Mijn vrienden Esquilio en Carmen Padilla hebben Marilyn en mij kennis laten maken met het fietsen door de duinen (wij fietsten ooit samen naar Noordwijk); afgelopen zomer is fietsen mijn favoriete sport geworden. Tegen een uur 's middags moest ik bij Linguarama zijn voor een Nederlandse les van drie uur. Ik heb de afgelopen drie nachten weinig geslapen en ik (en mijn docent) vind dat mijn Nederlands erg achteruit is gegaan. Beiden gooien wij het op de vermoeidheid.

Om kwart over vier moet ik een korte toespraak houden en het lint doorknippen voor de officiële opening van 'The Greater The Hague Promotional Regional Business Network' in het gebouw van de Kamer van Koophandel. Daarna een receptie. Ik moet om vijf uur terug naar de ambassade voor een vergadering met de defensie-attaché en de adjunct om het programma van de bevrijdingsherdenking door te nemen.

Vrijdag

Country-teamvergadering op de ambassade. Wij bespreken het Nederlandse besluit om de pogingen om onder VN-mandaat de democratie in Haïti te herstellen te ondersteunen en het wordt zeer verwelkomd. Nu moet ik nog even kijken naar een woord van welkom voor een lunch op de residentie met verscheidene Nederlandse politieke leiders en mijn collega-ambassadeur Stu Eizenstat. Stu verzekert de aanwezigen dat de verhoudingen tussen de Verenigde Staten en Europa sterker zijn dan ooit tevoren.

Ik moet mij haasten naar Utrecht om de eerste 'Roosevelt: champion of freedom Ecu-munt' in ontvangst te nemen. De directeur geeft mij een rondleiding terwijl de gewone Nederlandse munten geproduceerd worden. Ik vraag of ik wat voorbeelden mag hebben - helaas! Van Utrecht naar Nijmegen om deel te nemen aan een kranslegging. Geen tijd voor avondeten. We genieten van de wandeling van vijftien minuten naar een uitvoering van Verdi's Requiem. Wij hebben de grote eer naast Lord Carrington te mogen zitten die een fantastische heer en gesprekspartner is.

Zaterdag

Vandaag begon ik in Son samen met minister Voorhoeve van defensie en de burgemeester van Son de heer W. Urlings. De minister brengt mij het goede nieuws dat de Nederlandse Antillen en Aruba hebben besloten zich aan te sluiten bij de multinationale macht ter ondersteuning van VN-resolutie 940 over Haïti.

Ik moet toegeven dat een kop erwtensoep goed uitkwam met al die wind en de regen die met bakken uit de hemel viel. Ik vond het zo'n typisch Nederlands plaatje: een zee van fietsen, hele gezinnen, jong en oud, die een eerbetoon kwamen brengen aan de offers die de bevrijding mogelijk maakten, terwijl paratroopers van de 82ste Airborne uit Amerikaanse vliegtuigen sprongen. De Amerikaanse veteranen waren er in groten getale. Ik sympatiseer met de oude soldaten die heel het afgelopen jaar hebben geoefend om vandaag te springen. De weersomstandigheden zijn simpelweg te slecht, maar ik hoorde dat als het weer beter zou worden, ze alsnog later in de week zouden springen.

Modderlaarzen uit en dan een korte vlucht per helicopter naar Heeswijk-Dinther. Ik was er trots op in het gezelschap te mogen zijn van twee oorlogshelden, prins Bernhard en luitenant-generaal Kinnard. Mijn mede-presidentiële vertegenwoordiger bij de bevrijdingsherdenkingen, de generaal, was in september 1944 boven Heeswijk-Dinther gedropt. Hij is onderscheiden met de militaire Willemsorde voor zijn moedig gedrag tijdens de Tweede Wereldoorlog. Later was hij zeer belangrijk bij het ontwikkelen van luchtaanvallen van de Amerikaanse luchtmacht. De Nederlandse bijdrage met de luchtmobiele brigade, waarvan wij hopen dat die met Amerikaanse helicopters zal worden uitgerust, is een voortzetting van de ontwikkeling van deze logistieke en technologische specialisatie.

Het concert die avond in Eindhoven, met prins Willem Alexander en minister Van Mierlo is zeer ontroerend. Het Brabants Orkest bracht het oorlogsrequiem van Benjamin Britten. Op de receptie voor het concert, gegeven door burgemeester Welschen, vertelde minister Van Mierlo mij over de onderhandelingsmissie van voormalig president Jimmy Carter, senator Sam Nunn en generaal Powell met de generaals op Haïti. Hij spreekt de hoop uit dat het een succes wordt.

Zondag 18 september

Een zeer ontroerende dienst op de begraafplaats in Oosterbeek waar ook koningin Beatrix en prins Charles aanwezig waren. En weer Nederlandse schoolkinderen - nu samen met Britse en Poolse kinderen - die op elk graf bloemen leggen. Naar een receptie van de Britse ambassadeur, Lord en Lady Miers, ter ere van prins Charles die ik mag ontmoeten. En toen: een hoogtepunt voor mij op de Waalbrug in Nijmegen. Als vertegenwoordiger van Groot-Brittannië kwam Lord Carrington van de zuidkant van de Waal in een Sherman tank. Als vertegenwoordiger van mijn land kwam ik in een jeep vanaf de noordkant. Tijdens de oorlog staken de Amerikanen in boten over en hielden de brug onder controle tot de Britten kwamen. Er vielen vele gewonden. Lord Carrington en ik ontmoetten elkaar op die plek op de brug waar de Britse en Amerikaanse legers elkaar tijdens operatie Market Garden ontmoetten. Samen zijn wij toen in een tank terug naar de zuidkant gegaan met een jubelende menigte aan weerszijde van de brug, klappend en wuivend. Wij zwaaiden terug; de uitdrukking van waardering en vriendschap op de gezichten van de mensen toonde waar deze vijftigste herdenking om draait, waarom het belangrijk is, en niet alleen voor de veteranen, maar voor de twee volgende generaties en zo verder in de toekomst.

Naar een diner op Chalet Brakkenstein. Burgemeester d'Hond sprak een woord van waardering en gaf een cd met liederen uit de jaren '40 cadeau. Lord Carrington en ik spraken onze waardering uit voor de gastvrijheid en de vele activiteiten. Ik dank de gouverneur van Limburg Baron van Voorst tot Voorst, en de commissaris van de koningin in Noord-Brabant, de heer Houben, en de commissaris van de koningin in Gelderland, de heer Terlouw. Dan is er een grootse viering in het stadion. De aandachttrekker was de U.S. Air Force Band die swingde. Het optreden van het 82ste Airborne koor is heel goed. Voor het naar bed gaan, heel erg laat, krijg ik het bericht dat de missie naar Haïti een succes is geworden. Wat fantastisch is het om bloedvergieten te kunnen voorkomen - Haïtiaans, Amerikaans en dat van de andere 24 naties die erbij betrokken zijn.